Ozon bán hơn 2,13 triệu sản phẩm quân sự và lưỡng dụng trong một năm

Dữ liệu nội bộ của Ozon, được tổ chức điều tra Verstka phân tích, cho thấy sàn thương mại điện tử này là một kênh dân sự lớn đối với các mặt hàng có thể hỗ trợ hoạt động quân sự. Trong giai đoạn từ tháng 8/2025 đến tháng 7/2026, người dùng đã đặt hơn 2,13 triệu sản phẩm thuộc 33 nhóm hàng, với tổng giá trị trên 25 tỷ ruble—khoảng 290 triệu USD. 2818

Phát hiện này giúp lý giải vì sao Ukraine mở rộng chiến dịch nhằm vào mạng lưới logistics thương mại điện tử của Nga. Tuy nhiên, nó không chứng minh các sản phẩm được mua bởi binh sĩ Nga, đã được chuyển ra tiền tuyến hay tập trung tại một kho hàng cụ thể. Dữ liệu cũng không tự trả lời câu hỏi liệu một cơ sở của Ozon hoặc Wildberries có phải là mục tiêu quân sự hợp pháp hay không.

Verstka phát hiện những gì?

Verstka chia các sản phẩm được phân tích thành bốn nhóm lớn:

• Trang bị quân sự - chiến thuật: Hơn 527.000 sản phẩm, trị giá 9,14 tỷ ruble, gồm áo giáp, mũ bảo hiểm, trang bị mang vác, tấm giáp và bộ chuyển đổi, cùng thiết bị bảo vệ cổ và vai. 1823
• Khí tài quang học: Gần 350.000 sản phẩm, trị giá 7,22 tỷ ruble, gồm kính ngắm quang học, kính ngắm chấm đỏ, kính ngắm kỹ thuật số và ảnh nhiệt, thiết bị nhìn đêm, máy ảnh nhiệt, cùng các loại giá đỡ và nắp bảo vệ liên quan. 1728
• Máy bay không người lái và linh kiện: Doanh số 6,26 tỷ ruble, bao gồm drone hoàn chỉnh, pin, khung, cánh quạt, bộ thu, camera và nhiều phụ kiện, linh kiện khác. 1822
• Bộ phận và phụ kiện súng: Gần 2,46 tỷ ruble thuộc 13 nhóm sản phẩm, gồm báng, tay cầm, ốp tay, thanh ray, thiết bị gắn ở đầu nòng và thiết bị ngắm laser. 2328

Xét theo giá trị chi tiêu, trang bị chiến thuật đứng đầu, tiếp đến là khí tài quang học. Drone và linh kiện chiếm một phần đáng kể khác, trong khi bộ phận và phụ kiện súng hoàn tất bốn nhóm được Verstka tổng hợp. 1823

Những con số này cho thấy—và không cho thấy—điều gì?

Đây là dữ liệu về đơn hàng và doanh số trên sàn, không phải cơ sở dữ liệu mua sắm quân sự. Các báo cáo hiện có không cho biết danh tính người mua, người nhận cuối cùng, địa điểm giao hàng hay mục đích sử dụng. Nhiều sản phẩm trong các nhóm trên cũng có thể được dùng cho mục đích dân sự, thể thao, sở thích cá nhân, an ninh hoặc thương mại. 172224

Kết luận chắc chắn nhất nhưng vẫn có giới hạn là: Ozon đã đưa một lượng lớn hàng hóa có tiềm năng sử dụng quân sự qua một nền tảng bán lẻ thông thường. Dữ liệu không chứng minh toàn bộ số hàng này—hay bất kỳ tỷ lệ cụ thể nào—được chuyển cho các đơn vị quân đội Nga.

Điểm phân biệt này rất quan trọng khi liên hệ cuộc điều tra với chiến tranh. Một sàn thương mại điện tử có thể giúp việc tiếp cận hàng hóa liên quan đến quân sự trở nên dễ dàng hơn mà không chính thức nằm trong chuỗi cung ứng của Bộ Quốc phòng. Các bài viết về Wildberries, đối thủ lớn hơn của Ozon, cũng ghi nhận các sản phẩm liên quan đến quân sự và hoạt động gây quỹ, nhưng chưa có bằng chứng cho thấy nền tảng này được tích hợp có hệ thống vào hạ tầng của Bộ Quốc phòng Nga. 2025

Vì sao Ozon trở thành mục tiêu?

Chiến dịch nhằm vào các kho hàng của Ukraine ban đầu tập trung vào cơ sở logistics của Wildberries, trước khi mở rộng sang Ozon. Cuộc tấn công đầu tiên được đưa tin nhằm vào một kho Ozon ở Chapayevsk, vùng Samara, ngày 22/8/2026. Ozon cho biết hoạt động tại cơ sở bị đình chỉ và có người bị thương. 413

Các báo cáo sau đó đề cập những cuộc tấn công hoặc nỗ lực tấn công nhằm vào cơ sở Ozon ở miền nam nước Nga, rồi đến các kho tại Orenburg và Ufa. 1315 Trong vòng ba ngày, sáu kho Ozon được cho là đã bị nhắm tới; cổ phiếu công ty giảm gần 30%. 39

Kyiv mô tả chiến dịch này là nỗ lực làm gián đoạn logistics thương mại và nguồn cung thiết bị liên quan đến nỗ lực chiến tranh của Nga. 626 Các số liệu của Verstka tạo cơ sở thực tế cho lập luận đó ở một khía cạnh hẹp: mạng lưới bán lẻ của Ozon đã xử lý khối lượng lớn áo giáp, khí tài quang học, drone, linh kiện và các sản phẩm khác có thể được sử dụng trong chiến tranh.

Nhưng dữ liệu tổng hợp trên toàn sàn không cho biết từng cơ sở bị nhắm tới đang lưu trữ hoặc vận chuyển những mặt hàng nào. Chỉ riêng số liệu doanh số của toàn hệ thống không thể xác định tại thời điểm bị tấn công, Chapayevsk, Orenburg, Ufa hay bất kỳ trung tâm logistics cụ thể nào đang chứa gì.

Bán hàng lưỡng dụng có biến kho hàng thành mục tiêu quân sự?

Theo luật nhân đạo quốc tế, các vật thể dân sự được bảo vệ, trừ khi chúng đáp ứng tiêu chuẩn để trở thành mục tiêu quân sự. Tiêu chuẩn liên quan đặt ra hai yêu cầu: vật thể đó, xét theo bản chất, vị trí, mục đích hoặc cách sử dụng, phải đóng góp hiệu quả cho hoạt động quân sự; đồng thời việc phá hủy, chiếm giữ hoặc vô hiệu hóa nó phải đem lại lợi thế quân sự rõ ràng trong hoàn cảnh tại thời điểm đó. 374041

Khái niệm “lưỡng dụng” không tự tạo ra một loại mục tiêu hợp pháp. Đánh giá pháp lý phụ thuộc vào mối liên hệ quân sự thực tế của vật thể và lợi thế dự kiến từ cuộc tấn công. 47

Điều đó có nghĩa là:

• Kho hàng của một sàn thương mại điện tử dân sự không đương nhiên trở thành mục tiêu hợp pháp chỉ vì trên sàn có bán hàng quân sự hoặc lưỡng dụng.
• Một cơ sở cụ thể có thể được xem xét là mục tiêu quân sự nếu bằng chứng đáng tin cậy, gắn với chính cơ sở đó, cho thấy kho đang được dùng để lưu trữ, tập kết hoặc vận chuyển hàng hóa hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động quân sự, và việc vô hiệu hóa cơ sở đem lại lợi thế quân sự rõ ràng. 323440
• Ngay cả khi một vật thể đáp ứng tiêu chuẩn mục tiêu quân sự, bên tấn công vẫn phải tuân thủ nguyên tắc phân biệt, cân xứng và thực hiện các biện pháp phòng ngừa khả thi. Nhân viên dân sự và cư dân lân cận vẫn được bảo vệ. 363738
• Cơ sở hạ tầng chỉ đóng góp chung cho nỗ lực chiến tranh, nhưng không có mối liên hệ đủ chặt với hoạt động quân sự, không tự động trở thành mục tiêu hợp pháp. 43

Với những bằng chứng hiện có, chưa thể xác định quy chế pháp lý của từng cơ sở Ozon và Wildberries. Cuộc điều tra của Verstka cho thấy quy mô và tính chất của dòng hàng hóa có thể liên quan đến chiến tranh đi qua Ozon; nhưng không cung cấp loại bằng chứng cụ thể theo từng mục tiêu cần thiết để kết luận một kho hàng riêng lẻ có đạt ngưỡng của luật quốc tế tại thời điểm bị tấn công hay không.

Kết luận

Phát hiện cốt lõi của Verstka là vấn đề quy mô: trong một năm, từ tháng 8/2025 đến tháng 7/2026, người dùng đã đặt hơn 2,13 triệu sản phẩm có khả năng sử dụng quân sự hoặc lưỡng dụng trên Ozon, trị giá trên 25 tỷ ruble. 28

Điều này khiến mạng lưới logistics của Ozon trở thành một phần đáng chú ý trong tranh luận về các chuỗi cung ứng phục vụ chiến tranh của Nga, đồng thời giúp giải thích quyết định của Ukraine khi chuyển mục tiêu sang Ozon sau các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở Wildberries. Nhưng đây không phải hồ sơ về mục đích sử dụng quân sự cuối cùng của hàng hóa, và bản thân nó không chứng minh các kho hàng bị nhắm tới là mục tiêu quân sự hợp pháp.

Câu hỏi quyết định không chỉ là Ozon đã bán gì. Cần biết từng cơ sở đang thực hiện chức năng gì, bên tấn công có bằng chứng cụ thể nào về việc sử dụng cơ sở đó, và cuộc tấn công được kỳ vọng mang lại lợi thế quân sự cụ thể nào tại thời điểm diễn ra.