Đại hội đồng LHQ thông qua nghị quyết ủng hộ ý kiến tư vấn khí hậu của ICJ

Nghị quyết của Đại hội đồng không tạo ra luật mới mang tính ràng buộc, nhưng việc ủng hộ mạnh mẽ từ đa số quốc gia thành viên giúp củng cố quan điểm rằng bảo vệ khí hậu là một nghĩa vụ pháp lý theo luật quốc tế, không chỉ là cam kết chính trị.

Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres gọi động thái này là một "sự khẳng định mạnh mẽ của luật pháp quốc tế, khoa học khí hậu và công lý khí hậu".

Vai trò của Vanuatu trong việc thúc đẩy nghị quyết

Quá trình dẫn tới nghị quyết bắt đầu từ Vanuatu, một quốc đảo nhỏ ở Thái Bình Dương đang chịu rủi ro lớn từ mực nước biển dâng và thời tiết cực đoan.

Chính phủ Vanuatu đã khởi xướng chiến dịch ngoại giao toàn cầu nhằm yêu cầu tòa án cao nhất thế giới làm rõ trách nhiệm pháp lý của các quốc gia đối với biến đổi khí hậu.

Năm 2023, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua nghị quyết yêu cầu ICJ đưa ra ý kiến tư vấn về nghĩa vụ của các quốc gia trong việc giải quyết biến đổi khí hậu.

Sau khi ICJ công bố ý kiến vào năm 2025, Vanuatu cùng các nước ủng hộ đã đưa ra một nghị quyết tiếp theo để chính thức ghi nhận và ủng hộ kết luận của tòa. Cuộc bỏ phiếu vào tháng 5/2026 với kết quả 141–8 chính là bước tiếp theo của chiến dịch đó.

ICJ nói các quốc gia có nghĩa vụ gì?

Trong ý kiến tư vấn, ICJ kết luận rằng các quốc gia có nghĩa vụ theo luật quốc tế phải bảo vệ hệ thống khí hậu và kiểm soát các hoạt động gây phát thải khí nhà kính. Những nghĩa vụ này dựa trên các nguyên tắc pháp lý đã tồn tại, chẳng hạn nghĩa vụ không gây thiệt hại môi trường nghiêm trọng cho quốc gia khác.

Một số điểm quan trọng từ kết luận của tòa gồm:

• Ngăn ngừa thiệt hại khí hậu: Các quốc gia phải thực hiện biện pháp để ngăn các hoạt động trong phạm vi quyền tài phán của mình gây tổn hại nghiêm trọng cho khí hậu hoặc môi trường của nước khác.
• Kiểm soát phát thải: Chính phủ có trách nhiệm quản lý các hoạt động tạo ra lượng lớn khí nhà kính.
• Hậu quả pháp lý nếu vi phạm: Nếu các quốc gia không thực hiện nghĩa vụ này, luật quốc tế có thể yêu cầu các biện pháp khắc phục hoặc các hậu quả pháp lý khác.

Nhiều tổ chức và chuyên gia cho rằng ý kiến của ICJ củng cố lập luận rằng các chính phủ cần điều chỉnh chính sách phù hợp với mục tiêu của Thỏa thuận Paris, bao gồm hạn chế mức tăng nhiệt độ toàn cầu khoảng 1,5°C, giảm mạnh phát thải và dần chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch.

Nghị quyết không ràng buộc của LHQ kêu gọi điều gì?

Dù không có hiệu lực pháp lý bắt buộc, nghị quyết của Đại hội đồng kêu gọi các quốc gia:

• Điều chỉnh chính sách khí hậu quốc gia phù hợp với nghĩa vụ pháp lý quốc tế.
• Tăng cường hành động để giữ mức nóng lên toàn cầu gần mục tiêu 1,5°C.
• Thực hiện các chính sách cắt giảm mạnh phát thải khí nhà kính.

Những người ủng hộ cho rằng việc Đại hội đồng công khai ủng hộ ý kiến của ICJ sẽ tăng áp lực chính trị và pháp lý đối với các chính phủ trong các cuộc đàm phán khí hậu và các vụ kiện liên quan đến trách nhiệm khí hậu.

Vì sao Mỹ và một số quốc gia phản đối?

Dù được đa số áp đảo ủng hộ, 8 quốc gia đã bỏ phiếu chống, trong đó có Mỹ, Nga, Iran và Saudi Arabia.

Theo các báo cáo, Washington và một số nước phát thải lớn đã cố gắng trì hoãn hoặc làm suy yếu nội dung nghị quyết trước khi bỏ phiếu.

Một số chính phủ lo ngại rằng ý kiến của ICJ có thể được sử dụng để tăng áp lực pháp lý hoặc yêu cầu bồi thường thiệt hại khí hậu trong tương lai. Điều này đặc biệt nhạy cảm đối với các quốc gia phát thải lớn hoặc phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu hóa thạch.

Ý nghĩa của cuộc bỏ phiếu

Dù không mang tính ràng buộc, kết quả bỏ phiếu áp đảo tại Đại hội đồng cho thấy kỳ vọng quốc tế về trách nhiệm khí hậu đang thay đổi.

Việc cơ quan đại diện cho toàn bộ các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc ủng hộ quan điểm của ICJ giúp củng cố lập luận rằng bảo vệ khí hậu không chỉ là mục tiêu chính sách mà còn là nghĩa vụ theo luật pháp quốc tế.

Đối với các quốc gia dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu — đặc biệt là các quốc đảo nhỏ như Vanuatu — nghị quyết này được xem là một bước tiến lớn trong nỗ lực thúc đẩy trách nhiệm và công lý khí hậu ở cấp độ toàn cầu.