Chính quyền Trump đứng về phía OpenAI trong tranh chấp bản quyền với The New York Times

Chính phủ Mỹ lập luận gì?

Chính quyền Trump đã nộp một bản trình bày quan điểm lên tòa án liên bang tại Manhattan, ủng hộ lập luận “sử dụng hợp lý” (fair use) của OpenAI trong vụ kiện do The New York Times khởi xướng. Theo Bộ Tư pháp Mỹ, việc dùng tài liệu có bản quyền để huấn luyện các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) nói chung có thể được xem là sử dụng hợp lý. 3

Lập luận trọng tâm là tính chuyển hóa (transformative): mô hình AI học các mẫu và mối liên hệ từ kho dữ liệu rất lớn để tạo nội dung mới, thay vì đơn thuần xuất bản lại nguyên văn các tác phẩm nguồn. Chính phủ phản đối một cách hiểu có thể khiến việc huấn luyện AI bằng tác phẩm có bản quyền trở nên không thể thực hiện nếu không có giấy phép. 23

Tuy nhiên, đây không phải là “lá chắn” cho mọi hành vi của công ty AI. Cách thu thập dữ liệu, tính hợp pháp của bản sao được sử dụng, khả năng đầu ra tái tạo nội dung được bảo hộ và tác động đến thị trường của tác phẩm gốc đều vẫn là những vấn đề pháp lý quan trọng. 2930

Vì sao Washington xem huấn luyện AI là vấn đề chiến lược?

Bản trình bày của Bộ Tư pháp đặt vụ việc trong bối cảnh rộng hơn một tranh chấp giữa một tờ báo và một công ty công nghệ. Chính phủ Mỹ cho rằng một ngành AI nội địa mạnh và cạnh tranh có ý nghĩa đối với tiến bộ sáng tạo, khoa học, cơ hội kinh tế, thịnh vượng và an ninh quốc gia. 3

Theo cách nhìn này, buộc các nhà phát triển AI phải xin phép cho từng tác phẩm trong dữ liệu huấn luyện có thể làm chậm quá trình phát triển AI tại Mỹ. Thứ trưởng Tư pháp Stanley Woodward nhấn mạnh mục tiêu duy trì một lĩnh vực AI Mỹ vững mạnh; còn Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick kêu gọi các nước cho phép AI huấn luyện trên tác phẩm của người sáng tạo, song song với việc tìm cách bảo vệ nghệ sĩ. 117

Bản trình bày này có giá trị pháp lý đến đâu?

Không phải phán quyết. Bộ Tư pháp nộp một statement of interest — tức văn bản nêu quan điểm của chính phủ trong vụ án — chứ không phải quyết định của tòa. Thẩm phán vẫn phải tự áp dụng luật bản quyền và đánh giá các yếu tố của nguyên tắc sử dụng hợp lý dựa trên hồ sơ chứng cứ. 3

Vì vậy, văn bản này không ràng buộc tòa án ở Manhattan, các tòa liên bang khác hay những vụ kiện trong tương lai. Dù vậy, nó có trọng lượng đáng kể về mặt chính sách: chính phủ liên bang đang công khai hậu thuẫn một cách diễn giải rộng về sử dụng hợp lý trong làn sóng kiện tụng nhắm vào OpenAI, Microsoft, Anthropic, Meta và các công ty AI khác. Tiền lệ có tính ràng buộc cuối cùng sẽ đến từ các tòa phúc thẩm, không phải từ văn bản của Bộ Tư pháp. 329

The New York Times cáo buộc điều gì?

The New York Times khởi kiện OpenAI và Microsoft vào năm 2023, cáo buộc hai công ty đã sử dụng hàng triệu bài báo của tờ báo mà không được cho phép để huấn luyện các mô hình đứng sau ChatGPT. 18

Tranh chấp đặt giá trị thương mại của báo chí và thị trường cấp phép nội dung vào trung tâm. Trong khi đó, OpenAI nói các mô hình của họ được huấn luyện bằng dữ liệu công khai và hoạt động này dựa trên nguyên tắc sử dụng hợp lý. 18

Do đó, câu hỏi không chỉ là có hành vi sao chép hay không. Tòa còn phải xem xét mục đích và đặc điểm của việc sao chép, cũng như hệ quả của nó đối với tác phẩm gốc và thị trường liên quan.

“Có tính chuyển hóa” chưa đủ để khép lại tranh cãi

Một số phán quyết liên bang gần đây đã ủng hộ phần nào lập luận rằng huấn luyện AI là hành vi có tính chuyển hóa, nhưng chưa tạo ra quy tắc áp dụng chung cho mọi vụ việc.

Trong vụ liên quan đến Anthropic, Thẩm phán William Alsup gọi việc huấn luyện AI bằng sách là hành vi “có tính chuyển hóa điển hình”. Ở vụ khác liên quan đến Meta, Thẩm phán Vince Chhabria cũng nhận định việc sử dụng sách để huấn luyện là có tính chuyển hóa. 29

Song các phán quyết này đồng thời cho thấy ranh giới vẫn chưa rõ ràng. Ông Alsup xem việc lưu trữ sách lậu là vấn đề tách biệt với hoạt động huấn luyện; còn ông Chhabria lưu ý rằng huấn luyện AI có thể không phải là sử dụng hợp lý trong nhiều hoàn cảnh, nhất là khi có bằng chứng về việc thay thế hoặc gây tổn hại cho thị trường hiện hữu hay thị trường đang hình thành. 2930

Các câu hỏi then chốt còn bỏ ngỏ trong vụ Times và các vụ tương tự gồm:

• Tác phẩm nguồn có được thu thập hợp pháp hay không?
• Mục đích sử dụng có thực sự khác biệt đủ lớn so với mục đích của báo chí gốc?
• Mô hình có thể tạo đầu ra tái tạo phần biểu đạt được bảo hộ hay không?
• Hoạt động này có gây tổn hại, thay thế hoặc làm suy yếu thị trường của tác phẩm gốc hay thị trường cấp phép không?

Điểm cân bằng giữa đổi mới và quyền của người sáng tạo

Lập trường của chính quyền Trump ưu tiên không gian rộng cho hoạt động huấn luyện AI, với lý do đó là điều kiện để Mỹ giữ vai trò dẫn đầu công nghệ. Ngược lại, The New York Times và các chủ sở hữu bản quyền khác cho rằng đổi mới không nên đồng nghĩa với việc sử dụng tác phẩm có giá trị mà không có sự đồng ý hoặc bồi thường. 318

Phát biểu của Lutnick thể hiện điểm cân bằng chính sách chưa được giải quyết: cho phép AI phát triển, nhưng vẫn bảo vệ nghệ sĩ và người sáng tạo. 17 Tuy nhiên, tòa án sẽ phải trả lời một câu hỏi hẹp hơn: trong từng hoàn cảnh cụ thể, hành vi đó có đáp ứng tiêu chuẩn “sử dụng hợp lý” của luật bản quyền Mỹ hay không.

Kết luận

Văn bản của chính quyền Trump là sự ủng hộ đáng chú ý đối với quan điểm của OpenAI: huấn luyện LLM trên tài liệu có bản quyền nói chung nên được xem là sử dụng hợp lý vì tính chuyển hóa và lợi ích xã hội mà hoạt động này có thể mang lại. 3

Nhưng vụ kiện của The New York Times chưa được định đoạt. Kết quả dành cho OpenAI và Microsoft vẫn sẽ phụ thuộc vào chứng cứ về nguồn dữ liệu, phương thức huấn luyện, nguy cơ đầu ra xâm phạm và tác động đối với thị trường báo chí cũng như thị trường cấp phép nội dung. 2930