Một ngôi mộ Scythia ở miền nam Siberia chứa hơn 1.000 hạt cần sa và dấu vết hóa học liên quan đến cần sa trong tóc người được bảo tồn tại đây. Các nhà nghiên cứu cho rằng sự kết hợp này là bằng chứng trực tiếp được định tuổi sớm nhất cho đến nay về việc con người dùng cần sa vì tác động gây say — khoảng 2.800 năm trước. Phát hiện gợi ý con người từng tiếp xúc với các hợp chất tác động tâm thần trong cây, nhưng chưa cho biết họ dùng cần sa theo cách nào hay nó có vai trò gì trong tang lễ.
3
6
9
Vì sao dấu vết trong tóc đáng chú ý?
Phát hiện đến từ Tunnug 1, một gò mộ lớn trong thung lũng Uyuk, thuộc Cộng hòa Tyva của Nga. Nhóm nghiên cứu quốc tế do nhà khảo cổ học Gino Caspari dẫn đầu khảo sát địa điểm này; công việc khai quật bắt đầu từ năm 2017.
4
18
Hạt cần sa trong mộ chứng minh cây này có mặt tại đó, nhưng chưa đủ để kết luận người xưa dùng nó để tạo cảm giác say. Họ cũng có thể trồng hoặc sử dụng cần sa vì những mục đích khác, chẳng hạn lấy dầu hay sợi. Vì vậy, các tín hiệu hóa học trong tóc người mới là phần khiến nhóm nghiên cứu xem đây là bằng chứng về việc sử dụng, chứ không chỉ là sự hiện diện của cây.
1
2
Các báo cáo cho biết mẫu tóc có tín hiệu rõ của cannabinol (CBN), cùng những tín hiệu khác phù hợp với tetrahydrocannabinol (THC) — hợp chất chính gây tác động làm say trong cần sa. CBN có thể hình thành khi THC phân hủy theo thời gian. Nhóm nghiên cứu diễn giải kết quả này là dấu hiệu cho thấy người xưa đã tiếp xúc với cần sa có tác động tâm thần.
15
19
Phát hiện cho thấy điều gì — và chưa thể khẳng định điều gì?
Theo cách diễn giải của nhóm nghiên cứu, phát hiện ở Tunnug 1 đẩy mốc bằng chứng về việc sử dụng cần sa vì tác động tâm thần lùi lại ít nhất 300 năm so với bằng chứng từng được ghi nhận trước đó ở Trung Quốc láng giềng.
10
Tuy nhiên, phân tích tóc không cho biết liều lượng. Các bản tin về nghiên cứu cũng cho biết nhóm không thể định lượng nồng độ THC trong mẫu. Nghiên cứu chưa xác định cần sa được hít vào hay ăn/uống. Một số bài báo nói đến việc hút, nhưng Caspari được dẫn lời rằng đường sử dụng vẫn chưa rõ; vì vậy, chưa thể kết luận người xưa dùng theo cách nào.
8
18
23
24
Các chuyên gia cũng chưa hoàn toàn đồng tình về sức nặng của kết quả phân tích tóc. Volker Auwaerter, chuyên gia độc chất học pháp y, chỉ trích phương pháp phân tích và cho rằng chưa thể loại trừ khả năng mẫu bị nhiễm bẩn sau khi chôn cất. Do đó, nên xem đây là một hướng bằng chứng đáng chú ý nhưng còn gây tranh luận, chứ không phải lời giải dứt khoát cho mọi câu hỏi về việc dùng cần sa thời cổ đại.
21
30
Liên quan đến nghi lễ: có thể, nhưng chưa được chứng minh
Các hạt cần sa được tìm thấy trong bối cảnh một khu mộ, và nhóm nghiên cứu liên hệ sự hiện diện của chúng với các nghi thức quanh tang lễ. Một số bài viết nêu giả thuyết cần sa có thể được dùng để làm dịu những người tham gia vào các nghi thức hiến tế. Nhưng phát hiện không chứng minh cần sa được dùng cho mục đích đó, cũng không xác nhận một nghi lễ hay niềm tin shaman cụ thể.
6
7
17
Kết luận thận trọng nhất là Tunnug 1 cung cấp bằng chứng đặc biệt sớm cho thấy con người có thể đã tiếp xúc với cần sa gây tác động tâm thần khoảng 2.800 năm trước. Hạt cây kết hợp với dấu vết hóa học trong tóc làm lập luận thuyết phục hơn so với chỉ tìm thấy hạt; song khả năng nhiễm bẩn, cách sử dụng và mục đích vẫn là những điểm chưa ngã ngũ.
3
9
18