1.260 liên hệ DNA với tính cách, nhưng chưa có xét nghiệm gen nào dự đoán được bạn là ai

Nghiên cứu di truyền về tính cách lớn nhất từ trước đến nay đã tìm thấy 1.260 biến thể DNA có liên hệ thống kê với các nét tính cách lớn. Nhưng thông điệp quan trọng nhất không phải là sắp có xét nghiệm gen “đọc vị” con người. Ngược lại, kết quả cho thấy ảnh hưởng của gen là có thật, song rất phân tán và quá nhỏ để dự đoán đáng tin cậy tính cách của bất kỳ cá nhân nào. 230

Nghiên cứu đã phát hiện điều gì?

Nhóm nghiên cứu gộp dữ liệu từ 46 nhóm nghiên cứu, với quy mô từ 611.037 đến 1,14 triệu người tùy nét tính cách. Họ khảo sát mô hình Big Five — năm chiều cạnh thường dùng trong tâm lý học gồm hướng ngoại, dễ chịu/hợp tác, tận tâm, bất ổn cảm xúc và cởi mở với trải nghiệm. Kết quả xác định 1.260 biến thể dẫn đầu có liên hệ với ít nhất một trong các nét này; 824 liên hệ chưa từng được báo cáo trước đó. 2

Con số 1.260 không có nghĩa các nhà khoa học đã tìm được 1.260 “gen quyết định tính cách”. Tính cách có cấu trúc đa gen: rất nhiều khác biệt DNA phổ biến cùng góp phần vào xu hướng trung bình trong quần thể, trong khi ảnh hưởng của từng biến thể riêng lẻ là cực nhỏ. Các tổng quan về hệ gen học tính cách cũng đi đến kết luận tương tự. 217

Gen giải thích được bao nhiêu phần tính cách?

Xét các biến thể DNA phổ biến, nghiên cứu ước tính chúng giải thích khoảng 4,8% đến 9,3% mức khác biệt trong các thước đo tính cách được sử dụng. Với những công cụ khảo sát có độ không ổn định ở mức điển hình, các ước tính tương ứng là 9,3% đến 13,3%. 2

Đây là kết quả có ý nghĩa khoa học khi tìm hiểu các khuynh hướng ở cấp độ dân số. Tuy nhiên, phần lớn khác biệt vẫn chưa được giải thích. Chỉ số đa gen — công cụ cộng gộp tác động của rất nhiều biến thể — có thể phản ánh một xu hướng thống kê nhỏ giữa các nhóm người, chứ không thể cho biết chắc một người cụ thể có hướng ngoại, tận tâm, lo âu hay cởi mở đến đâu. 220

Nói cách khác, đây không phải nền tảng cho một bài “trắc nghiệm tính cách bằng DNA” đáng tin cậy.

Vì sao việc so sánh trong gia đình đáng chú ý?

Các nghiên cứu liên kết toàn hệ gen (GWAS) có thể bị nhiễu bởi những yếu tố đi cùng với gen, như khác biệt nguồn gốc tổ tiên, môi trường gia đình hoặc tương quan giữa đặc điểm của cha mẹ. Do đó, nhóm tác giả còn thực hiện phân tích trong gia đình với dữ liệu của tới 50.725 người. 2

So sánh giữa anh chị em ruột hoặc trong các cặp song sinh hữu ích vì họ chia sẻ phần lớn môi trường lớn lên, nhưng nhận những tổ hợp DNA khác nhau một cách ngẫu nhiên từ cha mẹ. Nếu một liên hệ vẫn xuất hiện khi đối chiếu trong gia đình, nó khó được giải thích chỉ bằng bối cảnh nuôi dưỡng chung hoặc cấu trúc dân số rộng hơn. 32

Các ước tính về di truyền tính cách nhìn chung tương tự giữa phân tích cấp dân số và phân tích trong gia đình. Điều này làm vững chắc hơn kết luận rằng khác biệt DNA được thừa hưởng có góp phần vào khác biệt tính cách. Tuy vậy, đây không phải bằng chứng nhân quả toàn diện cho mọi tương quan di truyền mà nghiên cứu quan sát được: thiết kế trong gia đình giúp giảm nhiều dạng nhiễu quan trọng, nhưng không loại bỏ ảnh hưởng của môi trường và không chứng minh DNA liên quan đến tính cách trực tiếp gây ra các kết quả đời sống về sau. 3035

Liên hệ với sức khỏe, học vấn và sự nghiệp không đồng nghĩa với định mệnh

Nghiên cứu ghi nhận nhiều tương quan di truyền giữa các yếu tố liên quan đến tính cách với kết quả về sức khỏe, hành vi, tâm thần, xã hội và kinh tế. Điều này có thể giúp các nhà khoa học lý giải vì sao các nét tính cách thường đi kèm khác biệt về hạnh phúc và đường đời. 1718

Song cách diễn giải cần rất thận trọng. Các liên hệ với sức khỏe, học vấn, mô hình nghề nghiệp, tuổi thọ, di chuyển nơi ở hay nguy cơ mắc COVID-19 trong giai đoạn đầu đại dịch không cho thấy “gen tính cách” trực tiếp gây ra các kết quả đó. Tương quan di truyền có thể phản ánh phần sinh học chồng lấn, điều kiện xã hội, ảnh hưởng gia đình, việc những người giống nhau có xu hướng kết đôi, hành vi và nhiều con đường khác.

Chẳng hạn, một nghiên cứu trước đây ghi nhận tương quan di truyền dương giữa hướng ngoại và khả năng nhiễm COVID-19 trong một bối cảnh, nhưng kết quả không nhất quán giữa các bối cảnh. 25 Tương tự, nghiên cứu về điểm đa gen liên quan đến học vấn và tuổi thọ của cha mẹ chỉ cho thấy sự liên hệ, không chứng minh một đường nhân quả trực tiếp từ DNA liên quan đến tính cách đến tuổi thọ. 39

Điểm phân biệt này đặc biệt quan trọng với những kết quả mang đậm dấu ấn xã hội như trường lớp, việc làm, thu nhập hay nơi sinh sống. Chúng còn được định hình bởi thể chế, cơ hội, các mối quan hệ, lựa chọn và môi trường sống.

Kết luận: DNA cho thấy khuynh hướng quần thể, không tiết lộ con người cụ thể

Nghiên cứu này mở rộng đáng kể bản đồ di truyền của tính cách. Quy mô lớn cùng các kiểm tra trong gia đình củng cố kết luận rằng các khác biệt DNA phổ biến được thừa hưởng có đóng góp thực sự, nhưng phân tán, vào năm nét Big Five. 230

Tuy nhiên, kết quả không cho phép suy ra từ hồ sơ DNA rằng một người sẽ có tính cách nào, sức khỏe ra sao, học đến đâu, thành công nghề nghiệp thế nào, chuyển tới nơi nào hay sống bao lâu. Tác động di truyền nhỏ, các bảng hỏi tính cách không hoàn hảo, và tính cách phát triển trong sự tương tác liên tục giữa sinh học, trải nghiệm sống, văn hóa, quan hệ và hoàn cảnh. 220

Thông điệp thực tế rất rõ: di truyền học có thể giúp giải thích các mô hình rộng trong quần thể, nhưng chưa thể — và không nên được dùng để — định nghĩa một cá nhân là ai hoặc người đó sẽ trở thành ai.