91% doanh nghiệp đang 'bay mù' về sự phụ thuộc AI: Nghiên cứu toàn cầu của IBM vén màn sự thật

Hầu hết các doanh nghiệp đang tích hợp AI vào vận hành cốt lõi nhanh hơn khả năng kiểm soát. Một nghiên cứu toàn cầu mới từ IBM Institute for Business Value, thực hiện hợp tác với Oxford Economics, tiết lộ rằng phần lớn các tổ chức đang có mức độ hiểu biết nguy hiểm về chính chuỗi cung ứng AI của họ. Các phát hiện, được công bố vào ngày 17 tháng 6 năm 2026, vẽ nên một bức tranh ảm đạm về sự phụ thuộc, lỗ hổng và một lối đi hẹp để đạt được khả năng phục hồi .

'Lỗ hổng trách nhiệm': 91% thiếu tầm nhìn toàn cảnh

Nghiên cứu mang tên 'The Calculus of AI Sovereignty' (Tạm dịch: Phép tính về chủ quyền AI) đã khảo sát 1.000 lãnh đạo cấp cao tại 16 quốc gia và 17 ngành công nghiệp từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2026 . Phát hiện trọng tâm là cái mà IBM gọi là 'Lỗ hổng trách nhiệm' (Accountability Gap): 91% lãnh đạo báo cáo rằng tổ chức của họ không hiểu đầy đủ về các phụ thuộc AI trên các nhà cung cấp, mô hình và hạ tầng . Sự thiếu tầm nhìn này còn mở rộng đến chi phí chuyển đổi: 71% lãnh đạo được khảo sát cho biết sẽ khó khăn để chuyển đổi nhà cung cấp hoặc mô hình AI chính của họ .

Cái giá của sự phụ thuộc: 7 ngày gián đoạn có ý nghĩa gì?

Nghiên cứu đã định lượng rủi ro vận hành của sự tập trung này. 81% lãnh đạo cho biết việc nhà cung cấp ngừng hoạt động trong 7 ngày sẽ gây ra gián đoạn nghiêm trọng hoặc tới hạn, thực chất là làm tê liệt hoạt động . Đây không phải là một mối lo ngại lý thuyết—các lãnh đạo được khảo sát cho biết trung bình có sáu sự cố liên quan đến AI trong hai năm qua, phần lớn bắt nguồn từ các dịch vụ của nhà cung cấp . Ngoài ra, 68% cho biết việc đáp ứng các yêu cầu về quyền sở hữu và cư trú dữ liệu (data residency và sovereignty) trên các khu vực địa lý khác nhau là một thách thức .

Chỉ 7% tổ chức có khả năng kiểm soát AI tiên tiến

Bất chấp việc áp dụng AI rộng rãi, rất ít tổ chức đạt được mức kiểm soát có ý nghĩa đối với hệ thống AI của họ. Chỉ 7% tổ chức được khảo sát hoạt động ở mức kiểm soát AI tiên tiến nhất . Sự khác biệt về kết quả là rất lớn: các tổ chức này bảo vệ được 55% lợi nhuận hoạt động nhiều hơn khỏi các gián đoạn do AI gây ra so với các đối thủ cùng ngành .

Mức giá cho sự linh hoạt: 72% sẵn sàng trả thêm 20%

Các lãnh đạo nhận thức rõ rủi ro bị khóa chặt (lock-in). 72% lãnh đạo được khảo sát cho biết họ sẽ chấp nhận tăng 20% chi phí để duy trì các nhà cung cấp AI hiện tại nếu điều đó cải thiện tính linh hoạt chiến lược . Phát hiện này cho thấy mối quan tâm chính không phải là chi phí, mà là khả năng thích ứng và thay đổi hướng đi.

Chiến lược đa nhà cung cấp: Chủ định hay ngẫu nhiên?

Trong khi 73% tổ chức mô tả môi trường AI của họ là có chủ định đa nhà cung cấp, các động lực thường mang tính phản ứng hơn là chiến lược. Các lý do hàng đầu là quyết định độc lập của các đơn vị kinh doanh (69%), sự cần thiết về mặt địa lý (69%), và sự phức tạp kế thừa từ các vụ sáp nhập, mua lại và các quyết định lịch sử (57%) . Điều này cho thấy nhiều doanh nghiệp cuối cùng có nhiều nhà cung cấp là do hoàn cảnh, chứ không phải do thiết kế.

Con đường phía trước: Hạ tầng và Kiến trúc

IBM đưa ra khái niệm Chủ quyền AI (AI Sovereignty)—vận hành các khối lượng công việc AI trong môi trường hybrid-cloud mở, có kiểm soát dựa trên Red Hat OpenShift—như là giải pháp cho những lỗ hổng kiểm soát này . Các phát hiện của nghiên cứu phù hợp với một số bước đi chiến lược lớn của công ty:

• Thương vụ mua lại HashiCorp: Đã hoàn tất khoảng 12 tháng trước khi nghiên cứu được công bố, đang được tích hợp với OpenShift để củng cố khả năng kiểm soát hạ tầng .
• Thương vụ mua lại Confluent trị giá 11 tỷ USD: Được công bố vào mùa xuân năm 2026, nhằm cung cấp cho doanh nghiệp khả năng truyền phát dữ liệu thời gian thực. Điều này giải quyết nút thắt khi khoảng 90% dữ liệu doanh nghiệp vẫn chưa được cấu trúc và các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) chỉ nắm bắt được 1% trong số đó .
• watsonx Orchestrate: Đang được kết hợp với nền tảng dữ liệu (data fabric) của Confluent để cho phép doanh nghiệp điều khiển các tác nhân AI (AI agents) hiện có thay vì phải xây dựng từ đầu .
• Apptio: Đơn vị quản lý chi phí CNTT của IBM đã ra mắt các công cụ 'Conversational Insights' để giúp các công ty kiểm soát chi phí CNTT .

Nghiên cứu đã định hình rõ ràng 'Lỗ hổng trách nhiệm' như một cơ hội thị trường: chỉ có 11% tổ chức đã triển khai các tác nhân AI ở quy mô sản xuất, và cách tiếp cận đa nhà cung cấp, không phụ thuộc nền tảng của IBM nhằm thu hút các doanh nghiệp đang tìm kiếm sự linh hoạt chiến lược thay vì bị khóa chặt .

Phản ứng của thị trường

Vào ngày công bố nghiên cứu (17 tháng 6 năm 2026), cổ phiếu IBM đóng cửa ở mức 262,04 USD, giảm 3,24% trong ngày . Cổ phiếu này đã tăng khoảng 22% so với mức thấp nhất trong 52 tuần là 212,34 USD vào tháng 5 năm 2026, nhưng vẫn thấp hơn khoảng 10-16% so với đầu năm tính theo đồng USD, tùy theo nguồn dữ liệu . Mức cao nhất trong 52 tuần là 332,46 USD, nghĩa là cổ phiếu đang thấp hơn khoảng 20% so với đỉnh đó .