ISW: Ukraine đã kìm hãm đà tiến của Nga trên chiến trường từ tháng 3/2026

Đánh giá ngày 12/9 của Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) cho rằng cán cân chiến trường đã có chuyển biến đáng kể: từ cuối năm 2025 và xuyên suốt năm 2026, Ukraine đã tranh chấp thế chủ động ở cả cấp chiến lược lẫn chiến dịch. Theo ISW, quân Nga chỉ đạt mức tăng lãnh thổ ròng gần bằng 0 kể từ tháng 3/2026. Đây là lần đầu tiên kể từ chiến dịch Kursk tháng 8/2024 mà ISW ghi nhận một sự chuyển dịch kéo dài như vậy. 3

Tuy nhiên, đây là đánh giá về đà chiến trường, không phải tuyên bố rằng cuộc chiến sắp kết thúc. Nga vẫn kiểm soát nhiều vị trí, tiếp tục hoạt động tiến công ở một số hướng, đồng thời các đợt tập kích nhằm vào dân thường và hạ tầng của Ukraine vẫn tiếp diễn.

“Tranh chấp thế chủ động” nghĩa là gì?

Theo cách diễn giải của ISW, điều này không chỉ có nghĩa Ukraine giành thắng lợi ở vài trận đánh cục bộ hay đơn thuần phản ứng trước các cuộc tấn công của Nga. Các đợt phản công tại hướng Kupyansk, Oleksandrivka và Lyman được đánh giá là đã buộc Nga phải điều chỉnh, hạn chế tác dụng thực tế của những bước tiến của Nga và làm phức tạp các kế hoạch chiến dịch rộng hơn của Moscow. 3

ISW cho rằng các chiến dịch này đã chặn nỗ lực của Nga tiến vào tỉnh Dnipropetrovsk và giúp Ukraine giành lại khu vực đã mất gần Kupyansk. Trong riêng tháng 8, các hoạt động phản công của Ukraine đã giải phóng ít nhất 129,81 km², theo các báo cáo trước đó của ISW. 46

Ở quy mô rộng hơn, ISW ước tính các đợt phản công đã giúp Ukraine tái kiểm soát khoảng 150–250 km². Nga vẫn có những bước tiến hạn chế gần Kostyantynivka và ở phía đông Slovyansk, Kramatorsk, nhưng ISW nhận định chúng chưa tạo thành một đột phá quyết định nhằm vào tuyến phòng thủ dày đặc tại Donetsk, thường được gọi là “Vành đai pháo đài”. 3

Vì sao mặt trận Lyman đáng chú ý?

Giao tranh tại Lyman đặc biệt quan trọng vì các hoạt động của Nga ở đây được liên hệ với ý đồ bao vây trên diện rộng “Vành đai pháo đài” ở Donetsk. ISW đánh giá các đợt phản công của Ukraine đã xóa bỏ phần nhô ra của lực lượng Nga ở phía bắc Lyman, đẩy quân Nga lùi về phía sông Zherebets và làm gián đoạn mũi phía bắc trong kế hoạch đó. 3

Dù vậy, tình hình ở cấp chiến thuật vẫn còn giằng co. ISW lưu ý rằng các nguồn tin Nga cũng bất đồng về việc phần nhô ra này còn tồn tại hay không. Một blogger quân sự Nga nói các đợt phản công của Ukraine trên mặt trận rộng đã buộc lực lượng Nga chuyển sang thế phòng ngự ở phía bắc Lyman. 2

Áp lực nhân lực của Nga

ISW cũng nêu vấn đề nhân lực là rào cản ngày càng lớn đối với khả năng duy trì hoặc mở rộng các chiến dịch tiến công của Nga. Báo cáo dẫn thông tin rằng các tướng Nga đã đề nghị Tổng thống Vladimir Putin bổ sung 800.000 quân nhân. Trong khi đó, mức tuyển mộ được báo cáo khoảng 1.000–1.200 người mỗi ngày lại thấp hơn tỷ lệ thương vong của Nga; ISW cũng dẫn một ước tính cho rằng khoảng 60% thương vong Nga là tử trận. 3

Ngay cả khi chưa có thông báo về một đợt tổng động viên chính thức, ISW nhận định Nga vẫn gặp giới hạn thực tế trong huấn luyện, trang bị, tổ chức và tiếp nhận tân binh vào các đơn vị tác chiến. Nói cách khác, chỉ bổ sung quân số không tự động biến thành năng lực chiến đấu hiệu quả. 3

Các đòn đánh vào nhà máy lọc dầu làm tăng sức ép

Chiến dịch của Ukraine nhằm vào hạ tầng năng lượng Nga cũng là một phần quan trọng trong phân tích của ISW. Theo đánh giá này, Ukraine đã tấn công ít nhất 26 nhà máy lọc dầu của Nga, làm giảm khoảng 30% công suất chế biến dầu và khiến hoạt động xuất khẩu sản phẩm dầu tinh chế gần như đình trệ. ISW cho rằng điều đó có thể gia tăng áp lực lên khả năng tài trợ và duy trì chiến tranh của Nga. 3

Đây là các ước tính về một chiến dịch đang diễn biến, không phải bảo đảm về tác động lâu dài. Năng lực sửa chữa, phòng không, các đợt tập kích trong tương lai và điều kiện năng lượng toàn cầu đều có thể làm thay đổi kết quả.

Tiến độ tháng 8 không phù hợp với mục tiêu Donetsk năm 2026

Hàm ý chiến lược đáng chú ý nhất của báo cáo liên quan tới mục tiêu được cho là của Moscow: kiểm soát phần lãnh thổ Donetsk còn do Ukraine nắm giữ trước cuối năm 2026. ISW tính toán rằng nếu Nga tiếp tục tiến với tốc độ của tháng 8/2026, nước này sẽ cần tới khoảng tháng 10/2032 mới có thể chiếm được khu vực đó. 3

Phép tính này dựa trên tốc độ của một tháng, vì vậy không phải dự báo rằng điều kiện chiến trường sẽ cố định trong sáu năm. Điểm chính là: với nhịp độ khi đó, Nga còn rất xa so với thời hạn mà họ đặt ra.

Kết luận

Theo ISW, các chiến dịch phản công của Ukraine đã tạo ra chi phí chiến lược kéo dài cho Nga: làm giảm mức tiến triển lãnh thổ ròng, phá vỡ một phương án tác chiến then chốt từ Lyman tới Donetsk, đồng thời bộc lộ gánh nặng nhân lực và kinh tế phía sau thế tiến công của Moscow. 3

Đánh giá này không hạ thấp những rủi ro đang tiếp diễn. Nga vẫn có khả năng chiến đấu và tập kích Ukraine. Nhưng ISW cho rằng cục diện không còn là đà tiến liên tục, một chiều của Nga; thay vào đó là một chiến dịch giằng co, trong đó các mục tiêu của Moscow bị giới hạn đáng kể bởi thời gian, nhân lực và nguồn lực. 3