Ô nhiễm ozone mặt đất ảnh hưởng tới hơn 1/3 dân số thế giới

Hơn 1/3 dân số thế giới đã trải qua chất lượng không khí ozone mặt đất ở mức “cực kỳ kém” trong giai đoạn từ ngày 1/1 đến 15/9/2026, theo bản đánh giá Atmosphere Watch đầu tiên của Dịch vụ Giám sát Khí quyển Copernicus (CAMS). Báo cáo cho biết thêm 17% dân số chịu mức “rất kém”, trong khi ô nhiễm không khí có thể di chuyển qua biên giới, khiến nỗ lực giảm phát thải tại từng địa phương không phải là câu trả lời duy nhất. 31713

Các mức chất lượng không khí được báo cáo

Trong giai đoạn được đánh giá, 34% dân số thế giới nằm trong nhóm “cực kỳ kém”, 17% trong nhóm “rất kém” và 5% được xếp ở mức ozone dài hạn “tốt”. Hai nhóm kém nhất cộng lại chiếm khoảng một nửa dân số toàn cầu. Các nguồn hiện có không đưa ra tỷ lệ đáng tin cậy cho từng nhóm còn lại. 1725

CAMS cũng mô tả gần 40% dân số thế giới đã tiếp xúc với mức ozone “cực cao”. Con số này không thể xem là tương đương với tỷ lệ 34% thuộc nhóm chất lượng không khí “cực kỳ kém”: các phần tóm tắt hiện có không giải thích rõ sự khác nhau giữa hai cách đo hoặc phân loại. 520

Châu Á chịu phơi nhiễm nặng nhất

Mức phơi nhiễm ozone được ghi nhận kéo dài ở châu Á. Theo một nguồn tin, 53% dân số khu vực trải qua tình trạng “cực kỳ kém”, còn 22% ở mức “rất kém”. CAMS đưa ra một số liệu khác: 60% cư dân châu Á tiếp xúc với ozone ở mức cực cao; nguồn không cho biết con số này tương ứng thế nào với các nhóm chất lượng không khí nói trên. 35

Châu Âu và Bắc Mỹ cũng ghi nhận những ngày phơi nhiễm rất cao trong các đợt nắng nóng mùa hè. Một bản tin nêu Delhi, Rio de Janeiro, Mexico City, Milan và Cairo trong số các thành phố có mức phơi nhiễm cao nhất với không khí ô nhiễm, nhưng không xác nhận đây là bảng xếp hạng riêng về ozone. 52

Hai ngưỡng được nhắc đến của WHO không giống nhau

Các nguồn dẫn hai mốc tham chiếu ozone khác nhau của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). CAMS cho biết mục tiêu của WHO đối với ozone trong mùa cao điểm là giữ mức dưới 60 microgam trên mét khối (µg/m³). Trong khi đó, một bản tin mô tả nhóm “cực kỳ kém” dựa trên mức ozone trên 100 µg/m³ tính trung bình trong tám giờ. Đây là hai cách lấy trung bình khác nhau, không nên hiểu là cùng một ngưỡng. 517

Nắng nóng, khí thải và cháy rừng là những mối lo liên quan

Ozone gần mặt đất hình thành khi các chất ô nhiễm phản ứng dưới ánh nắng và nhiệt độ cao. CAMS liên hệ bức tranh phơi nhiễm năm 2026 với nắng nóng cực đoan và ô nhiễm do con người tạo ra; báo cáo cũng đề cập khói cháy rừng. Tuy nhiên, các nguồn không định lượng riêng mức đóng góp của từng yếu tố vào tình trạng ozone. 2013

CAMS cảnh báo các điều kiện El Niño cực đoan được dự báo còn tiếp diễn trong những tháng tới và có thể làm gia tăng lo ngại về cháy rừng. Đây là cảnh báo về rủi ro sắp tới, không phải số liệu cho biết El Niño đã đóng góp bao nhiêu vào mức ozone trong thời gian báo cáo. 96

Ô nhiễm vượt biên giới, cần phối hợp giữa các nước

Bản đánh giá của CAMS ghi nhận ô nhiễm không khí di chuyển qua biên giới và giữa các châu lục. Vì vậy, chất lượng không khí tại một nơi có thể chịu ảnh hưởng từ nguồn ô nhiễm bên ngoài, bên cạnh phát thải tại chỗ. CAMS nêu những phát hiện này như một lý do cần phối hợp hành động quốc tế trước COP31, trong bối cảnh khí hậu, chất lượng không khí và sức khỏe cộng đồng có liên hệ chặt chẽ. 413

Tại châu Âu, thông tin về báo cáo cho biết ozone chưa có xu hướng giảm rõ rệt và vẫn là vấn đề cần lưu ý. Các nguồn hiện có không xác nhận rằng tiến triển đã chững lại trên toàn Bắc Mỹ, cũng không đưa ra ước tính về tác động sức khỏe có thể quy trực tiếp cho mức phơi nhiễm được báo cáo. 19