Gần một phần ba Bitcoin có thể bị lộ trước nguy cơ máy tính lượng tử

Glassnode chia phần BTC “lộ” này thành hai nhóm chính: rủi ro cấu trúc và rủi ro vận hành.

Rủi ro cấu trúc: khi loại script tự động làm lộ khóa công khai

Rủi ro cấu trúc xảy ra khi thiết kế của loại địa chỉ hoặc script khiến khóa công khai xuất hiện trên blockchain, ngay cả khi người dùng không tái sử dụng địa chỉ.

Một số dạng script được nhắc tới gồm:

• P2PK (Pay‑to‑Public‑Key): dạng giao dịch rất sớm của Bitcoin, khóa công khai được nhúng trực tiếp trong script.
• P2MS (Pay‑to‑Multisig): multisig đời cũ cũng hiển thị khóa công khai của các bên tham gia.
• Taproot key‑path spends: các đầu ra Taproot dựa trên cấu trúc khóa công khai nên khóa này cũng xuất hiện trên chain khi sử dụng.

Tổng cộng, các cơ chế này chiếm khoảng 1,92 triệu BTC — gần 10% nguồn cung — được xem là “lộ theo cấu trúc” bất kể cách người dùng quản lý ví.

Vì sao Bitcoin thời Satoshi đặc biệt đáng chú ý

Một phần lớn trong số BTC lộ theo cấu trúc đến từ những năm đầu của Bitcoin.

Khi đó, nhiều giao dịch sử dụng P2PK, khiến khóa công khai được ghi trực tiếp lên blockchain. Ước tính khoảng 1,1 triệu BTC được cho là thuộc về Satoshi Nakamoto đang nằm trong các địa chỉ kiểu này.

Nếu những đồng coin này không được chuyển sang định dạng địa chỉ mới hơn, chúng sẽ luôn nằm trong nhóm có rủi ro cấu trúc nếu một ngày nào đó máy tính lượng tử có thể bẻ khóa mật mã.

Rủi ro vận hành: thói quen sử dụng ví khiến khóa bị lộ

Phần lớn của con số 6,04 triệu BTC lại đến từ cách người dùng hoặc tổ chức sử dụng ví.

Hai yếu tố chính là:

1. Tái sử dụng địa chỉ

Trong thiết kế của Bitcoin, khóa công khai sẽ lộ ra khi một địa chỉ thực hiện giao dịch chi tiêu. Nếu địa chỉ đó tiếp tục được dùng lại để nhận BTC, số tiền còn lại sẽ nằm sau một khóa công khai đã lộ.

Điều này khiến việc tái sử dụng địa chỉ nhiều lần có thể tạo ra rủi ro lý thuyết trong kỷ nguyên hậu lượng tử.

2. Hoạt động lưu ký của các sàn giao dịch

Các nền tảng lưu ký lớn thường quản lý tiền thông qua nhiều ví vận hành và hot wallet, khiến khóa công khai có thể bị lộ nhiều lần trong quá trình chuyển tiền nội bộ.

Nghiên cứu của Glassnode cũng xem xét các địa chỉ liên quan đến những sàn lớn như Coinbase, Binance và Bitfinex, nhưng các bản tóm tắt công khai không cung cấp số BTC lộ cụ thể cho từng sàn, vì vậy không thể xếp hạng chính xác lượng BTC “lộ trước rủi ro lượng tử” giữa các sàn.

Vì sao máy tính lượng tử có thể là vấn đề với Bitcoin

Bitcoin sử dụng mật mã đường cong elliptic (ECDSA) để tạo chữ ký giao dịch.

Về lý thuyết, một máy tính lượng tử chạy thuật toán Shor có thể tính ngược từ khóa công khai để tìm ra khóa riêng. Nếu điều đó xảy ra, kẻ tấn công có thể chuyển tiền từ các địa chỉ đã lộ khóa công khai.

Tuy vậy, không có máy tính lượng tử nào hiện nay đủ khả năng thực hiện cuộc tấn công như vậy. Công nghệ cần thiết vẫn đòi hỏi phần cứng lượng tử ổn định và quy mô lớn hơn rất nhiều so với hiện tại.

Những giải pháp đang được thảo luận

Các nhà phát triển Bitcoin đã bắt đầu nghiên cứu những nâng cấp phòng ngừa trước khi mối đe dọa trở thành hiện thực.

Một đề xuất đáng chú ý là BIP‑360, đề xuất soft fork để giới thiệu các đầu ra tương thích Taproot nhưng kháng lượng tử, giảm sự phụ thuộc vào chữ ký elliptic‑curve trong một số đường chi tiêu.

Ngoài ra, một số ý tưởng khác cũng được đưa ra như:

• khuyến khích người dùng chuyển coin sang loại địa chỉ mới
• hạn chế hoặc xử lý các coin ngủ yên dễ bị tấn công

Những đề xuất này gây tranh luận vì liên quan đến quyền sở hữu tài sản và cách quản trị mạng lưới Bitcoin.

Kết luận

Phân tích của Glassnode cho thấy rủi ro lượng tử của Bitcoin không nằm ở tổng số coin, mà ở việc khóa công khai đã lộ trên blockchain hay chưa.

• 6,04 triệu BTC (30,2% nguồn cung) hiện đã lộ khóa công khai.
• Khoảng 1,92 triệu BTC (~10%) lộ theo cấu trúc do loại script.
• Phần còn lại đến từ thói quen sử dụng ví và hoạt động của các tổ chức lưu ký.

Hiện tại, mối đe dọa vẫn mang tính lý thuyết. Nhưng nghiên cứu này cho thấy vì sao cộng đồng phát triển Bitcoin đã bắt đầu chuẩn bị các nâng cấp “post‑quantum” từ rất sớm — trước khi máy tính lượng tử đủ mạnh thực sự xuất hiện.