Mỹ cân nhắc tái áp đặt trừng phạt Alexandre de Moraes giữa căng thẳng với Brazil

Financial Times đưa tin chính phủ Mỹ đã thảo luận về khả năng áp đặt các biện pháp trừng phạt mới đối với Alexandre de Moraes, thẩm phán Tòa án Tối cao Brazil. Tuy nhiên, bài viết không cho biết Washington đã đưa ra quyết định cuối cùng.

Nếu được triển khai, động thái này sẽ khơi lại một tranh chấp đã vượt ra ngoài phạm vi của một vụ án hình sự. Tâm điểm hiện nằm ở vai trò của hệ thống tư pháp Brazil trong vụ án cựu Tổng thống Jair Bolsonaro, cùng các bất đồng rộng hơn về tự do ngôn luận, chủ quyền quốc gia và thương mại song phương.

Vì sao khả năng trừng phạt được nhắc lại?

Theo các thông tin liên quan đến bài viết của Financial Times, quan hệ Mỹ–Brazil đang xấu đi do những bất đồng chính trị và kinh tế. Các đồng minh của Bolsonaro cho rằng những thủ tục pháp lý nhằm vào ông là một hình thức “đàn áp chính trị”, trong khi Washington trước đây cáo buộc Moraes cho phép bắt giữ tùy tiện và hạn chế quyền biểu đạt.

Một điểm ma sát khác là các lệnh của tòa án Brazil tác động đến nền tảng trực tuyến và hoạt động phát ngôn chính trị. Năm 2025, chính quyền Donald Trump cảnh báo Moraes về một lệnh liên quan đến một nền tảng video cánh hữu, lập luận rằng chỉ thị này không có hiệu lực tại Mỹ.

Moraes đóng vai trò gì trong vụ Bolsonaro?

Moraes giữ vai trò tư pháp trung tâm trong các thủ tục liên quan đến cáo buộc Bolsonaro và những người ủng hộ ông tìm cách đảo ngược thất bại trong cuộc bầu cử tổng thống Brazil năm 2022. Theo các nguồn tin được dẫn lại trong những bài viết về khả năng tái trừng phạt, vụ án sau đó dẫn đến việc Bolsonaro bị kết tội và bỏ tù.

Ông cũng được mô tả là người dẫn dắt cuộc điều tra về cáo buộc Bolsonaro cùng các đồng minh âm mưu tiến hành đảo chính sau cuộc bầu cử. Bolsonaro bác bỏ các cáo buộc và nhiều lần chỉ trích Moraes.

Vai trò này khiến Moraes trở thành mục tiêu chính trị của những người ủng hộ Bolsonaro, đồng thời trở thành tâm điểm trong sức ép từ Washington. Về phía Brazil, các quan chức nước này coi vụ án là vấn đề thuộc thẩm quyền của hệ thống tòa án trong nước.

Mỹ từng áp dụng những biện pháp nào?

Ngày 30/7/2025, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài thuộc Bộ Tài chính Mỹ (OFAC) đưa Moraes vào danh sách trừng phạt theo Sắc lệnh Hành pháp 13818, văn bản triển khai khuôn khổ trừng phạt nhân quyền Global Magnitsky. Bộ Tài chính Mỹ cáo buộc ông sử dụng chức vụ để cho phép giam giữ tùy tiện trước xét xử và đàn áp tự do biểu đạt.

Về thực tế, việc bị chỉ định có thể khiến tài sản và quyền lợi liên quan đến tài sản của một cá nhân trong phạm vi tài phán của Mỹ bị phong tỏa. Người và doanh nghiệp Mỹ nhìn chung cũng bị cấm giao dịch với đối tượng bị chỉ định. Vì vậy, đây không chỉ là một tuyên bố chính trị mà còn có thể tạo ra hệ quả tài chính và yêu cầu tuân thủ đáng kể đối với các ngân hàng, công ty và đối tác xuyên biên giới.

Ngày 22/9/2025, chính quyền Trump mở rộng biện pháp sang Viviane Barci de Moraes, vợ của Moraes, và Lex Instituto de Estudos Jurídicos, một công ty holding có liên hệ với gia đình ông. Bộ Ngoại giao Mỹ mô tả hai đối tượng này là một phần trong mạng lưới hỗ trợ Moraes; Bộ Tài chính xác định Viviane là người đứng đầu viện.

Vì sao các biện pháp này gây tranh cãi?

Các quan chức Brazil lên án lệnh trừng phạt là sự can thiệp “không thể chấp nhận” vào hệ thống tư pháp của nước này. Tranh cãi tập trung vào việc Mỹ có đang sử dụng một công cụ trừng phạt nhân quyền để gây sức ép lên một thẩm phán đang tại nhiệm vì những quyết định được đưa ra trong hệ thống pháp lý và chính trị Brazil hay không.

Washington đưa ra cách lý giải khác, nhấn mạnh những cáo buộc về lạm dụng quyền tư pháp, giam giữ tùy tiện và hạn chế tự do biểu đạt. Hai cách diễn giải đối lập khiến các biện pháp này khó tách rời khỏi vụ án Bolsonaro cũng như cuộc đối đầu chính trị rộng hơn giữa chính quyền Trump và các đồng minh của cựu tổng thống Brazil.

Tranh chấp tư pháp cũng chồng lấn với sức ép thương mại. Các nhà phân tích nhận định việc đồng thời áp dụng biện pháp nhằm vào Bolsonaro và trừng phạt Moraes đã thu hẹp đáng kể dư địa đàm phán về thuế quan của Mỹ đối với hàng hóa Brazil.

Khi nào các lệnh trừng phạt được dỡ bỏ?

Ngày 12/12/2025, OFAC đưa Moraes, Viviane Barci de Moraes và Viện Lex khỏi danh sách trừng phạt. Thông báo chính thức ghi nhận việc xóa tên nhưng không giải thích cụ thể nguyên nhân.

Các thông tin được công bố cùng thời điểm liên hệ quyết định này với việc Mỹ nới lỏng thuế quan và giảm căng thẳng ngoại giao rộng hơn. Tuy nhiên, bằng chứng chính thức hiện có không xác lập một lý do duy nhất và chắc chắn cho việc đảo ngược.

Điều đó có nghĩa là các biện pháp đã được dỡ bỏ về mặt pháp lý, nhưng những bất đồng nền tảng liên quan đến tòa án Brazil, phát ngôn chính trị và vụ án Bolsonaro chưa chắc đã được giải quyết.

Nếu Mỹ tái trừng phạt, điều gì có thể xảy ra?

Việc tái áp đặt trừng phạt sẽ là một bước leo thang mới, chứ không phải diễn biến pháp lý thông thường. Tùy phạm vi của quyết định, các biện pháp có thể bao gồm phong tỏa tài sản và hạn chế giao dịch liên quan đến Moraes hoặc những đối tượng bị chỉ định khác.

Lập trường của Brazil trong tranh chấp trước đây là các biện pháp của Mỹ đã can thiệp vào công việc tư pháp của nước này. Vì vậy, một lệnh chỉ định mới nhiều khả năng sẽ làm sâu sắc thêm tranh cãi về chủ quyền, dù phản ứng cụ thể của Brasília hiện chưa được xác nhận.

Tác động kinh tế cũng có thể vượt ra ngoài cá nhân Moraes. Các ngân hàng và doanh nghiệp có thể phải chịu chi phí tuân thủ cao hơn, các giao dịch xuyên biên giới trở nên bất định hơn, còn đàm phán thương mại khó tách khỏi những động thái trả đũa chính trị. Trong bối cảnh tranh chấp thuế quan vốn đã gây sức ép lên quan hệ song phương, một vòng trừng phạt mới có thể tiếp tục thu hẹp không gian đối thoại ngoại giao và thương mại.

Điểm quan trọng hiện nay vẫn khá hẹp: Financial Times đưa tin các biện pháp mới đã được thảo luận, chứ chưa phải đã được phê duyệt. Việc Washington có tiến hành hay không, cũng như Brasília sẽ phản ứng thế nào, sẽ quyết định đây chỉ là một công cụ gây sức ép ngắn hạn hay mở ra một giai đoạn mới trong bất đồng Mỹ–Brazil.