Giá lương thực thế giới tháng 5/2026: ‘Phao cứu sinh’ dầu cọ chùng xuống, giá gạo lúa lại nóng lên

Dầu thực vật ‘hạ sốt’: Cú đảo chiều sau cơn sốt địa chính trị

Điểm sáng lớn nhất trong báo cáo tháng 5 là cú giảm tốc của giá dầu thực vật. Chỉ số Giá Dầu Thực vật của FAO đã rơi xuống 185,0 điểm, giảm 9,0 điểm (tương đương 4,6%) so với tháng 4, đánh dấu lần sụt giảm hàng tháng đầu tiên của năm 2026 . Đây là sự đảo chiều một phần sau cú bật tăng 5,9% hồi tháng 4 – vốn bị đẩy lên bởi sự gián đoạn liên quan đến cuộc chiến tranh Iran và việc phong tỏa trên thực tế eo biển Hormuz .

Đà giảm diễn ra trên diện rộng, bao trùm giá quốc tế của dầu cọ, dầu đậu nành, dầu hạt cải và dầu hướng dương. FAO lý giải điều này đến từ sự kết hợp giữa sản lượng hiện tại dồi dào, kỳ vọng đầu ra lớn từ các vùng trồng trọng điểm, cùng với tín hiệu nhu cầu thấp hơn ở một số thị trường nhập khẩu lớn . Hãng tin Bloomberg nhận định, chính việc chi phí dầu cọ và dầu đậu nành giảm đã giúp ‘ghìm cương’ chỉ số giá lương thực chung, ngay cả khi các mặt hàng đầu vào thiết yếu khác chịu gián đoạn .

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng mức giá này vẫn còn cao hơn đáng kể so với mặt bằng lịch sử và tiếp tục là gánh nặng lạm phát tại các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu thực phẩm.

Biến số ngũ cốc: Kỷ lục cũ vừa lập, báo động mới đã vang

Trong khi dầu thực vật hạ nhiệt, mặt hàng nền tảng cho an ninh lương thực toàn cầu – ngũ cốc – lại đang nóng lên. Chỉ số Giá Ngũ cốc của FAO tăng trong tháng 5, được thúc đẩy bởi triển vọng nguồn cung lúa mì thắt chặt và những trở ngại hậu cần dai dẳng . Yếu tố cốt lõi ở đây là chi phí phân bón tăng cao – hệ quả trực tiếp từ việc vận chuyển qua eo biển Hormuz bị đình trệ – đang đội chi phí đầu vào của nông dân trồng ngũ cốc lên cao .

Cùng với báo cáo giá hàng tháng, FAO đã công bố những dự báo đầu vụ mới trong Bản tin Cung – Cầu Ngũ cốc cho niên vụ 2026/27. Các con số cho thấy một sự thay đổi mang tính bước ngoặt:

• Vụ mùa kỷ lục 2025: Sản lượng ngũ cốc toàn cầu niên vụ 2025/26 hiện được ước tính đạt 3.043 triệu tấn, tăng 6,1% so với năm trước . Các ước tính về lúa mì và ngô đều được điều chỉnh tăng trong tháng 5, chủ yếu nhờ năng suất tốt hơn mong đợi ở châu Âu, Argentina và Canada . Sản lượng gạo cũng lập kỷ lục mọi thời đại với 563,4 triệu tấn (đã xay xát) .
• Dự báo suy giảm cho 2026/27: Sản lượng ngũ cốc thế giới được dự kiến sẽ giảm khoảng 2% xuống còn 2.982 triệu tấn, chủ yếu do sự suy giảm về diện tích và sản lượng lúa mì ở các khu vực sản xuất trọng điểm . FAO mô tả sự sụt giảm này là hệ quả của việc giảm diện tích gieo trồng và điều kiện canh tác kém thuận lợi hơn so với vụ mùa bội thu bất thường của năm trước.

Cú ‘quay xe’ từ sản lượng kỷ lục sang dự báo sụt giảm này chính là tín hiệu cấu trúc quan trọng nhất trong báo cáo tháng 5 của FAO. Nó ngụ ý rằng sau một năm nguồn cung được tái thiết mạnh mẽ, thị trường ngũ cốc toàn cầu có thể lại thắt chặt, trong lúc sự gián đoạn tại eo biển Hormuz tiếp tục làm tăng chi phí vận chuyển và sản xuất lương thực.

Eo biển Hormuz: ‘Nút thắt’ địa chính trị phủ bóng lên bữa ăn toàn cầu

Cuộc chiến đang diễn ra ở Iran và việc phong tỏa trên thực tế eo biển Hormuz vẫn là rủi ro vĩ mô bao trùm trong triển vọng tháng 5/2026 của FAO. Eo biển này là điểm nghẽn huyết mạch cho hoạt động vận chuyển dầu thô, nhiên liệu tinh chế và phân bón. Với việc bị phong tỏa, ngành nông nghiệp toàn cầu đã và đang phải đối mặt với:

• Chi phí năng lượng cao hơn: Giá dầu và nhiên liệu tăng cao làm đội chi phí sản xuất và vận tải lên tất cả các mặt hàng lương thực .
• Đứt gãy hậu cần phân bón: Việc phong tỏa siết chặt nguồn cung phân bón toàn cầu, trực tiếp làm tăng chi phí cho nông dân trồng ngũ cốc và góp phần đẩy giá lương thực lên cao .
• Sự bất ổn của chuỗi cung ứng: Các tuyến vận tải phải định tuyến lại và chịu chậm trễ, tạo ra lịch trình giao hàng khó lường, thổi thêm ‘phần bù rủi ro’ vào các hợp đồng hàng hóa nông sản.

FAO từng tuyên bố rõ ràng hồi tháng 4 rằng đà tăng giá ba tháng liên tiếp gắn liền với những gián đoạn về năng lượng và hậu cần này . Dù tháng 5 mang lại chút ‘dễ thở’ tạm thời từ phía dầu thực vật, rủi ro nền tảng từ việc phong tỏa eo biển Hormuz không hề suy giảm. Nó tiếp tục đe dọa vụ mùa 2026/27 thông qua tác động đến khả năng tiếp cận các loại vật tư nông nghiệp đầu vào của người nông dân.

Điểm giao thoa mong manh của thị trường lương thực

Tháng 5/2026 sẽ được ghi nhớ là thời điểm giá lương thực toàn cầu thể hiện sức chống chịu đáng kinh ngạc trước hai lực đẩy trái chiều: một mặt là sự xoa dịu thực sự từ phía nguồn cung dầu thực vật, mặt khác là sự gián đoạn dai dẳng, bị chiến tranh thúc đẩy, giáng vào huyết mạch hậu cần nông nghiệp thiết yếu. Dữ liệu của FAO xác nhận người tiêu dùng và nhà sản xuất chưa thể trông chờ vào một sự hạ nhiệt bền vững. Mức giảm khiêm tốn của chỉ số tổng thể bị chi phối bởi một nhóm hàng dễ biến động, trong khi ngũ cốc – loại lương thực cơ bản nhất – lại đang phát đi những tín hiệu cảnh báo. Với triển vọng sản xuất 2026/27 chỉ ra vụ thu hoạch toàn cầu sụt giảm lần đầu tiên sau hai năm và eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa, hệ thống lương thực toàn cầu đang chênh vênh trong một thế cân bằng hết sức mong manh.