EUROPA: Mô hình AI chủ quyền 400 tỷ tham số của châu Âu

Mô hình AI tiên phong cho 24 ngôn ngữ châu Âu

Ngày 19/6/2026, Ủy ban châu Âu công bố lựa chọn liên danh EUROPA – do công ty AI Domyn (Ý, tên cũ iGenius) dẫn dắt – là người thắng cuộc trong khuôn khổ Cuộc thi Trí tuệ nhân tạo Tiên phong tầm cỡ châu Âu (Frontier AI Grand Challenge). Cuộc thi là một phần của Chiến lược Ứng dụng AI cấp EU, được triển khai cùng Liên doanh Siêu máy tính châu Âu (EuroHPC JU). Liên danh sẽ phát triển một mô hình AI mã nguồn mở cho tất cả 24 ngôn ngữ chính thức của EU, đạt trình độ tiên phong trong khả năng AI toàn cầu.

Mô hình này sẽ có hơn 400 tỷ tham số, quy mô ngang bằng với các hệ thống AI tiên tiến nhất thế giới. Mô hình sẽ được phát hành dưới dạng mã nguồn mở, có thể được sử dụng rộng rãi bởi doanh nghiệp, nhà nghiên cứu và các cơ quan nhà nước trên khắp châu Âu.

Thông số kỹ thuật chính của dự án

• Quy mô tham số: Hơn 400 tỷ tham số, ngang tầm với các hệ thống AI tiên phong thế giới.
• Ngôn ngữ: Tất cả 24 ngôn ngữ chính thức của EU, bao gồm các ngôn ngữ nhỏ và ít tài nguyên hơn.
• Sức mạnh tính toán: Liên danh được quyền truy cập lên tới 2,5% tổng năng lực tính toán toàn bộ hệ thống siêu máy tính EuroHPC JU trong vòng một năm – đây là hạn ngạch tối đa cho dự án duy nhất được chọn.
• Hình thức tài trợ: Cuộc thi cung cấp quyền truy cập máy tính, không phải tiền mặt trực tiếp. Nguồn đồng tài trợ bằng tiền mặt có sẵn thông qua các chương trình kỹ thuật số riêng của EU trong khuôn khổ AI-BOOST.
• Tham vọng đa phương thức: Tài liệu COM(2026)502 của Ủy ban xác định mục tiêu của Thử thách 3 là phát triển các mô hình AI tiên phong thế hệ mới, có khả năng suy luận nâng cao, hiểu biết đa phương thức và hoạt động dạng tác tử (agentic).

Vì sao là lúc này? Những cú hích địa chính trị

Hai sự kiện kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đã thúc đẩy mạnh mẽ việc EU đẩy nhanh tham vọng AI chủ quyền và định hình thời điểm ra mắt EUROPA.

Tháng 1/2025 – Mỹ hạn chế xuất khẩu chip AI: Chính quyền Tổng thống Biden khi đó ban hành các hạn chế xuất khẩu chip AI tiên tiến, phân loại các quốc gia thành viên EU thành các cấp độ khác nhau và hạn chế tiếp cận chip đối với một số nước. Nghị viện châu Âu đã tổ chức một cuộc tranh luận vào ngày 10/2/2025, gọi đây là "thách thức lớn đối với hoạt động của thị trường chung EU, khả năng phục hồi kinh tế và chủ quyền công nghệ".

Tháng 6/2026 – Mỹ áp kiểm soát xuất khẩu với Anthropic: Ngày 12/6/2026, Bộ Công Thương Mỹ ra lệnh buộc Anthropic đình chỉ quyền truy cập vào các mô hình Fable 5 và Mythos 5 đối với công dân nước ngoài. Do không thể xác minh quốc tịch người dùng, Anthropic đã vô hiệu hóa cả hai mô hình trên toàn cầu. Ngay lập tức, Ủy ban châu Âu tuyên bố đang "đánh giá những tác động thực tế" của quyết định này, đồng thời cảnh báo hành động đó không nên "gây bất lợi một cách bất công cho các đối tác". Sự kiện này, xảy ra chỉ một tuần trước khi EUROPA được công bố, đã làm nổi bật rõ nét động lực địa chính trị đằng sau nỗ lực xây dựng một AI tiên phong có chủ quyền của châu Âu.

Ủy viên châu Âu Henna Virkkunen đã tuyên bố rõ ràng rằng dự án EUROPA "là về việc củng cố khả năng của châu Âu trong việc định hình tương lai của AI, với cốt lõi là tính cởi mở, lòng tin và khả năng tự chủ chiến lược".

EUROPA trong bức tranh tổng thể: Danh mục đầu tư AI của EU

EUROPA không phải là một dự án đơn lẻ. Nó là một phần trong chiến lược xây dựng hệ sinh thái AI bài bản của EU:

RAISE (Resource for AI Science in Europe): Ra mắt vào tháng 10/2025 theo Chiến lược AI trong Khoa học châu Âu, RAISE là một viện nghiên cứu ảo châu Âu, tập hợp sức mạnh tính toán, dữ liệu, nhân tài và nguồn tài trợ nghiên cứu cho các nghiên cứu xuất sắc về AI. Đây là một sáng kiến song song, mang tính học thuật hơn trong khuôn khổ Horizon Europe, với kinh phí ban đầu 33 triệu euro, trái ngược với EUROPA là một sáng kiến công nghiệp chủ lực.

Những người thắng cuộc trước đó: Các cuộc thi AI Grand Challenge trước đó đã tài trợ cho các dự án như TildeOpen LLM (30 tỷ tham số, huấn luyện trên siêu máy tính LUMI) và EuroLLM-22B, tạo ra một nền tảng vững chắc về các mô hình ngôn ngữ lớn mã nguồn mở đa ngữ do EU tài trợ.

AI Factories và CADA: Đạo luật Phát triển Điện toán đám mây và AI (CADA) và mạng lưới Nhà máy AI đang được đề xuất sẽ bổ sung cho EUROPA bằng cách xây dựng cơ sở hạ tầng tính toán và khuôn khổ pháp lý cho một AI chủ quyền.

Như vậy, EUROPA là sản phẩm chủ lực quy mô tiên phong trong lĩnh vực công nghiệp trong một danh mục bao gồm các mô hình học thuật nhỏ hơn (EuroLLM), một viện nghiên cứu ảo (RAISE) và các khoản đầu tư cơ sở hạ tầng (AI Factories, CADA).

Những câu hỏi mở: Cấp phép, an toàn và quản trị

Thông cáo báo chí và tài liệu cuộc thi của Ủy ban để ngỏ một số vấn đề quan trọng tại thời điểm công bố ngày 19/6/2026.

Cấp phép: Thông cáo báo chí nói rằng mô hình sẽ "có sẵn công khai" và "mã nguồn mở" nhưng không xác định sẽ sử dụng giấy phép mã nguồn mở nào (ví dụ: Apache 2.0, MIT, giấy phép RAIL sửa đổi, hay giấy phép đặc thù của EU). Không có làm rõ về việc có phát hành các tham số mô hình (weights), mã huấn luyện (training code) hay chỉ là mã suy luận (inference code) hay không.

Báo cáo an toàn: Thông báo không đề cập đến khuôn khổ đánh giá an toàn nào mà mô hình sẽ trải qua trước khi ra mắt, cũng như không có yêu cầu về kiểm tra thử nghiệm độc lập (red-teaming) hay đánh giá sự phù hợp theo Đạo luật AI của EU. Việc mô hình có bị ràng buộc bởi các yêu cầu của EU AI Act đối với các mô hình AI có mục đích chung (tính minh bạch, chính sách bản quyền, đánh giá rủi ro hệ thống) hay không có vẻ là vấn đề tuân thủ quy định sau khi thông báo, chứ không phải là một kết quả đầu ra đã được xác định trước.

Mức độ mở thực tế: "Có sẵn công khai" có thể bao gồm từ việc công bố toàn bộ tham số và dữ liệu cho đến một API bị hạn chế với việc phát hành tham số có điều kiện. Ý nghĩa chính xác sẽ chỉ rõ ràng khi liên danh công bố kế hoạch cấp phép và truy cập của mình. Không có thông tin chi tiết về thành phần dữ liệu huấn luyện, quản trị dữ liệu, hoặc liệu mô hình có thực sự có thể tái tạo từ đầu hay không.

Quản trị: Các câu hỏi vẫn tồn tại về việc liệu liên danh – do một công ty tư nhân duy nhất (Domyn) dẫn dắt – sẽ thực thi quyền kiểm soát thực tế đối với sự phát triển và quản trị mô hình hay không, bất chấp cam kết mã nguồn mở. Cấu trúc quản trị của liên danh và cách đưa ra các quyết định về ngưỡng khả năng của mô hình, thời điểm phát hành và các biện pháp an toàn vẫn chưa được tiết lộ.

Những câu hỏi mở này phản ánh giai đoạn đầu của dự án: việc lựa chọn được công bố vào ngày 19/6/2026, và các thông số kỹ thuật cũng như quản trị chi tiết dự kiến sẽ được công bố khi dự án bước vào giai đoạn triển khai.