Bên trong cuộc chiến pháp lý giữa Elon Musk và Sam Altman về tương lai của OpenAI

Một phiên tòa phơi bày lịch sử phức tạp của OpenAI

Cuộc chiến pháp lý giữa Elon Musk và Sam Altman tại tòa án liên bang ở Oakland (California, Mỹ) đã mở ra cánh cửa hiếm hoi để nhìn vào hậu trường của OpenAI — tổ chức đứng sau ChatGPT. Những tài liệu nội bộ, tin nhắn riêng và lời khai của các nhân vật chủ chốt cho thấy câu chuyện không đơn giản là “lý tưởng bị phản bội” hay “người sáng lập bất mãn”. Thay vào đó, nó là cuộc đấu kéo dài nhiều năm về tiền vốn, quyền lực và định nghĩa thế nào là phục vụ lợi ích nhân loại trong kỷ nguyên AI .

OpenAI bắt đầu như một tổ chức phi lợi nhuận

OpenAI được thành lập năm 2015 như một tổ chức phi lợi nhuận với mục tiêu phát triển trí tuệ nhân tạo an toàn và mang lại lợi ích rộng rãi cho nhân loại. Elon Musk là một trong những đồng sáng lập ban đầu và đã hỗ trợ tài chính cho dự án này .

Theo phía Musk, sứ mệnh ban đầu đó đã bị phá vỡ khi OpenAI chuyển mình thành một công ty AI thương mại khổng lồ, thu hút các khoản đầu tư lớn và phát triển sản phẩm thương mại như ChatGPT. Đội ngũ pháp lý của ông lập luận rằng tổ chức phi lợi nhuận ban đầu đã bị “chiếm quyền” và biến thành một doanh nghiệp vì lợi nhuận .

Lập luận của Musk: “Một tổ chức từ thiện đã bị đánh cắp”

Trong phiên tòa, luật sư của Musk cho rằng Sam Altman, Greg Brockman và các đối tác đã biến OpenAI từ một tổ chức nghiên cứu phục vụ lợi ích chung thành một doanh nghiệp công nghệ vì lợi nhuận với sự hỗ trợ của Microsoft .

Musk yêu cầu bồi thường thiệt hại và thậm chí muốn Altman bị loại khỏi hội đồng quản trị của OpenAI. Ông cho rằng sự chuyển đổi này đi ngược lại cam kết ban đầu về phát triển AI mở và an toàn cho toàn thế giới .

Phản biện của OpenAI: Musk biết rõ và còn muốn kiểm soát

Phía OpenAI đưa ra một câu chuyện rất khác. Theo họ, Musk không phải là nhà tài trợ bị phản bội mà là người hiểu rõ mô hình phi lợi nhuận sẽ không đủ vốn để cạnh tranh trong cuộc đua AI toàn cầu .

Luật sư của công ty nói rằng Musk từng đề xuất:

• Thành lập một công ty vì lợi nhuận để thu hút đầu tư
• Sở hữu hơn 50% cổ phần trong cấu trúc mới
• Sáp nhập OpenAI với Tesla

Theo lời khai, Musk thậm chí đã dùng các cam kết tài trợ để gây áp lực lên những người sáng lập khác nhằm giành quyền kiểm soát tổ chức .

Sam Altman còn nói trước bồi thẩm đoàn rằng Musk từng muốn “toàn quyền kiểm soát” OpenAI, và thậm chí từng đề cập ý tưởng rằng quyền kiểm soát đó có thể được truyền lại cho các con của ông sau này .

Tin nhắn riêng và cuộc chiến uy tín

Một phần đáng chú ý của phiên tòa là hàng loạt tin nhắn và tài liệu nội bộ được công bố. Những thông tin này khiến cả hai nhân vật trung tâm — Musk và Altman — đều bị mô tả là theo đuổi lợi ích chiến lược của riêng mình, thay vì chỉ hành động vì lý tưởng công nghệ .

Một hồ sơ tòa án cũng cho thấy Musk đã nhắn tin cho Greg Brockman chỉ vài ngày trước khi phiên tòa bắt đầu để thăm dò khả năng dàn xếp. Điều này làm suy yếu lập luận rằng cuộc chiến hoàn toàn mang tính nguyên tắc về an toàn AI .

Vai trò của Microsoft trong tranh chấp

Microsoft trở thành một nhân vật quan trọng trong vụ kiện. Sau khi OpenAI tái cấu trúc, tập đoàn công nghệ này nắm khoảng 27% cổ phần trong công ty mới .

Phía Musk cáo buộc Microsoft đã giúp OpenAI vi phạm nghĩa vụ của một tổ chức từ thiện. Microsoft bác bỏ cáo buộc này và cho rằng Musk không có bằng chứng cho thấy công ty biết về bất kỳ nghĩa vụ pháp lý nào bị vi phạm .

Tái cấu trúc OpenAI và số tiền khổng lồ phía sau

Việc tái cấu trúc OpenAI là một điểm mấu chốt của tranh chấp. Công ty đã tổ chức lại mô hình để cho phép huy động vốn lớn hơn cho nghiên cứu AI — vốn đòi hỏi chi phí ngày càng khổng lồ.

Theo thông báo của OpenAI, tổ chức phi lợi nhuận vẫn giữ quyền kiểm soát thực thể vì lợi nhuận mới. Thực thể phi lợi nhuận — nay được gọi là OpenAI Foundation — sở hữu cổ phần trong công ty với giá trị khoảng 130 tỷ USD .

Cấu trúc này được thiết kế để vừa thu hút đầu tư tư nhân vừa giữ lại mục tiêu phục vụ lợi ích công cộng.

Điều gì thực sự được phơi bày

Phiên tòa không đưa ra một câu chuyện rõ ràng về “ai đúng ai sai”. Thay vào đó, nó cho thấy OpenAI luôn nằm ở giao điểm của ba yếu tố khó dung hòa:

• Sứ mệnh vì lợi ích nhân loại
• Nhu cầu vốn khổng lồ để phát triển AI
• Cuộc đấu quyền lực giữa những người sáng lập

Những tiết lộ từ phòng xử án cho thấy sự chuyển đổi của OpenAI không chỉ là câu chuyện lý tưởng bị thương mại hóa, mà là một cuộc thương lượng phức tạp về quyền sở hữu, kiểm soát và tương lai của công nghệ có thể thay đổi thế giới .

Hiện vẫn chưa có đủ thông tin để biết tòa án cuối cùng sẽ đưa ra phán quyết như thế nào, nhưng kết quả vụ kiện có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc quản trị, ban lãnh đạo và quan hệ đầu tư của một trong những công ty AI quan trọng nhất thế giới.