Ukraine từng tính dùng 1.000 drone AI để gây gián đoạn sân bay Moscow?

Drone sẽ tự tìm đường bằng cách nào?

Theo mô tả của The Atlantic, các drone không cần được con người điều khiển liên tục. Hệ thống dẫn đường được cho là sẽ dùng camera để ghi nhận những đặc điểm có thể quan sát như đường sá, tòa nhà, địa hình và các công trình nổi bật, sau đó đối chiếu chúng với bản đồ đã được nạp trước.

Kỹ thuật này thường được gọi là đối chiếu bản đồ bằng hình ảnh. Về nguyên lý, máy bay có thể ước tính vị trí và điều chỉnh lộ trình dựa trên những gì camera nhìn thấy, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống định vị vệ tinh. Điều đó đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh tín hiệu GPS có thể bị gây nhiễu hoặc gián đoạn.

Tuy nhiên, các chi tiết kỹ thuật nói trên vẫn chưa được xác minh độc lập trong những tài liệu được cung cấp. Chúng mô tả một đề xuất được đưa tin, không phải bằng chứng cho thấy Ukraine đã sở hữu một hệ thống drone như vậy ở trạng thái sẵn sàng tác chiến.

Mục tiêu sâu xa: gây sức ép lên hãng bay và Điện Kremlin

Kế hoạch được cho là nhằm khiến việc duy trì các chuyến bay đến Moscow trở nên quá rủi ro đối với các hãng hàng không nước ngoài. Những hành khách giàu có của Nga, vốn thường di chuyển quốc tế qua các trung tâm trung chuyển như Istanbul hoặc Dubai, sẽ bị ảnh hưởng nếu các đường bay kết nối với Moscow bị cắt giảm.

Theo logic đó, sân bay không chỉ là mục tiêu quân sự hay hạ tầng. Sự bất ổn kéo dài trong hoạt động hàng không sẽ làm Moscow kém kết nối hơn, gây thêm chi phí cho giới tinh hoa Nga và tạo áp lực chính trị lên lãnh đạo nước này.

Mục tiêu cuối cùng, theo các nguồn tin được dẫn lại, là gia tăng sức ép lên Tổng thống Vladimir Putin để ông quay lại các cuộc đàm phán về lệnh ngừng bắn.

Nguy cơ lớn nhất: máy bay dân dụng bị tấn công

Zelensky được cho là đã đặc biệt lo ngại về khả năng một drone tự hành hoạt động gần sân bay đâm vào hoặc tấn công máy bay chở khách, khiến hành khách và phi hành đoàn thiệt mạng. The Atlantic cho biết giới lãnh đạo Ukraine thậm chí quan tâm đến nguy cơ một vụ việc như vậy bị mô tả là “cướp biển hàng không”.

Vấn đề không dừng ở cách gọi. Một hệ thống tự động hoạt động mà không có con người điều khiển liên tục phải có khả năng phân biệt mục tiêu quân sự với máy bay dân dụng, nhân viên sân bay và những người hoặc vật thể được luật nhân đạo quốc tế bảo vệ.

Nếu một chiến dịch trên thực tế chủ yếu đe dọa hàng không dân sự thay vì tấn công một mục tiêu quân sự được xác định rõ, câu hỏi về tính hợp pháp và trách nhiệm sẽ trở nên đặc biệt phức tạp. Do kế hoạch chưa được thực hiện, các tài liệu hiện có không thể cho biết drone sẽ vận hành chính xác ra sao hoặc một cuộc tấn công cụ thể sẽ được đánh giá thế nào theo luật quốc tế.

Vai trò được cho là của Mykhailo Fedorov

The Atlantic xác định Mykhailo Fedorov, khi đó là Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine, là kiến trúc sư chính của kế hoạch. Công tác chuẩn bị được cho là vẫn tiếp tục một thời gian dù Zelensky có những dè dặt, nhưng bị đình trệ sau khi Fedorov bị cách chức trong cuộc cải tổ chính phủ tháng 7.

Fedorov từng là một trong những nhân vật gắn liền với nỗ lực mở rộng chiến tranh drone của Ukraine. Các bài viết trước đó mô tả ông là người ủng hộ chủ chốt của công nghệ này và liên hệ ông với việc hình thành những đơn vị drone tấn công đầu tiên của Ukraine vào năm 2023.

Việc ông bị cách chức đã khiến một số nhóm xã hội dân sự tức giận và châm ngòi cho các cuộc phản đối của nghị sĩ, tạo thêm chiều kích chính trị trong cuộc tranh luận. Những thông tin được cung cấp cũng mô tả một cuộc đấu đá chính trị sau khi Fedorov rời chức, nhưng chưa có bằng chứng độc lập cho thấy kế hoạch tấn công sân bay có thể được khởi động lại.

Bối cảnh: Ukraine tăng cường chiến dịch drone tầm xa

Đề xuất “M&M’s” xuất hiện trong lúc Ukraine đẩy mạnh các cuộc tấn công bằng drone tầm xa vào sâu trong lãnh thổ Nga. The Atlantic đưa tin các cuộc tập kích nhằm vào cơ sở năng lượng, trong đó có những nhà máy lọc dầu lớn, đã góp phần gây thiếu nhiên liệu và cảnh xếp hàng dài tại một số trạm xăng ở Nga.

Các báo cáo khác cũng ghi nhận những vụ drone tấn công và tình trạng đóng cửa tạm thời tại các sân bay quanh Moscow. Những diễn biến này có thể giải thích vì sao việc lặp lại các vụ gián đoạn hàng không được cho là đã được một số nhà hoạch định Ukraine xem như một dạng đòn bẩy.

Dù vậy, phản ứng công khai từ chính quyền Ukraine lại không thống nhất. Người phát ngôn của Zelensky từ chối bình luận, còn một quan chức ẩn danh khác gọi thông tin về kế hoạch “bầy đàn AI” là “hoàn toàn vô nghĩa”. Quan chức này thừa nhận Ukraine quan tâm đến việc tạm thời đóng cửa các sân bay Nga, nhưng cho rằng Kyiv chưa có vũ khí tầm xa đủ chính xác và đáng tin cậy để tấn công mà không tạo ra rủi ro dân sự không thể chấp nhận.

Điều gì đã được xác nhận, điều gì vẫn bỏ ngỏ?

Kết luận thận trọng nhất là The Atlantic đã đưa tin về một đề xuất bị cáo buộc, chứ không phải một cuộc tấn công đã xảy ra. Những chi tiết sau vẫn thuộc phạm vi thông tin chưa được xác minh độc lập:

• Mật danh “M&M’s”.
• Quy mô lên tới 1.000 drone trong một đêm.
• Hệ thống dẫn đường tự động dựa trên việc đối chiếu hình ảnh với bản đồ.
• Mục tiêu gây gián đoạn hàng không dân sự quanh Moscow và khiến các hãng bay quốc tế e ngại khai thác đường bay đến Nga.
• Ý định gây sức ép để Putin nối lại đàm phán.
• Vai trò được cho là của Fedorov và mối liên hệ giữa việc kế hoạch đình trệ với quyết định cách chức ông.

Điểm cần nhấn mạnh là chiến dịch này, theo thông tin hiện có, chưa từng được triển khai. Những chi tiết gây chú ý nhất dựa vào các nguồn ẩn danh, đồng thời bị một quan chức Ukraine bác bỏ. Vì vậy, câu chuyện cho thấy một ý tưởng chiến lược được đưa tin — chứ chưa chứng minh Ukraine từng có trong tay một bầy drone AI đủ khả năng đóng cửa các sân bay Moscow.