Trung Quốc dẫn đầu robot hình người về quy mô, nhưng hội nghị Bắc Kinh phơi bày khoảng cách tự chủ

Trung Quốc đang bước vào giai đoạn mở rộng quy mô của ngành robot hình người nhanh hơn nhiều đối thủ. Nhưng thông điệp quan trọng nhất từ World Robot Conference 2026 tại Bắc Kinh không phải là Trung Quốc đã giải quyết xong bài toán robot đa năng.

Sự kiện cho thấy nước này đang dẫn trước về sản xuất phần cứng, số lượng giao hàng và khả năng huy động vốn. Ngược lại, chưa có bằng chứng tương đương cho thấy Trung Quốc đã dẫn đầu về khả năng tự chủ đáng tin cậy và có thể mở rộng với chi phí hợp lý. Giai đoạn cạnh tranh tiếp theo sẽ được quyết định bởi số nhiệm vụ robot hoàn thành, dữ liệu từ môi trường thực, an toàn, chuỗi cung ứng và hiệu quả triển khai — chứ không chỉ bởi cú nhào lộn hay video đánh tennis đẹp mắt.

Một triển lãm lớn, với thông điệp hướng đến thương mại

World Robot Conference 2026 khai mạc ngày 19/8 tại Trung tâm Triển lãm và Hội nghị Quốc tế Bắc Kinh Etrong ở Yizhuang, Bắc Kinh, và kéo dài đến ngày 23/8. Hơn 300 công ty trưng bày trên 2.000 sản phẩm, trong đó có hơn 150 sản phẩm được giới thiệu tại sự kiện.

Cách các doanh nghiệp trình diễn robot cũng đang thay đổi. Theo Reuters, các màn trình diễn năm nay tập trung vào phân loại bưu kiện, đóng gói điện thoại và việc nhà, thay vì chỉ nhảy múa, biểu diễn võ thuật hay phô diễn khả năng thể thao.

Gian hàng của Zoomlion có các robot hình người nhảy múa. Trong khi đó, Galbot giới thiệu mẫu G1 dạng bánh xe làm việc bên các kệ hàng. Theo công ty, G1 được thiết kế để bổ sung hàng lên kệ, lấy thuốc và vận chuyển hàng hóa trong kho.

Galbot cũng nhấn mạnh bước chuyển từ nền tảng bánh xe thực dụng sang thiết kế hình người truyền thống hơn. Mẫu ET1 — robot hình người hai chân đầu tiên của công ty — được giới thiệu với mục tiêu thể hiện khả năng chơi tennis. Đây là bài kiểm tra đáng chú ý về khả năng giữ thăng bằng và điều khiển toàn thân, nhưng tự nó chưa chứng minh robot có thể hoạt động không cần người giám sát trong một nhà máy, nhà kho hay gia đình đầy những tình huống bất ngờ.

Trung Quốc thực sự dẫn đầu về lượng giao hàng, nhưng các con số cần được đọc thận trọng

Một số báo cáo cho biết các nhà sản xuất Trung Quốc chiếm hơn 97% lượng robot hình người được giao trên toàn cầu trong nửa đầu năm 2026. Một ước tính dữ liệu ngành được Bloomberg dẫn lại cho rằng tổng lượng giao hàng toàn cầu đạt khoảng 19.100 chiếc, tăng từ khoảng 5.100 chiếc cùng kỳ năm trước. Các bài viết khác sử dụng cùng ước tính này cho biết AgiBot là nhà cung cấp lớn nhất với khoảng 8.400 chiếc, tiếp theo là Unitree với khoảng 5.900 chiếc.

Tuy nhiên, một báo cáo riêng được công bố tại hội nghị ở Bắc Kinh nói Trung Quốc đã giao hơn 40.000 robot hình người chỉ trong nửa đầu năm, đồng thời vẫn chiếm 97% lượng giao hàng toàn cầu. Hai con số này không thể cùng mô tả một định nghĩa giống nhau: tổng số của riêng Trung Quốc đã vượt tổng số toàn cầu 19.100 chiếc được nêu trong ước tính độc lập.

Vì vậy, tỷ trọng 97% có thể được xem là xu hướng nhất quán qua nhiều báo cáo, còn con số hơn 40.000 chiếc cần được tiếp nhận thận trọng cho đến khi phương pháp tính được làm rõ. Có thể các cách tính khác nhau bao gồm giao hàng nội bộ, một nhóm robot rộng hơn hoặc những chỉ số không hoàn toàn tương đương.

Sự khác biệt này rất quan trọng. Lượng giao hàng có thể phản ánh đà sản xuất, đơn hàng nghiên cứu và các chương trình thí điểm; nó không nhất thiết cho biết robot đã được sử dụng liên tục trên dây chuyền hay được người tiêu dùng mua để dùng tại nhà. Ngay cả ước tính thận trọng hơn là 19.100 chiếc toàn cầu cũng cho thấy thị trường đang tăng trưởng nhanh, nhưng vẫn còn nhỏ so với số lượng máy cần thiết để tạo ra một cuộc biến đổi kinh tế trên diện rộng.

Khoảng cách khó vượt qua là khả năng tự chủ đáng tin cậy

Các màn trình diễn tại hội nghị cho thấy tiến bộ rõ rệt về di chuyển, thao tác và phối hợp. Nhưng một robot hoàn thành quy trình đã được tập trước trong không gian triển lãm có kiểm soát vẫn rất khác với robot phải xử lý điều kiện thay đổi, tự khắc phục sai sót và hoàn tất công việc mà không cần con người can thiệp.

Wang Xingxing, nhà sáng lập kiêm chủ tịch Unitree, thừa nhận phần mềm robot vẫn tụt hậu so với phần cứng. Ông cho rằng khả năng robot hoàn thành khoảng 80% công việc gia đình trong môi trường xa lạ có thể trở thành “khoảnh khắc ChatGPT” của ngành, đồng thời nói cột mốc này có thể vẫn cần thêm hai đến ba năm trong điều kiện lý tưởng.

Kỳ vọng đó cho thấy khoảng cách thương mại vẫn còn lớn. Tỷ lệ thành công 80% có thể là một cột mốc đáng kể trong nghiên cứu, nhưng thấp hơn rất nhiều so với yêu cầu của nhiều quy trình công nghiệp. Ngay cả khi đặt mục tiêu hoàn thành 99,9%, robot vẫn có thể thất bại khoảng một lần sau mỗi 1.000 lần lặp lại. Với một hệ thống vận hành liên tục, tỷ lệ lỗi như vậy nhanh chóng trở thành vấn đề về an toàn, bảo trì và năng suất.

Thách thức cốt lõi không chỉ là chế tạo một cơ thể có thể đi, giữ thăng bằng hoặc nâng vật. Các kỹ sư phải xây dựng một hệ thống có thể khái quát hóa an toàn trước những vật thể, bố cục và tình huống chưa từng gặp; học hiệu quả từ trải nghiệm vật lý; đồng thời phục hồi khi có sự cố. Việc hội nghị chuyển trọng tâm sang phân loại, đóng gói, bổ sung hàng và hỗ trợ việc nhà có ý nghĩa chính ở điểm này: những nhiệm vụ đó phơi bày khoảng cách giữa một tiết mục được dàn dựng và công việc đáng tin cậy.

Vốn đầu tư đang đặt cược vào một tương lai lớn hơn thực tế hiện tại

Thị trường vốn tiếp tục củng cố tham vọng robot của Trung Quốc trong tuần diễn ra hội nghị. Unitree huy động khoảng 904 triệu USD trong đợt niêm yết tại Thượng Hải, còn đợt chào bán cho nhà đầu tư cá nhân được cho là đăng ký vượt hơn 8.000 lần. Cổ phiếu công ty kết thúc phiên giao dịch đầu tiên cao hơn 460% so với giá chào bán, đưa vốn hóa lên khoảng 50 tỷ USD theo tính toán của Reuters.

Màn chào sàn cho thấy nhà đầu tư kỳ vọng robot hình người sẽ trở thành một nền tảng công nghệ lớn. Tuy nhiên, nó không chứng minh hoạt động kinh doanh hiện tại đã đạt đến mức triển khai thương mại đại trà. Reuters cho biết tại thời điểm đó, chỉ có rất ít robot Unitree được sử dụng trong môi trường thương mại — một đối trọng quan trọng với sự hưng phấn trên thị trường.

Các dự báo Trung Quốc sẽ giao khoảng 50.000 robot hình người trong năm 2026, so với khoảng 12.000 chiếc năm 2025, cho thấy tốc độ mở rộng sản xuất và thị trường nghiên cứu rất nhanh. Nhưng không nên tự động xem đây là bằng chứng các nhà máy và hộ gia đình đã áp dụng robot hình người đa năng trên quy mô lớn.

Lượng giao hàng tăng có thể giúp doanh nghiệp thu thập thêm dữ liệu từ thế giới vật lý, nhưng chỉ khi robot được đưa vào những môi trường có ích và kết quả vận hành được đo lường một cách trung thực.

Vì sao Trung Quốc có lợi thế chiến lược?

Lợi thế của Trung Quốc rộng hơn bất kỳ nhà sản xuất đơn lẻ nào. Thị trường nội địa lớn, mạng lưới sản xuất dày đặc và tốc độ cải tiến phần cứng nhanh có thể giúp giảm giá linh kiện, rút ngắn thời gian từ nguyên mẫu đến sản xuất. Khi nhiều robot hơn được đưa vào trường đại học, phòng thí nghiệm và cơ sở thí điểm, ngành cũng có cơ hội tạo ra nhiều dữ liệu AI hiện thân hơn — tức dữ liệu về quan sát, thao tác và hành vi cần thiết để huấn luyện máy móc trong thế giới vật lý.

Điều này có thể tạo thành một vòng lặp tăng tốc:

1. Phần cứng rẻ hơn cho phép triển khai nhiều robot hơn.
2. Nhiều robot hơn tạo ra thêm dữ liệu về nhiệm vụ và lỗi.
3. Dữ liệu tốt hơn có thể cải thiện mô hình điều khiển và phương pháp huấn luyện.
4. Hiệu suất tốt hơn mở rộng thị trường và tiếp tục hạ chi phí.

Tuy nhiên, vòng lặp này không tự động bảo đảm tạo ra trí thông minh đa năng hữu ích. Những chương trình thí điểm được thiết kế kém, các màn trình diễn quá hẹp hoặc dữ liệu không thể chuyển sang môi trường khác sẽ không giải quyết được bài toán. Dù vậy, khả năng kết hợp năng lực sản xuất, nhu cầu nghiên cứu và hỗ trợ từ khu vực công vẫn đem lại cho Trung Quốc một lợi thế đáng kể trong giai đoạn đầu.

Hạn chế của FCC làm thay đổi phép tính tại thị trường Mỹ

Phản ứng của Mỹ ngày càng tập trung vào rủi ro chuỗi cung ứng và an ninh quốc gia. Ngày 28/7, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) đưa các thiết bị robot tiên tiến sản xuất ở nước ngoài vào Covered List — danh sách thiết bị bị xem là có rủi ro an ninh. Cùng nhóm này là các bộ biến tần điện có kết nối.

Biện pháp này hạn chế việc các thiết bị mới nhận được giấy phép FCC vốn thường cần thiết để nhập khẩu, tiếp thị hoặc bán tại Mỹ, tùy thuộc các ngoại lệ và cơ chế phê duyệt áp dụng.

Reuters cho biết chính sách nhắm đến các mẫu robot hình người và robot bốn chân mới của Trung Quốc, đồng thời nhằm giải quyết lo ngại an ninh và khuyến khích sản xuất trong nước. Chủ tịch FCC sau đó nói các hạn chế này nhằm thúc đẩy nhanh hơn hoạt động sản xuất tại Mỹ.

Chính sách tạo ra cả đòn bẩy lẫn rủi ro cho Mỹ. Nó có thể khuyến khích doanh nghiệp trong nước phát triển sản phẩm thay thế và giảm phụ thuộc vào phần cứng nước ngoài có kết nối. Nhưng nếu các nền tảng và linh kiện giá rẻ từ Trung Quốc bị loại bỏ trước khi sản phẩm tương đương xuất hiện, startup, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp tự động hóa Mỹ có thể phải chịu chi phí cao hơn và ít cơ hội thử nghiệm hơn.

Mức độ ảnh hưởng trong ngắn hạn cũng không đồng đều. Robot hình người chưa được triển khai rộng rãi tại nơi làm việc ở Mỹ, nên việc hạn chế các mẫu mới của Trung Quốc có thể chưa gây tác động vận hành lớn ngay lập tức. Ngược lại, robot di động công nghiệp và các hệ thống kết nối khác có thể quan trọng sớm hơn vì chúng đã thực hiện những nhiệm vụ thực tế và có thể tích hợp vào nhà máy, kho hàng hoặc hạ tầng.

Một chính sách quá rộng vì thế có thể ảnh hưởng đến các kế hoạch tự động hóa hiện hữu trước khi nhà cung cấp Mỹ kịp đạt tốc độ sản xuất và mức giá cạnh tranh với Trung Quốc.

Cuộc đua Mỹ - Trung sẽ được quyết định ở đâu?

Trung Quốc hiện dẫn đầu giai đoạn “quy mô và phần cứng” của ngành robot hình người. Mỹ vẫn còn nhiều dư địa cạnh tranh trong AI tiên tiến, chip, kỹ thuật an toàn, tích hợp hệ thống và triển khai công nghiệp có giá trị cao. Chưa bên nào chứng minh được ưu thế quyết định về khả năng tự chủ vật lý đa năng.

Đó là lý do chỉ số đáng theo dõi nhất không phải số robot trên sàn triển lãm hay mức định giá dành cho một nhà sản xuất vừa niêm yết. Điều quan trọng là có bao nhiêu robot có thể lặp đi lặp lại những nhiệm vụ tạo ra giá trị trong môi trường thay đổi, với mức giám sát hạn chế và chi phí sai sót chấp nhận được.

World Robot Conference 2026 cho thấy Trung Quốc đã xây dựng được nền tảng công nghiệp và động lực đầu tư cần thiết để tiến gần mục tiêu đó. Hội nghị cũng cho thấy mục tiêu vẫn chưa hoàn thành. Bên thắng trong giai đoạn tiếp theo sẽ là quốc gia và những công ty có thể biến nguồn phần cứng dồi dào cùng dữ liệu thực tế thành những robot mà con người đủ tin tưởng để giao việc.