Thái Lan không chọn phe trong cuộc đua AI Mỹ - Trung

Logic tương tự được áp dụng cho quan hệ an ninh. Một bản tin về lập trường của Thái Lan cho biết ông Anutin xem hợp tác an ninh Thái Lan - Mỹ là vấn đề tách biệt với đàm phán thương mại. Điều này cho thấy Bangkok muốn phân tách các hồ sơ quan hệ đối ngoại, thay vì để một chính sách chi phối toàn bộ quan hệ với một đối tác.

Tuy nhiên, trung lập về mặt tuyên bố không đồng nghĩa Thái Lan chắc chắn không phải trả giá. Nếu Washington cuối cùng gắn quyền tiếp cận các dự án AI, quy định kiểm soát xuất khẩu hoặc hợp tác chuỗi cung ứng với sự liên kết chính trị, Bangkok vẫn có thể phải đưa ra những lựa chọn thực tế. Các thông tin hiện có mới mô tả một chính sách Mỹ được đề xuất, chưa cho thấy Thái Lan đã bị áp dụng hình phạt cụ thể.

Bangkok muốn tự xây năng lực AI và bán dẫn

Phản ứng của Thái Lan không chỉ nằm trên mặt trận ngoại giao. Bộ trưởng Giáo dục Đại học, Khoa học, Nghiên cứu và Đổi mới Yodchanan Wongsawat cho rằng nước này cần tập trung xây dựng năng lực AI của riêng mình, thay vì chỉ chọn giữa các hệ thống của Mỹ và Trung Quốc.

Mục tiêu đó phù hợp với tham vọng bán dẫn của Thái Lan. Khuôn khổ Siam Silica được xây dựng nhằm phát triển năng lực công nghệ cao trong nước, đồng thời kết nối Thái Lan chặt chẽ hơn với chuỗi cung ứng rộng lớn của ASEAN. Lộ trình tập trung vào năm lĩnh vực gồm chế tạo quang tử, đóng gói tiên tiến, thiết kế silicon, quang tử lượng tử và thiết bị công suất.

Chiến lược này đặt mục tiêu đến năm 2030 có tám doanh nghiệp thiết kế mạch tích hợp, một cơ sở chế tạo bán dẫn và hai trung tâm đóng gói tiên tiến. Những mục tiêu đó chưa thể giúp Thái Lan tự chủ công nghệ chỉ sau một đêm, nhưng cho thấy vì sao Bangkok muốn duy trì quyền tiếp cận nhiều đối tác: năng lực trong nước có thể tăng sức mặc cả và giảm sự phụ thuộc quá mức vào một phía.

Pax Silica và WAICO: cuộc lựa chọn có ý nghĩa gì?

Sức ép được cho là đang hình thành từ Mỹ xoay quanh hai khuôn khổ công nghệ cạnh tranh.

Pax Silica là sáng kiến không mang tính ràng buộc do Mỹ hậu thuẫn, nhằm điều phối các đối tác trong hợp tác liên quan đến AI và chất bán dẫn. Reuters đưa tin dự thảo của Washington cảnh báo các nước tham gia những sáng kiến đối thủ có liên hệ với Trung Quốc có thể bị loại khỏi liên minh do Mỹ dẫn dắt.

Trong khi đó, Tổ chức Hợp tác Trí tuệ Nhân tạo Thế giới, gọi tắt là WAICO, được Trung Quốc thành lập tại Thượng Hải vào tháng 7/2026 như một nền tảng thay thế cho hợp tác AI quốc tế. Nhiều chính phủ Đông Nam Á tham gia các hoạt động ngoại giao liên quan; các bản tin cho biết năm nước Đông Nam Á nằm trong số các thành viên sáng lập WAICO. Thủ tướng Thái Lan dự hội nghị nhưng không ký tham gia tổ chức này.

Bộ Ngoại giao Thái Lan cũng cho biết ông Anutin tham dự Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới tại Trung Quốc, ca ngợi vai trò của Bắc Kinh trong công nghệ số và AI, đồng thời tái khẳng định Thái Lan sẵn sàng hợp tác. Hoạt động này phản ánh ranh giới mà Bangkok đang cố giữ: hợp tác với Trung Quốc không nhất thiết đồng nghĩa với liên kết chiến lược với Bắc Kinh; cũng như hợp tác an ninh với Mỹ không tự động buộc Thái Lan phải độc quyền tham gia mọi khuôn khổ công nghệ do Washington dẫn dắt.

Bài toán lớn hơn AI

Tranh chấp này không chỉ xoay quanh tiêu chuẩn AI. Các khuôn khổ cạnh tranh còn gắn với chip, khoáng sản quan trọng, mô hình AI, kiểm soát xuất khẩu, dự án chung và chuỗi cung ứng cần thiết để phát triển những hệ thống tiên tiến. Reuters cho biết chiến lược của Mỹ nhằm tăng cường hợp tác giữa các đối tác, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc trong những lĩnh vực này.

Lập trường của Thái Lan cho thấy sức hấp dẫn và khó khăn của quyền tự chủ chiến lược đối với các nước đang phát triển và các nền kinh tế thu nhập trung bình. Giữ cửa mở với cả hai phía có thể giúp tiếp cận đầu tư, công nghệ và thị trường. Nhưng khi hai hệ sinh thái công nghệ ngày càng trở nên khép kín và mang tính loại trừ, việc duy trì trung lập sẽ khó hơn trên phương diện vận hành thực tế.

Hiện tại, câu trả lời của Bangkok là tách riêng từng hồ sơ: trung lập trong địa chính trị AI, tiếp tục đàm phán thương mại với Washington, duy trì hợp tác an ninh, tham gia đối thoại với các sáng kiến công nghệ của Trung Quốc và khu vực, đồng thời đầu tư vào năng lực trong nước. Khả năng cân bằng này có được duy trì hay không sẽ phụ thuộc không chỉ vào tuyên bố trung lập của Thái Lan, mà còn vào những điều kiện mà mỗi bên đặt ra để tiếp cận hệ sinh thái công nghệ của mình.