Nghị sĩ Iran cảnh báo “bên bờ Thế chiến III” giữa căng thẳng Mỹ–Iran

Kamran Ghazanfari, nghị sĩ đại diện Tehran tại Quốc hội Iran, mô tả đối đầu Mỹ–Iran là một mặt trận trong cuộc cạnh tranh rộng hơn giữa các cường quốc. Trong cuộc phỏng vấn với Hãng tin Lao động Iran (ILNA) ngày 9/9, ông nói thế giới đang “trên thực tế bên bờ Thế chiến III”, với lý do là các căng thẳng chồng chéo tại châu Âu, Trung Đông và Đông Á. 16

Ông Ghazanfari liên hệ Iran với Ukraine và Đài Loan ra sao?

Theo Ghazanfari, sự ủng hộ của NATO dành cho Ukraine trong cuộc chiến với Nga, cùng căng thẳng của Moscow với Anh và Đức, đã làm tăng nguy cơ xung đột lan rộng tại châu Âu. Ông cũng nêu tranh chấp Mỹ–Trung quanh Đài Loan như một điểm nóng khác có thể bùng phát. Theo cách nhìn này, những khủng hoảng diễn ra đồng thời có thể thúc đẩy một cuộc xung đột lớn hơn thay vì chỉ dừng ở từng khu vực riêng lẻ. 16

Đây là diễn giải chính trị của một nghị sĩ Iran có lập trường cứng rắn. Những phát biểu được đưa tin không chứng minh Iran, Nga và Trung Quốc hoạt động dưới một bộ chỉ huy quân sự chung, cũng không cho thấy một cuộc chiến rộng hơn là điều không thể tránh khỏi.

Phát biểu về NPT và đàm phán

Trong cuộc phỏng vấn với ILNA, Ghazanfari nói Quốc hội Iran có thể xem xét lại đề xuất đưa Iran rút khỏi Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT). NPT là khuôn khổ quốc tế nhằm hạn chế sự lan rộng của vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, đây mới là khả năng được ông nêu để Quốc hội cân nhắc, không phải thông báo rằng Iran đã quyết định rời hiệp ước. 33

Ông cũng cảnh báo các nhà đàm phán Iran không được vượt qua những “lằn ranh đỏ” do Lãnh tụ Tối cao đặt ra. Trong các phát biểu trước đó, Ghazanfari cáo buộc Mỹ đã đe dọa Iran và thành viên phái đoàn đàm phán trong khoảng hai tháng thương lượng; theo ông, một thỏa thuận đạt được trong hoàn cảnh ấy sẽ thiếu tính chính danh. 13

Tổng thể, các quan điểm này cho thấy ông chỉ chấp nhận ngoại giao trong giới hạn ý thức hệ và chiến lược rất chặt chẽ, đồng thời duy trì sự hiện diện của ngôn từ cứng rắn hơn về chính sách hạt nhân trong đời sống chính trị Iran.

Leo thang quân sự vào thời điểm phát biểu

Cảnh báo của Ghazanfari xuất hiện trong lúc đối đầu trên biển và quanh các cơ sở Mỹ trong khu vực tăng mạnh. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết lực lượng của họ đã phá hủy 5 tàu chở dầu thô Iran ngày 8/9, sau khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) nhắm vào một tàu chiến Hải quân Mỹ bằng tên lửa đạn đạo hai lần trong hai ngày. CENTCOM cho biết 4 tàu ở Vịnh Oman và 1 tàu gần đảo Kharg; phía Mỹ nói tàu chiến đã né được các đợt tấn công và không có quân nhân Mỹ nào bị thương. 30

Theo thông tin về vụ đáp trả, Iran sau đó phóng tên lửa vào lực lượng Mỹ đồn trú tại căn cứ không quân Al Azraq ở Jordan. 25 Các tuyên bố về từng vụ tấn công cần được nhìn nhận thận trọng, vì Iran và Mỹ đưa ra những tường thuật mâu thuẫn; CENTCOM đặc biệt phủ nhận tàu chiến Hải quân Mỹ bị đánh trúng. 2530

Đối đầu cũng làm dấy lên lo ngại về hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với biển Arab. Giá dầu Brent được cho là đã vượt 100 USD mỗi thùng do lo ngại gián đoạn nguồn cung và vận tải biển. 2123

Nên hiểu lập luận của Ghazanfari thế nào?

Phát biểu của Ghazanfari phản ánh thế giới quan cứng rắn, trong đó đối đầu với Washington không thể tách rời cuộc xung đột Nga–NATO, cạnh tranh Mỹ–Trung về Đài Loan và sự chống đối trật tự quốc tế do Mỹ dẫn dắt. Ý nghĩa đáng chú ý nhất của lập luận này nằm ở tín hiệu về áp lực trong chính trường Iran: phản đối nhượng bộ khi đàm phán và phản đối kiềm chế tranh luận về chính sách hạt nhân.

Tuy vậy, không nên xem đây là một dự báo độc lập rằng chiến tranh toàn cầu sắp nổ ra. Bức tranh có thể kiểm chứng ngay thời điểm đó là các tuyên bố về những đòn tấn công leo thang, các cuộc đánh trả của Mỹ và rủi ro gia tăng với thị trường năng lượng — chứ không phải bằng chứng rằng các xung đột riêng biệt mà Ghazanfari nêu đã trở thành một cuộc chiến duy nhất. 302523