Phát biểu mới nhất của Thủ tướng Slovakia Robert Fico về NATO xoay quanh mục tiêu tránh để Slovakia bị cuốn vào một cuộc chiến rộng lớn hơn. Ông nói không muốn đất nước tham gia xung đột quân sự “vì một Điều 5 nào đó” và sẽ làm mọi cách có thể để ngăn điều này, đồng thời vẫn nhấn mạnh giá trị của tư cách thành viên NATO đối với Slovakia.
2
13
Fico nói gì về Điều 5?
Trước chuyến đi dự kiến tới Ukraine, Fico đặt vấn đề về khả năng kích hoạt điều khoản phòng thủ tập thể của NATO. Lập luận của ông dựa trên câu hỏi Slovakia sẽ phải chiến đấu với ai, vì lý do gì và nhằm mục đích gì.
1
Điều này đáng chú ý vì Điều 5 là cam kết phòng thủ chung then chốt của NATO: một cuộc tấn công vũ trang nhằm vào một đồng minh được coi là tấn công nhằm vào tất cả. Tuy nhiên, điều khoản này không quy định sẵn một phản ứng quân sự tự động. Hiệp ước yêu cầu các nước đồng minh hỗ trợ thành viên bị tấn công bằng những hành động mà từng nước cho là cần thiết; hành động đó có thể bao gồm sử dụng lực lượng vũ trang.
13
Vì vậy, Fico không tuyên bố Slovakia rút khỏi NATO, cũng không trình bày một cơ chế pháp lý cụ thể để từ chối yêu cầu theo Điều 5. Nhưng lời nói của ông đã công khai làm dấy lên nghi ngờ về mức độ sẵn sàng của chính phủ Slovakia trong việc ủng hộ sự tham gia của nước này vào phản ứng tập thể khi khủng hoảng leo thang.
2
13
Chỉ trích “giọng điệu hiếu chiến” tại châu Âu
Fico cho rằng châu Âu đang đối mặt nguy cơ xung đột quy mô lớn cao hơn bất kỳ thời điểm nào trước đó kể từ khi chiến sự Ukraine nổ ra. Ông chỉ trích điều ông gọi là giọng điệu lớn tiếng, hiếu chiến từ các lãnh đạo châu Âu và cho rằng người ta đang tìm kiếm một cái cớ cho xung đột giữa NATO với Nga.
6
14
Các bản tin về bài phát biểu cho biết ông không gọi Nga là bên xâm lược hay nguồn đe dọa quân sự đối với châu Âu.
2
14 Cách đóng khung này chuyển trọng tâm từ hành động của Nga sang phát ngôn của phương Tây và hỗ trợ dành cho Ukraine — phù hợp với lập trường thân Điện Kremlin khiến Fico trở thành một trong những tiếng nói chỉ trích nổi bật nhất ở châu Âu đối với viện trợ quân sự cho Ukraine.
9
Vì sao phát biểu này quan trọng với NATO?
Năng lực răn đe của NATO không chỉ dựa vào văn bản hiệp ước, mà còn phụ thuộc vào tính đáng tin cậy của quyết tâm chính trị giữa các đồng minh. Khi lãnh đạo một nước thành viên đặt câu hỏi liệu đất nước mình có nên bị cuốn vào một cuộc khủng hoảng phòng thủ tập thể hay không, tín hiệu răn đe đó có thể trở nên phức tạp hơn — nhất là trong lúc lo ngại về các hoạt động hỗn hợp liên quan đến Nga gia tăng.
Các tin tức gần đây đề cập hoạt động phá hoại, tấn công mạng và đe dọa hạ tầng thiết yếu trên lãnh thổ NATO đang gia tăng; giới chức châu Âu và NATO đã thảo luận những phương án đáp trả. Các cuộc thảo luận cũng bao gồm khả năng liệu một chuỗi hành động hỗn hợp, trong một số hoàn cảnh, có thể trở thành cơ sở để cân nhắc Điều 5 hay không.
3 Euronews cũng đưa tin các lãnh đạo nhận định các cuộc tấn công hỗn hợp do Nga tổ chức đang bước vào giai đoạn nguy hiểm hơn và mang tính bạo lực trực tiếp hơn.
8
Hệ quả trước mắt là về mặt chính trị, không phải bằng chứng cho thấy tư cách thành viên NATO của Slovakia đã thay đổi: ngôn từ của Fico làm tăng sự bất định về mức độ Bratislava sẽ đồng lòng với các đồng minh nếu tình hình leo thang nghiêm trọng.
Hội nghị Carpathian Eight: vắng mặt, nhưng chưa có bằng chứng về nguyên nhân
Thời điểm phát biểu của Fico trùng với hội nghị đầu tiên của Carpathian Eight, diễn ra từ ngày 18 đến 20 tháng 9 tại Bukovel, miền tây Ukraine. Khuôn khổ khu vực này quy tụ Ukraine, Ba Lan, Romania, Slovakia, CH Czech, Áo, Hungary và Serbia, với trọng tâm công bố là an ninh, năng lượng, logistics và hợp tác kinh tế xuyên biên giới.
21
Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk từng nói ông dự định gặp Fico trong chuyến đi Ukraine để thảo luận về các lệnh trừng phạt Nga.
33 Tuy nhiên, Fico không dự phiên khai mạc hội nghị; theo các bản tin, Slovakia sẽ được đại diện ở cấp ngoại giao thấp hơn.
19 Một số nguồn tin khác cho biết lý do hủy chuyến đi có thể là vấn đề sức khỏe.
18
Chưa có bằng chứng trong các thông tin hiện có cho thấy phát biểu về Điều 5 là nguyên nhân khiến Fico vắng mặt. Dù vậy, sự việc làm nổi bật một chia rẽ rộng hơn: hợp tác khu vực về an ninh và Ukraine vẫn tiếp diễn, trong khi lãnh đạo một thành viên NATO công khai đặt câu hỏi về logic của việc bị lôi kéo vào phòng thủ tập thể.