Tuyên bố ngày 8/11 của Tổng thống Donald Trump đi kèm điều kiện: Mỹ “rất khó” nối lại các cuộc tấn công Iran nếu đàm phán đạt tiến triển về chương trình hạt nhân của Tehran và việc mở lại eo biển Hormuz. Trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại kéo dài 20 phút với Jim Sciutto của CNN, ông nhắc lại nhận định này năm lần, nhưng nói kết quả còn tùy việc Iran có ký một “thỏa thuận thật mạnh” hay không.
8
Đây không phải cam kết loại trừ sử dụng vũ lực. Trump nói Mỹ sẽ hành động nếu cần; các bản tin về cuộc phỏng vấn cũng đề cập năng lực quân sự sẵn sàng và những mục tiêu có thể bị tấn công. Trong khi đó, nỗ lực ngoại giao do Qatar dẫn dắt vẫn còn dè dặt, còn các sự cố hàng hải gần eo biển tiếp tục được ghi nhận.
3
6
39
Trump nói gì — và điều gì còn tùy thuộc vào thỏa thuận?
Trump gắn khả năng có thêm hành động quân sự với tiến triển ở hai vấn đề: chương trình hạt nhân Iran và việc mở lại eo biển Hormuz. Điều kiện ông nêu là đạt được một thỏa thuận mạnh, chứ không chỉ đơn thuần tiếp tục đối thoại.
8
Ông cũng gọi Iran là “quốc gia đang suy yếu” và cho rằng Tehran muốn đạt thỏa thuận. Đây là cách Trump mô tả tình hình; riêng cuộc phỏng vấn không cung cấp bằng chứng độc lập để xác nhận lập trường đàm phán của Iran.
1
12
Đồng thời, ông vẫn để ngỏ lựa chọn quân sự. Các tường thuật về cuộc phỏng vấn cho biết Trump đề cập ba tàu sân bay Mỹ cùng những mục tiêu hạ tầng tiềm năng, trong đó có nhà máy điện; ông còn nói 38 cây cầu của Iran có thể bị phá hủy trong vòng một giờ. Đây là những tuyên bố về năng lực và mục tiêu có thể bị Mỹ tấn công, không phải xác nhận rằng các cuộc tấn công đó đã được ra lệnh.
3
6
Ngoại giao vẫn chưa ngã ngũ
Ngày 6/11, hai quan chức Trung Đông cho biết Iran đang xem xét các đề xuất do Qatar đưa ra. Qatar đóng vai trò trung gian trong nỗ lực thu hẹp bất đồng với Mỹ về chương trình hạt nhân của Tehran. Bản tin mô tả đây là khả năng mở đường cho đối thoại gián tiếp, không phải một thỏa thuận đã đạt được.
38
Một bản tin khác nêu đề xuất trao đổi tạm thời: Mỹ dỡ phong tỏa các cảng Iran và giải phóng một phần tài sản Iran bị đóng băng; đổi lại, Iran cho phép thanh sát hạt nhân và mở lại eo biển Hormuz. Đề xuất này chưa được cho biết là đã được chấp thuận.
25 Cùng bản tin cho biết Iran đưa ra các điều kiện trước khi đàm phán hạt nhân, trong đó có chấm dứt phong tỏa và dỡ bỏ trừng phạt.
38
Tình trạng đàm phán được phản ánh chưa hoàn toàn thống nhất. CBS đưa tin Ngoại trưởng Iran nói các cuộc thương lượng đã đình lại sau bầu cử giữa kỳ ở Mỹ, trong khi một số bản tin khác cho biết Tehran đang xem xét đề xuất của Qatar.
19
38 Reuters cũng đưa tin Trump dự kiến gặp Thủ tướng Qatar khi nỗ lực ngoại giao vẫn gặp trở ngại đáng kể.
17
Rủi ro xung đột và hàng hải vẫn hiện hữu
Những nhận định lạc quan có điều kiện của Trump được đưa ra khi tình hình quanh eo biển Hormuz vẫn bất ổn. Ngày 8/11, các bản tin cho biết cả hai nước đều ghi nhận tàu thuyền bị tấn công trong hoặc gần eo biển.
39
Ngày 6/11, Mỹ cũng tiến hành các cuộc không kích giới hạn, được mô tả là nhằm vào một hệ thống phòng không của Iran.
32
46 Diễn biến quân sự này cho thấy cần phân biệt giữa dự đoán của Trump rằng khó có thêm các cuộc không kích và việc xung đột đã được giải quyết: những thông tin được dẫn ở đây chưa xác nhận có thỏa thuận hoàn tất hay giao tranh đã chấm dứt.
Điểm mấu chốt
Trump nhiều lần nói khả năng Mỹ không kích Iran lần nữa là rất thấp, nhưng gắn nhận định đó với một điều kiện cụ thể: đạt thỏa thuận mạnh về chương trình hạt nhân và eo biển Hormuz. Ông không loại trừ hành động quân sự; những phát biểu về mức độ sẵn sàng và các mục tiêu tiềm năng vẫn giữ sức ép đó trong cuộc chơi. Qatar đưa ra một hướng ngoại giao khả dĩ, nhưng các thông tin hiện có cho thấy đàm phán còn mong manh và rủi ro xung đột vẫn tiếp diễn — chưa phải một cuộc khủng hoảng đã được tháo gỡ.
3
8
17
25
39