AI đang nâng chuẩn đầu vào với sinh viên mới tốt nghiệp ở Singapore

AI không chỉ làm biến mất một số công việc. Theo các diễn giả tại phiên thảo luận về tương lai việc làm trong khuôn khổ Asia Tech x Summit ngày 21 tháng 5 năm 2026, AI đang thay đổi cả tiêu chuẩn để một ứng viên được xem là sẵn sàng đi làm. Khi tự động hóa đảm nhiệm một phần nhiệm vụ thường dành cho nhân sự cấp thấp, doanh nghiệp có thể muốn sinh viên mới tốt nghiệp bước vào công việc với kinh nghiệm thực tế và những năng lực con người mà công nghệ khó thay thế.

Việc đầu vào đang thay đổi trước tiên

Ng Tian Chong, Tổng giám đốc Singtel Singapore, cho biết các tác nhân AI đang tiếp quản một số nhiệm vụ cấp đầu vào khi doanh nghiệp thiết kế lại quy trình vận hành. Vì vậy, một vị trí dành cho sinh viên mới ra trường có thể ngày càng giống công việc trước đây thường được giao cho người đã có khoảng hai năm kinh nghiệm trở lên. Ông khuyên sinh viên nên hướng tới ít nhất hai năm thực tập liên quan trong lĩnh vực mình muốn theo đuổi.

Điều này không có nghĩa mọi sinh viên phải đi theo một lộ trình duy nhất để tìm việc. Tuy nhiên, giả định quen thuộc rằng người trẻ có thể “học trước, tích lũy kinh nghiệm dần trong công việc” đang chịu sức ép, khi phần mềm có thể thực hiện một số nhiệm vụ thường nhật từng giúp người mới bắt đầu xây dựng nền tảng nghề nghiệp.

Năng lực con người trở thành lợi thế tuyển dụng

Ng nhấn mạnh các phẩm chất như năng lực lãnh đạo, giao tiếp, khả năng thích nghi và tinh thần không ngừng học hỏi. Singtel đang chú trọng ít hơn vào một hồ sơ nghề nghiệp hoàn toàn tuyến tính, thay vào đó quan tâm đến những năng lực và kinh nghiệm một người đã tích lũy theo thời gian.

Cách tiếp cận này làm thay đổi câu hỏi của nhà tuyển dụng. Bên cạnh việc xem xét ứng viên bắt đầu từ đâu hoặc có đi đúng trình tự nghề nghiệp truyền thống hay không, doanh nghiệp có thể đánh giá khả năng phối hợp với người khác, ứng phó với thay đổi, chịu trách nhiệm và tiếp tục phát triển khi công việc biến chuyển.

Nguyên tắc này không chỉ áp dụng cho người mới tốt nghiệp. Người lao động liên tục cập nhật kỹ năng có thể vẫn giữ được giá trị khi vai trò thay đổi, trong khi một người có lý lịch nghề nghiệp truyền thống nhưng không sẵn sàng học cái mới có thể bị tụt lại. Thông điệp của phiên thảo luận vì thế không tập trung vào tuổi tác hay một bằng cấp cụ thể, mà vào khả năng thích nghi bền bỉ.

Đại học cần cho thấy sinh viên làm được gì, không chỉ biết gì

Lily Kong, Chủ tịch Đại học Quản lý Singapore (SMU), cho rằng các trường đại học cần vượt ra ngoài việc truyền đạt kiến thức và chủ động bồi dưỡng những phẩm chất con người mà nhà tuyển dụng cần. Hoạt động ngoại khóa, phục vụ cộng đồng và trải nghiệm quốc tế tạo cơ hội để sinh viên rèn luyện lãnh đạo, giao tiếp và hợp tác trong những tình huống khó thể hiện đầy đủ qua điểm thi.

Các trường cũng cần giúp doanh nghiệp nhìn thấy giá trị của những trải nghiệm đó. Bà Kong dẫn chứng bảng thành tích ngoại khóa của SMU, được giới thiệu từ năm 2025, như một công cụ thể hiện những phẩm chất và đặc điểm sinh viên phát triển bên cạnh thành tích học tập.

Theo đó, kinh nghiệm thực tế không chỉ là một dòng trong CV. Một hồ sơ tốt của sinh viên mới ra trường có thể kết hợp kiến thức chuyên môn, bằng chứng cho thấy họ biết vận dụng kiến thức ấy, cùng những ví dụ về làm việc với người khác hoặc thích ứng trong môi trường xa lạ.

Học lại và nâng kỹ năng không thể dừng ở ngày nhận việc

Jeffrey Siow, Quyền Bộ trưởng Giao thông kiêm Quốc vụ khanh cấp cao Bộ Tài chính Singapore, cho rằng nước này cần chuyển từ việc chủ yếu chuẩn bị cho người lao động trước khi đi làm sang hỗ trợ họ học lại và nâng cao kỹ năng trong suốt quá trình làm việc. Ông gắn sự chuyển đổi này với mục tiêu tránh tình trạng “tăng trưởng không tạo ra việc làm”, đồng thời thừa nhận công nghệ nhiều khả năng sẽ khiến việc làm biến động thường xuyên hơn khi các vai trò và ngành nghề thay đổi.

Trách nhiệm vì thế thuộc về toàn bộ thị trường lao động. Sinh viên cần có cơ hội tích lũy kinh nghiệm trước khi tốt nghiệp. Đại học cần phát triển và ghi nhận các năng lực có thể chuyển đổi giữa nhiều công việc. Doanh nghiệp cần tạo con đường để nhân viên học hỏi ngay trong quá trình làm việc, còn chính sách công cần giúp người lao động chuyển sang vai trò mới khi công việc hiện tại thay đổi.

Mô tả chính thức của phiên thảo luận cũng nêu thách thức tương tự: cơ hội việc làm đầu vào đang thu hẹp, vai trò ở giai đoạn giữa sự nghiệp đang biến đổi và nguy cơ mai một kỹ năng gia tăng. Phiên thảo luận kêu gọi các bên cùng hành động để tương lai việc làm do AI thúc đẩy trở nên thiết thực và bao trùm, thay vì xem tự động hóa chỉ là vấn đề của doanh nghiệp hoặc từng cá nhân.

Linh hoạt có thể quan trọng hơn một kế hoạch nghề nghiệp duy nhất

Siow khuyên sinh viên không nên quá cứng nhắc với một con đường sự nghiệp duy nhất. Những kỹ năng từng có giá trị cao chỉ vài năm trước có thể nhanh chóng thay đổi, khiến việc xác định một lộ trình “an toàn” cho cả đời làm việc trở nên khó khăn hơn.

Dù vậy, ông vẫn đưa ra góc nhìn lạc quan. Nếu Singapore duy trì một nền kinh tế phát triển năng động và hệ thống giáo dục vững mạnh, những người chuyển hướng nghề nghiệp có thể tìm thấy nhiều cơ hội hơn thay vì ít đi, ngay cả khi số con đường truyền thống được xem là an toàn giảm xuống.

Với sinh viên mới tốt nghiệp, bài học thực tế là nên xây dựng một danh mục kinh nghiệm đa dạng thay vì chờ đợi một công việc đầu tiên hoàn hảo. Với doanh nghiệp, đó là đánh giá tiềm năng và khả năng học hỏi bên cạnh kinh nghiệm sẵn có. Còn với các trường đại học, phát triển con người và khả năng thích nghi suốt đời cần được xem là mục tiêu cốt lõi, không phải phần bổ sung tùy chọn.

AI có thể khiến bậc thang đầu tiên của sự nghiệp trở nên khó chạm tới hơn. Nhưng lập luận rộng hơn của các diễn giả là Singapore vẫn có thể tạo ra cơ hội nếu người lao động sẵn sàng tiếp tục tiến lên, học hỏi và thay đổi khi chính chiếc thang nghề nghiệp cũng đang được thiết kế lại.