Nhật thực toàn phần ngày 12/8/2026: Phi hành gia NASA chụp bóng Mặt Trăng từ ISS, đường đi hiếm gặp và sự trùng hợp với mưa sao băng Perseid

Vào ngày 12 tháng 8 năm 2026, một nhật thực toàn phần đã quét qua Bắc bán cầu, tạo nên một cảnh tượng thiên văn hiếm có được ghi lại từ nhiều điểm quan sát khác nhau – bao gồm cả từ không gian trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS). Phi hành gia NASA Jessica Meir đã chụp được bóng tối của Mặt Trăng (umbra) lướt nhanh trên bề mặt Trái Đất, trong khi nhiếp ảnh gia NASA Joel Kowsky trên mặt đất đã bắt được khoảnh khắc chính ISS cắt ngang qua đĩa Mặt Trời. Đường đi của nhật thực toàn phần trải dài từ Siberia đến Địa Trung Hải, và nó trùng hợp với Trăng non cũng như đỉnh điểm của mưa sao băng Perseid, khiến ngày này trở thành một trong những ngày ngắm bầu trời đáng nhớ nhất trong nhiều năm.

Những gì Jessica Meir chụp được từ ISS

Jessica Meir, phi hành gia NASA trên ISS thuộc phi hành đoàn Expedition 75, đã chụp ảnh bóng của Mặt Trăng (umbra) lướt trên bề mặt Trái Đất trong suốt nhật thực . Từ điểm quan sát cách Trái Đất khoảng 262 dặm (khoảng 422 km), cô có thể ghi lại một góc nhìn mà những người quan sát trên mặt đất không bao giờ có thể đạt được .

Meir đã chia sẻ những hình ảnh về nhật thực một phần nhìn từ trạm, cho biết do quỹ đạo của ISS, phi hành đoàn chỉ thấy được khoảng 18% Mặt Trời bị che khuất ở thời điểm đỉnh . Cô đã đăng bốn bức ảnh được chụp bằng máy ảnh Nikon Z9 và ống kính 800mm từ một cửa sổ ở phân đoạn Nga của trạm .

Điều gì làm cho bức ảnh từ quỹ đạo của cô trở nên hiếm có

Bức ảnh của Meir hiếm có vì nhiều lý do:

• Góc nhìn từ quỹ đạo: Ở độ cao ~262 dặm, cô đã chụp được bóng Mặt Trăng di chuyển trên hành tinh – một góc nhìn không thể có từ mặt đất .
• Thời điểm và vận tốc: ISS quay quanh Trái Đất mỗi ~90 phút. Việc chụp được đúng khoảnh khắc bóng tối đi qua bên dưới trạm đòi hỏi các tính toán cơ học quỹ đạo chính xác. Đồng thời, trạm cũng được chụp từ mặt đất khi nó đi ngang qua Mặt Trời với tốc độ khoảng 5 dặm/giây (khoảng 8 km/giây), xác nhận phi hành đoàn đã ở đúng nơi, đúng lúc .
• Nhiều điểm quan sát: Trong khi phi hành đoàn ISS ghi lại nhật thực từ trên cao, các nhóm trên mặt đất cũng ghi lại nó từ Trái Đất, cho phép so sánh hiếm có giữa không gian và mặt đất .

Joel Kowsky đã ghi lại sự kiện từ mặt đất như thế nào

Nhiếp ảnh gia NASA Joel Kowsky đã có mặt tại Hodgdon, Maine, nơi ông chụp được một bức ảnh ấn tượng về ISS đi ngang qua Mặt Trời đang bị che khuất một phần . Trong bức ảnh, Mặt Trời bị mây che khuất một phần và Mặt Trăng che khuất một phần trong nhật thực một phần, với ISS xuất hiện như một bóng đen nhỏ lao qua đĩa Mặt Trời với tốc độ cao – khoảng 5 dặm/giây .

Loại ảnh chụp cảnh đi ngang này cực kỳ khó. ISS băng qua đĩa Mặt Trời trong chưa đầy một giây, đòi hỏi nhiếp ảnh gia phải tính toán thời điểm chụp một cách chính xác, đồng thời tính đến cả sự tiến triển của nhật thực và quỹ đạo của trạm . Bức ảnh của Kowsky cho thấy trạm cùng với phi hành đoàn gồm bảy người – bao gồm Meir, Anil Menon, Jack Hathaway, phi hành gia ESA Sophie Adenot, và các nhà du hành vũ trụ Roscosmos Pyotr Dubrov, Andrey Fedyaev và Anna Kikina – đang lao qua bề mặt Mặt Trời .

Đường đi của nhật thực toàn phần trên Trái Đất

Đường đi của nhật thực toàn phần ngày 12 tháng 8 năm 2026 diễn ra theo trình tự sau :

1. Miền bắc xa xôi của Siberia (Nga) – Bóng tối (umbra) lần đầu tiên chạm vào Trái Đất gần Vịnh Khatanga trên bờ biển Bắc Cực vào khoảng 17:00 UTC .
2. Bắc Băng Dương / gần Bắc Cực – Bóng tối lao nhanh về phía bắc, đi qua gần Bắc Cực .
3. Đông Greenland – Đường đi cắt qua phía đông của hòn đảo .
4. Iceland – Phía tây Iceland trải qua nhật thực toàn phần, nhưng trong thời gian ngắn (khoảng 1–2 phút) .
5. Bắc Đại Tây Dương – Điểm nhật thực lớn nhất xảy ra ở eo biển Denmark, phía tây Iceland, nơi nhật thực toàn phần kéo dài tới 2 phút 18 giây và đường đi của bóng tối rộng nhất (~294 km/183 dặm) .
6. Miền bắc Tây Ban Nha – Nhật thực toàn phần quét qua Tây Ban Nha từ tây sang đông, đi qua các thành phố bao gồm La Coruña, León, Zaragoza và Palma. Nó được nhìn thấy như một "nhật thực lúc hoàng hôn" .
7. Đông bắc Bồ Đào Nha – Một góc nhỏ của Bồ Đào Nha cũng nằm trong đường đi .
8. Tây Địa Trung Hải – Bóng tối rời khỏi Trái Đất lúc hoàng hôn .

Đây là lần đầu tiên nhật thực toàn phần xuất hiện ở lục địa Tây Âu kể từ năm 1999 .

Các sự kiện thiên văn đáng chú ý trùng hợp

Nhật thực ngày 12 tháng 8 trùng hợp với hai sự kiện đáng chú ý khác, tất cả đều xảy ra vào cùng một ngày :

• Trăng non – Nhật thực xảy ra đúng vào ngày Trăng non, đây là điều kiện cần thiết cho bất kỳ nhật thực nào .
• Đỉnh điểm mưa sao băng Perseid – Mưa sao băng Perseid đạt đỉnh điểm vào đêm 12–13 tháng 8, chỉ vài giờ sau nhật thực toàn phần . Vì Trăng non tạo ra bầu trời tối nhất có thể, điều kiện quan sát Perseid được mô tả là tốt nhất trong một thập kỷ – không có ánh trăng lấn át các sao băng mờ hơn .
• Sự sắp xếp hiếm có – Việc có nhật thực toàn phần vào ban ngày và đỉnh điểm của một trận mưa sao băng lớn vào cùng đêm đó là một sự kết hợp ngẫu nhiên nhưng rất bất thường của các sự kiện thiên thể . Các chuyên gia lưu ý rằng hai sự kiện này không liên quan đến nhau về mặt thiên văn – nhật thực xảy ra khoảng hai lần một năm, trong khi Perseid lặp lại hàng năm vào giữa tháng 8 – nhưng cùng nhau, chúng tạo ra cái mà một số người gọi là "ngày bầu trời kỳ lạ nhất" đối với những người yêu thiên văn .

Những sự trùng hợp này có nghĩa là những người quan sát ở đúng vị trí có thể chứng kiến nhật thực toàn phần lúc hoàng hôn, sau đó là mưa sao băng Perseid trên bầu trời tối vào cùng đêm đó – một sự kết hợp sẽ không lặp lại theo cách tương tự trong nhiều năm .