Thủ tướng Israel Netanyahu gây bão khi gọi Anh là 'Cộng hòa Hồi giáo của Anh'

Khi người dẫn hỏi liệu toàn bộ châu Âu có cùng quan điểm đó không, Netanyahu càng khẳng định chắc nịch: "Đúng vậy, nhưng bạn biết đấy, ai đó đã từng nói rằng nền cộng hòa Hồi giáo đầu tiên có vũ khí hạt nhân sẽ là Cộng hòa Hồi giáo của Anh" — so sánh nước Anh với Iran . Các báo cáo cho thấy ông đang nhắc lại một câu nói đùa năm 2024 từng được cho là của Phó Tổng thống Mỹ khi đó, JD Vance .

Phản ứng của chính phủ Anh

Chính phủ Anh phản ứng mạnh mẽ và nhanh chóng. Một phát ngôn viên chính phủ gọi phát ngôn này là "hoàn toàn không thể chấp nhận được" và xác nhận vấn đề đã được phản ánh trực tiếp với chính phủ Israel . Bộ Ngoại giao và Phát triển Khối thịnh vượng chung (FCDO) ra thông cáo công khai lên án lời giễu cợt, vốn bị các quan chức Anh xem là sự xúc phạm đối với một đồng minh lâu năm . Steve Hilton, cựu chánh văn phòng tại Phố Downing, gọi đây là một "thất bại ngoại giao khủng khiếp" khiến Israel xa lánh một đối tác quan trọng tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc .

Bối cảnh rộng hơn: Quan hệ Anh-Israel dưới thời Đảng Lao động (2024–2026)

Phát ngôn của Netanyahu không phải là bất ngờ. Kể từ khi Đảng Lao động lên nắm quyền vào tháng 7/2024, quan hệ Anh-Israel đã chạm đáy lịch sử:

• Quan hệ "đóng băng": Đến tháng 7/2026, các quan chức Israel nói với The Telegraph rằng quan hệ với chính phủ của Thủ tướng Andy Burnham đang bị "đóng băng." Trao đổi giữa các bộ trưởng ở London và Jerusalem "gần như ngừng hẳn," và không có thỏa thuận quốc phòng hay thương mại mới nào trên bàn đàm phán .
• Trừng phạt vũ khí: Vào tháng 9/2024, Anh đình chỉ 30 trong số 350 giấy phép xuất khẩu vũ khí sang Israel, viện dẫn "nguy cơ rõ ràng" chúng có thể bị sử dụng vi phạm luật pháp quốc tế .
• Thay đổi lập trường với ICC: Chính phủ Lao động rút lại sự phản đối của Anh đối với việc Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) truy tố các quan chức Israel, đánh dấu sự đảo ngược so với chính sách của Đảng Bảo thủ trước đây .
• Đình chỉ đàm phán thương mại: Vào tháng 5/2025, Ngoại trưởng David Lammy quyết định tạm dừng đàm phán cho một hiệp định thương mại tự do mới giữa Anh và Israel .
• Công nhận Palestine: Anh chính thức công nhận Nhà nước Palestine, khiến chính phủ Israel thêm phần tức giận .
• Áp lực trong nội bộ Labour: Làn sóng ủng hộ Palestine dâng cao trong Đảng Lao động — một cuộc thăm dò YouGov cho thấy 47% cử tri Lao động ủng hộ Palestine — đã thúc đẩy chính phủ có lập trường cứng rắn hơn với Israel .

Phản ứng từ các nhóm Do Thái, quan chức Anh và Hội đồng Hồi giáo Anh

• Lãnh đạo cộng đồng Do Thái tại Anh: Nhiều tổ chức Do Thái tại Anh lên án ngôn ngữ của Netanyahu. Giáo sĩ Charley Baginsky và Giáo sĩ Josh Levy, lãnh đạo của Phong trào Do Thái Cấp tiến (Movement for Progressive Judaism), cho rằng Thủ tướng Israel đang làm xa lánh một đồng minh quan trọng và sử dụng ngôn ngữ mang âm hưởng của tư tưởng bài Hồi giáo cực hữu . Họ cảnh báo: "Trong thời điểm mà tư tưởng bài Do Thái, thù ghét người Hồi giáo và chia rẽ xã hội đang gây ra nỗi sợ hãi thực sự trên khắp đất nước chúng tôi, những ngôn từ kiểu này thật nguy hiểm và vô trách nhiệm" .
• Các chính trị gia đối lập Israel: Các đối thủ chính trị của Netanyahu trong nước cũng công kích ông, cáo buộc ông đã gây ra một "thất bại ngoại giao khủng khiếp" và làm tổn hại quan hệ với một thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc .
• Hội đồng Hồi giáo Anh (MCB): Một phát ngôn viên của MCB nói với Al Jazeera rằng phát ngôn của Netanyahu cho thấy "nước Anh cần đánh giá lại mối quan hệ của mình với Israel" và nhận xét này phản ánh tiêu cực về giới lãnh đạo Israel .
• Các chính trị gia Anh: Các nhân vật từ nhiều đảng phái bày tỏ sự thất vọng, mặc dù một số người theo phe hữu quan điểm cho rằng sự bực tức của Netanyahu với chính sách của Đảng Lao động đối với Israel là có thể hiểu được . Cựu cố vấn Phố Downing, Gavin Barwell, gọi phát ngôn này là "một sự bài Hồi giáo trắng trợn" .

Những điểm chính

Lời giễu cợt "Cộng hòa Hồi giáo của Anh" của Netanyahu là một sự khiêu khích có chủ đích, phản ánh mối quan hệ song phương Anh-Israel tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ. Sự lên án ngay lập tức và cứng rắn của chính phủ Anh, cùng với chỉ trích rộng rãi từ các nhóm Do Thái và các nhân vật đối lập Israel, cho thấy chính phủ của Netanyahu đã bị cô lập đến mức nào so với các đồng minh phương Tây truyền thống. Phát ngôn này khó có thể cải thiện một mối quan hệ vốn đã bị miêu tả là 'đóng băng', và không có dấu hiệu tan băng dưới chính quyền Đảng Lao động hiện tại.