Tại cuộc họp thường niên IMF–Ngân hàng Thế giới ở Bangkok ngày 12/10/2026, Tổng giám đốc IMF Kristalina Georgieva ví AI như một “làn sóng thần chậm”, có thể làm biến đổi việc làm, giáo dục và ngân sách chính phủ. Nhưng bức tranh không chỉ có rủi ro: đầu tư vào AI cũng đang hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Tổng thống Singapore Tharman Shanmugaratnam tập trung vào nguy cơ thu hẹp cơ hội việc làm đầu tiên của sinh viên mới tốt nghiệp, còn Chủ tịch Ngân hàng Thế giới Ajay Banga nhấn mạnh tiềm năng của các ứng dụng AI thiết thực.
3
5
9
Con số 40% không có nghĩa là 40% việc làm sẽ biến mất
IMF ước tính AI có thể bổ trợ, làm giảm cấp độ hoặc khiến khoảng 40% việc làm trên toàn cầu biến đổi theo thời gian. Nói cách khác, đây là tỷ lệ công việc có thể bị tác động, chứ không phải dự báo rằng 40% việc làm sẽ bị xóa sổ. Georgieva cho biết mức độ ảnh hưởng ước tính cao hơn ở các nền kinh tế phát triển, khoảng 60%, và thấp hơn ở các nước thu nhập thấp, khoảng 23%.
1
17
Tuy nhiên, mức độ phơi nhiễm thấp hơn không đồng nghĩa các nước nghèo được miễn nhiễm. Một báo cáo cho rằng nguyên nhân chủ yếu là AI được triển khai chậm hơn tại các nền kinh tế này, chứ không phải họ được bảo vệ khỏi những tác động của công nghệ. Các tỷ lệ trên nói về số việc làm có thể bị ảnh hưởng, không cho biết một quốc gia đã sẵn sàng ứng phó đến đâu.
18
Vì sao người mới tốt nghiệp có thể chịu sức ép trước?
Tharman cảnh báo nấc đầu tiên của “chiếc thang việc làm” — công việc đầu tiên sau khi ra trường — đang bị thu hẹp khi nhu cầu tuyển sinh viên mới tốt nghiệp giảm.
13
28 AI đang đảm nhận một số nhiệm vụ thường nhật, lặp đi lặp lại vốn phổ biến trong các vị trí đầu vào. Trong khi đó, một số việc làm mới có mức lương thấp hơn, chẳng hạn trong ngành xây dựng; Georgieva nói đây không phải là sự thay thế đủ đáng mừng cho những cơ hội đã mất.
2
Theo tường thuật về phát biểu của Tharman, nhu cầu tuyển sinh viên mới tốt nghiệp tại Mỹ đã suy yếu, còn lợi thế tiền lương của người có bằng đại học so với người không có bằng cũng giảm.
26 Vấn đề vì vậy không chỉ là liệu có công việc mới xuất hiện hay không, mà còn là người trẻ có cơ hội tích lũy kinh nghiệm đầu tiên để phát triển kỹ năng và sự nghiệp hay không. Tharman cho rằng việc chậm bước vào thị trường lao động có thể khiến sinh viên mất thời gian trau dồi kỹ năng; một bài tường thuật khác dẫn lời ông cảnh báo rằng tình trạng bất định kéo dài có thể làm xói mòn niềm tin vào tương lai.
29
31
Hỗ trợ tuyển dụng và nối gần hơn trường học với nơi làm việc
Tharman kêu gọi chính phủ phối hợp với doanh nghiệp tư nhân để khuyến khích tuyển người mới tốt nghiệp, trong đó có thể áp dụng những biện pháp hỗ trợ việc làm từng được sử dụng trong các cuộc khủng hoảng trước đây.
10
13 Ông cũng đề xuất gắn đào tạo đại học chặt hơn với kinh nghiệm thực tế, thông qua thực tập, chương trình vừa học vừa làm và các hình thức học tập tại nơi làm việc.
8
29
Banga nhấn mạnh quy mô thách thức việc làm cho người trẻ: theo CNBC, ông cho biết 1,2 tỷ người trẻ dự kiến bước sang tuổi trưởng thành trong 15 năm tới và kêu gọi khơi thông nguồn vốn tư nhân để tạo việc làm cho họ.
10 Điều đó cho thấy tạo việc làm là trách nhiệm chung của nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp, không thể chỉ giải quyết bằng cách dạy người lao động sử dụng công cụ mới.
AI vừa thúc đẩy tăng trưởng, vừa đặt ra câu hỏi về thuế
Georgieva cảnh báo AI có thể khiến ngân sách chính phủ chịu sức ép nếu thu nhập dịch chuyển từ lao động sang vốn, làm suy yếu nguồn thu thuế.
6
15 Cùng lúc, theo tường thuật về phát biểu của bà, đầu tư vào hạ tầng AI đang góp phần giữ tăng trưởng toàn cầu ở mức gần 3%.
4
22
Bà cũng nêu tiềm năng tăng trưởng tại châu Á: việc ứng dụng AI có thể giúp tăng thêm 0,5–1 điểm phần trăm cho các nền kinh tế châu Á phát triển và 0,2–0,8 điểm phần trăm cho các nền kinh tế châu Á mới nổi. Đây là mức tăng tiềm năng, không phải kết quả chắc chắn. AI cũng có thể giúp bù đắp một phần sức ép kinh tế do dân số già hóa tại châu Á.
5
8
12
22
Với các nước đang phát triển, hướng đi Banga đề xuất là “AI nhỏ”: những ứng dụng thực tế phục vụ nông nghiệp, y tế và giáo dục, thay vì cố cạnh tranh trực tiếp trong cuộc đua xây dựng các mô hình AI lớn nhất.
35
37
Tăng năng suất thôi chưa đủ: cần có chiến lược việc làm
Thông điệp chung từ các lãnh đạo là cần chuẩn bị cho cả hai mặt của sự thay đổi. AI có thể nâng năng suất và hỗ trợ tăng trưởng, nhưng những lợi ích đó không tự động tạo ra việc làm đầu tiên dễ tiếp cận cho người trẻ, cũng không bảo đảm nguồn thu công được duy trì. Các hướng ứng phó được nêu ra gồm khuyến khích doanh nghiệp tuyển người trẻ, gắn giáo dục với công việc thực tế và điều chỉnh chính sách thuế khi thu nhập dịch chuyển.
3
5
10
13