Stablecoin USD: Lối tắt thanh toán hay con đường mới dẫn tới đô la hóa?

Stablecoin mang đến một lời hứa hấp dẫn: chuyển tiền nhanh hơn, chi phí thấp hơn và tạo thêm cạnh tranh trong thanh toán. Nhưng theo cảnh báo của Dan Katz, Phó tổng giám đốc thứ nhất của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), chính hạ tầng số đó cũng có thể giúp người dân và doanh nghiệp tại các thị trường mới nổi chuyển từ nội tệ sang “đô la kỹ thuật số” dễ dàng hơn nhiều. Rủi ro đặc biệt đáng chú ý ở những nơi chính sách tiền tệ thiếu sức thuyết phục, khả năng tiếp cận ngoại tệ bị hạn chế và người dân vốn đã phụ thuộc nhiều vào USD. 8

Cảnh báo cốt lõi của IMF

Gần 99% stablecoin hiện được định danh bằng USD, theo các số liệu được ông Katz dẫn lại. Sự tập trung này tạo ra lợi thế mạng lưới lớn cho các token neo giá USD: người dùng có thể nắm giữ một tài sản kỹ thuật số được thiết kế để duy trì giá trị tương đương USD, đồng thời chuyển nó qua biên giới và giữa nhiều dịch vụ dựa trên blockchain. 18

Ở những quốc gia có thể chế kinh tế yếu hoặc niềm tin vào đồng nội tệ thấp, khả năng tiếp cận “đô la số” thuận tiện hơn có thể đẩy nhanh việc thay thế nội tệ. Khi ngày càng nhiều giao dịch và khoản tiết kiệm chuyển sang các công cụ bằng ngoại tệ, chính sách tiền tệ trong nước có thể mất dần ảnh hưởng đối với hoạt động kinh tế. Điều đó không có nghĩa mọi giao dịch stablecoin đều gây bất ổn; vấn đề nằm ở khả năng việc tiếp cận rộng rãi sẽ khuếch đại các điểm yếu vốn có. 8

Stablecoin nội tệ chưa chắc là lời giải

Phát hành stablecoin được bảo chứng bằng nội tệ thoạt nhìn có vẻ là cách bảo vệ chủ quyền tiền tệ. Tuy nhiên, theo cảnh báo của Katz, kết quả còn phụ thuộc vào cách các token tương tác với nhau.

Nếu stablecoin nội tệ và stablecoin định danh bằng USD cùng hoạt động trên một hạ tầng blockchain, người dùng có thể hoán đổi giữa hai loại thông qua sàn phi tập trung, các bể thanh khoản hoặc giao dịch ngang hàng. Khi đó, việc chuyển từ tiền nội tệ sang token USD sẽ bớt trở ngại hơn và trong một số trường hợp còn có thể làm nhu cầu đối với stablecoin ngoại tệ tăng lên, thay vì được kiềm chế. 24

Với các nhà hoạch định chính sách, câu hỏi quan trọng vì thế không chỉ là token được bảo chứng bằng đồng tiền nào. Cần xem xét cả mức độ dễ dàng khi người dùng tham gia hệ thống, trao đổi tài sản và quy đổi token thông qua các kênh được quản lý hoặc nằm ngoài giám sát.

Rủi ro trong khủng hoảng: dòng vốn có thể tháo chạy nhanh hơn

Các giao dịch ngoại tệ truyền thống thường đi qua ngân hàng, đại lý được cấp phép và những trung gian chịu giám sát. Stablecoin mở thêm các tuyến kỹ thuật số giữa người dùng, nền tảng và nhiều khu vực pháp lý khác nhau. Katz và IMF cảnh báo những tuyến này có thể khiến các biện pháp quản lý dòng vốn và kiểm soát ngoại hối kém hiệu quả hơn. 8

Trong giai đoạn căng thẳng tài chính, việc giảm ma sát khi chuyển tiền có thể cho phép vốn rời khỏi một quốc gia nhanh hơn, gây thêm áp lực lên tỷ giá. Đồng nội tệ mất giá mạnh sau đó có thể làm trầm trọng thêm sức ép lên bảng cân đối của những người đi vay bằng ngoại tệ, từ đó khuếch đại bất ổn tài chính. Đây là các kênh truyền dẫn tiềm tàng, không phải khẳng định rằng stablecoin chắc chắn sẽ châm ngòi khủng hoảng. 8

Thị trường lớn, nhưng thanh toán thực tế nhỏ hơn nhiều so với các con số gây chú ý

Mức độ phổ biến của stablecoin đã tăng nhanh. Vốn hóa thị trường gần như tăng gấp ba trong giai đoạn 2021–2025, lên khoảng 300 tỷ USD, dù được mô tả là gần như đi ngang trong năm tiếp theo. 9

Tuy nhiên, tổng khối lượng giao dịch cần được đọc một cách thận trọng. Một số ước tính cho rằng khối lượng giao dịch stablecoin năm 2025 vào khoảng 35 nghìn tỷ USD, trong khi ước tính của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) được IMF dẫn lại cho thấy dòng tiền liên quan đến thanh toán chỉ khoảng 390 tỷ USD. Con số này rất nhỏ so với quy mô thị trường thanh toán xuyên biên giới toàn cầu ước tính khoảng 1 triệu tỷ USD mỗi năm. 825

Khoảng cách lớn nói trên phần nào phản ánh hoạt động bên trong hệ sinh thái tiền số, gồm giao dịch, quản lý thanh khoản và chuyển tiền giữa các nền tảng, thay vì những khoản thanh toán thông thường như mua hàng, kiều hối hoặc trả tiền cho nhà cung cấp. 924

Điều này làm giảm cơ sở để xem stablecoin là lực lượng thay thế ngay lập tức cho hệ thống thanh toán toàn cầu. Nhưng nó không xóa bỏ mối lo chính sách. Khả năng phân phối, liên thông và chuyển đổi sang ngoại tệ có thể mở rộng nhanh hơn hạ tầng thanh toán và năng lực giám sát trong nước, đặc biệt khi khủng hoảng xảy ra. Đây là suy luận từ các ước tính về dòng tiền và khung rủi ro của IMF. 825

Stablecoin xuyên biên giới cho thấy vì sao quản lý không thể chỉ bó hẹp trong phạm vi quốc gia

Global Dollar (USDG) của Paxos đã được triển khai cho người dùng tại Liên minh châu Âu theo khuôn khổ Thị trường Tài sản Tiền mã hóa (MiCA) của EU, đồng thời có mặt trên các nền tảng như Kraken và Gate. 30

Ví dụ này cho thấy một mạng lưới token USD tư nhân được quản lý có thể mở rộng qua nhiều khu vực pháp lý. Nhà phát hành, tài sản dự trữ, blockchain, sàn giao dịch, ví điện tử và người dùng có thể nằm ở những nơi khác nhau. Vì vậy, sẽ xuất hiện khoảng trống nếu cơ quan quản lý chỉ tập trung vào đơn vị phát hành token. 830

IMF muốn các nhà hoạch định chính sách làm gì?

Củng cố nội tệ trước tiên

Lá chắn bền vững nhất trước nguy cơ đô la hóa ngoài mong muốn không phải chỉ là phát hành một token cạnh tranh. Đó là chính sách tiền tệ đáng tin cậy, tài khóa bền vững, thể chế vững mạnh và niềm tin rằng nội tệ vẫn giữ được vai trò hữu ích trong nền kinh tế. Phân tích của IMF cho thấy tác động của stablecoin thay đổi tùy theo khuôn khổ kinh tế vĩ mô của từng nước, mức độ thay thế tiền tệ hiện hữu, cấu trúc thị trường tài chính và sự sẵn có của các lựa chọn bằng nội tệ. 18

Xây dựng hệ thống thanh toán trong nước đủ sức cạnh tranh

Hạ tầng thanh toán nội địa nhanh, rẻ và có khả năng liên thông sẽ làm giảm lý do thực tế khiến người dân và doanh nghiệp tìm đến token ngoại tệ. Nhà hoạch định chính sách nên bảo đảm có các lựa chọn đáng tin cậy cho kiều hối, thương mại và chuyển tiền xuyên biên giới, thay vì kỳ vọng một công nghệ duy nhất—dù là stablecoin hay một dạng tiền kỹ thuật số khác—có thể giải quyết mọi vấn đề thanh toán.

Tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC), tiền gửi ngân hàng được token hóa và các hệ thống thanh toán nhanh cũng có thể trở thành những phương án cạnh tranh. CBDC chỉ nên được cân nhắc khi giải quyết một khoảng trống chính sách công cụ thể, chứ không phải vì đây được xem là câu trả lời mặc định.

Quản lý toàn bộ chuỗi hoạt động

Quy định không nên chỉ dựa vào nhãn gọi của nhà phát hành hoặc loại tiền được dùng để neo giá token. Các lĩnh vực trọng yếu gồm chất lượng và việc tách biệt tài sản dự trữ, quyền quy đổi, quản trị, khả năng chống chịu vận hành, bảo vệ người tiêu dùng, phòng chống rửa tiền và tài trợ khủng bố, dữ liệu, cũng như mối liên kết với ngân hàng và hệ thống thanh toán. 8

Công tác giám sát cũng cần bao phủ sàn giao dịch, ví điện tử, các điểm chuyển đổi phi tập trung và những kênh đưa tiền vào hoặc rút tiền khỏi hệ sinh thái blockchain. Đây là nơi người dùng đổi giữa nội tệ và ngoại tệ, đồng thời cũng là nơi các yêu cầu về báo cáo, nhận diện và quản lý dòng vốn có thể bị né tránh. 35

Phối hợp xuyên biên giới

Quy định cấp quốc gia sẽ để lại khoảng trống khi nhà phát hành token, tài sản dự trữ, hạ tầng blockchain, sàn giao dịch và người dùng phân tán ở nhiều khu vực pháp lý. Vì vậy, stablecoin được sử dụng rộng rãi cần các tiêu chuẩn chung, cơ chế chia sẻ thông tin và hoạt động giám sát phối hợp. 830

Tránh một công thức áp dụng cho mọi quốc gia

Những nước có đồng tiền đáng tin cậy và hệ thống thanh toán hiệu quả có thể thu được nhiều lợi ích hơn từ cạnh tranh và chi phí giao dịch thấp. Ngược lại, các nước có chính sách thiếu sức thuyết phục, khả năng tiếp cận USD hạn chế hoặc đã đô la hóa từ trước sẽ đối mặt với rủi ro lớn hơn đối với chủ quyền tiền tệ và ổn định tài chính. 17

Thước đo chính sách là tính hữu ích, không phải sự mới lạ

Stablecoin phải cạnh tranh với thanh toán ngân hàng nhanh hơn, tiền gửi được token hóa và các dạng tiền kỹ thuật số khác. Vai trò dài hạn của chúng sẽ phụ thuộc vào việc có mang lại lợi thế mà các định chế tài chính truyền thống chưa thể cung cấp hay không, đồng thời vẫn bảo đảm niềm tin, bảo vệ pháp lý và khả năng liên thông.

Thậm chí, stablecoin có thể bị các định chế tài chính truyền thống thay thế trong thanh toán phổ thông nếu ngân hàng cung cấp được tiền kỹ thuật số với chi phí và tốc độ tương đương, nhưng có mức độ tin cậy và bảo vệ pháp lý cao hơn. Vì vậy, thông điệp của Katz không hẳn là lời kêu gọi cấm đoán toàn diện, mà là cảnh báo không nên xem công nghệ như một lối tắt.

Nền tảng kinh tế vĩ mô vững chắc, hệ thống thanh toán nội địa cạnh tranh, quy định dựa trên hoạt động và phối hợp quốc tế sẽ giúp các quốc gia tận dụng hiệu quả của stablecoin mà không biến khả năng tiếp cận ngoại tệ kỹ thuật số thành một kênh đô la hóa mất kiểm soát.