Lời kêu gọi cắt cáp ngầm ở Hormuz và rủi ro với hạ tầng số toàn cầu

Ngày 3/9, Hossein Shariatmadari — tổng biên tập tờ Kayhan theo đường lối cực kỳ bảo thủ và là đại diện của Lãnh tụ tối cao Iran — đã kêu gọi quân đội Iran cùng Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) gây gián đoạn nghiêm trọng, hoặc cắt đứt, các tuyến cáp quang quốc tế dưới đáy Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz. 25

Ông mô tả đây là biện pháp đáp trả điều ông gọi là tội ác của Mỹ và các đồng minh. Shariatmadari thừa nhận việc cố ý cắt cáp sẽ vi phạm luật pháp quốc tế, song lập luận rằng Iran có lý do chính đáng để dùng sự gián đoạn này làm đòn bẩy ép các đối thủ phải nhượng bộ. 25

Đây là lời kêu gọi, không phải xác nhận về một cuộc tấn công

Phát biểu ngày 3/9 không phải đề xuất quản lý kỹ thuật hay điều tiết lưu lượng cáp. Đó là lời kêu gọi sử dụng hạ tầng liên lạc vật lý làm công cụ gây sức ép. Theo Shariatmadari, ngăn cáp hoạt động qua Vịnh Ba Tư và Hormuz có thể cắt một “mạch sống” của Mỹ cùng đồng minh. 25

Tuy nhiên, phát biểu của một tổng biên tập báo không đồng nghĩa Iran đã ban hành mệnh lệnh tác chiến hoặc có kế hoạch tấn công đã được xác nhận. Điều nó cho thấy là hạ tầng cáp ngầm đang bị đưa vào ngôn ngữ đối đầu công khai.

Liên hệ với các đợt không kích của Mỹ: bằng chứng vẫn hạn chế

Thời điểm đưa ra lời kêu gọi làm dấy lên câu hỏi liệu các đợt tấn công của Mỹ hôm 2/9 có nhằm ngăn trước một âm mưu nhắm vào cáp ngầm hay không. Một báo cáo dẫn nguồn tin Mỹ giấu tên nói các đòn đánh này nhằm phá một kế hoạch của Iran nhắm vào cáp dưới biển ở Hormuz. 8 Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) cũng lưu ý rằng nếu thông tin đó chính xác, nó có thể cho thấy Iran đang cân nhắc biện pháp cưỡng ép đối với hạ tầng cố định dưới biển. 39

Thông tin đã được công khai xác nhận hẹp hơn: Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết họ tấn công các vị trí phòng không, hệ thống radar, tài sản và cơ sở hàng hải, năng lực rải thủy lôi cùng các địa điểm thông tin liên lạc của IRGC. 1718 Các tuyên bố công khai được dẫn lại của CENTCOM không xác nhận độc lập rằng ngăn chặn một vụ tấn công cáp là mục tiêu của chiến dịch.

Vì vậy, các báo cáo về kế hoạch tấn công và lời kêu gọi của Shariatmadari là bối cảnh quan trọng, nhưng không phải bằng chứng xác thực về một chiến dịch cắt cáp của Iran.

Từ phí quá cảnh đến đe dọa cắt cáp

Trước đó, truyền thông liên hệ với nhà nước Iran hoặc gần với IRGC từng đề xuất tăng quyền kiểm soát đối với cáp ngầm đi qua vùng biển do Iran kiểm soát. Những ý tưởng được nêu gồm cấp phép, thu phí thường niên, yêu cầu tuân thủ luật Iran, và để các công ty Iran giữ vai trò lớn hơn trong bảo dưỡng, sửa chữa. 37

Các báo cáo cũng nói Iran khi đó chưa chính thức thông qua chính sách thu phí cáp, cũng chưa ban hành luật để áp đặt chính sách này. 3 So với những đề xuất mang tính quản lý hoặc thương mại, lập trường của Shariatmadari là bước leo thang rõ rệt: ủng hộ làm gián đoạn hoặc cắt đứt hạ tầng.

Vì sao eo biển Hormuz còn là “điểm nghẽn” dữ liệu

Hormuz thường được biết đến như tuyến hàng hải trọng yếu của dầu khí, nhưng đồng thời cũng là hành lang tập trung của cáp viễn thông dưới biển. Các hệ thống lớn trong hoặc đi qua khu vực gồm:

• Asia-Africa-Europe 1 (AAE-1), kết nối Đông Nam Á với châu Âu qua Ai Cập, có điểm cập bờ ở UAE, Oman, Qatar và Saudi Arabia;
• FALCON, kết nối Ấn Độ và Sri Lanka với các nước Vùng Vịnh, Sudan và Ai Cập;
• Gulf Bridge International, kết nối các nước Vùng Vịnh, trong đó có Iran. 1

Những tuyến này góp phần kết nối Ấn Độ và Đông Nam Á với châu Âu qua các nước Vùng Vịnh và Ai Cập. 1 Khi nhiều tuyến quốc tế cùng đi qua một hành lang địa lý hẹp, thiệt hại trên nhiều cáp có thể làm giảm đáng kể năng lực truyền dẫn, kể cả khi các nhà mạng còn khả năng chuyển hướng lưu lượng.

Internet, đám mây và tài chính sẽ bị ảnh hưởng thế nào?

Một cuộc tấn công thành công vào nhiều hệ thống cáp không nhất thiết khiến toàn bộ thế giới mất internet. Mạng lưới có thể định tuyến lại lưu lượng, còn mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào cáp nào, điểm cập bờ nào và dung lượng dự phòng nào bị tác động.

Dù vậy, hậu quả trước mắt có thể nghiêm trọng, đặc biệt với Vùng Vịnh:

• Kết nối internet: Người dùng có thể gặp tình trạng mạng chậm, nghẽn và mất kết nối khi lưu lượng được chuyển sang các tuyến khác.
• Dịch vụ đám mây và mạng doanh nghiệp: Khả năng truy cập nền tảng đám mây, kết nối giữa trung tâm dữ liệu, ứng dụng doanh nghiệp, dịch vụ video và liên lạc xuyên biên giới có thể suy giảm nếu phụ thuộc vào dung lượng bị ảnh hưởng.
• Hoạt động tài chính: Phân phối dữ liệu thị trường, liên lạc xuyên biên giới của ngân hàng và các quy trình thanh toán có thể chậm hoặc gián đoạn nếu nhà cung cấp viễn thông mất năng lực truyền dẫn.
• Rủi ro khu vực: Các nước phụ thuộc nhiều vào những tuyến biển này cho kết nối quốc tế sẽ chịu tác động đầu tiên và mạnh nhất. Các hệ thống nêu trên có điểm cập bờ tại Oman, UAE, Qatar và Saudi Arabia, cùng những nơi khác. 1

Cần tránh suy diễn quá mức. Các bằng chứng hiện có không cho thấy một vụ tấn công sẽ làm SWIFT — mạng nhắn tin tài chính quốc tế — tê liệt hoàn toàn trên phạm vi toàn cầu. Chúng cũng không đủ để dự báo chắc chắn rằng riêng việc hư hại cáp sẽ tái tạo khủng hoảng tài chính năm 2008. Những so sánh này chỉ là cảnh báo về nguy cơ lan truyền rủi ro, nhất là nếu gián đoạn dữ liệu xảy ra đồng thời với xung đột rộng hơn, đứt gãy vận tải biển hoặc năng lượng; không phải kết quả đã được chứng minh. 16

Hàm ý lớn hơn: Hormuz không chỉ là tuyến dầu mỏ

Lời kêu gọi của Shariatmadari nhấn mạnh một thực tế: eo biển Hormuz không chỉ là điểm nghẽn của tàu chở dầu mà còn là hành lang dễ tổn thương của hạ tầng số. Rủi ro không dừng ở việc cáp bị đứt, mà nằm ở sức ép kinh tế phát sinh khi dịch vụ đám mây, doanh nghiệp, truyền thông công cộng và mạng tài chính phải chia sẻ một lượng kết nối quốc tế bị thu hẹp.

Đối với nhà hoạch định chính sách và nhà vận hành mạng, trọng tâm nên là năng lực chống chịu thay vì dự báo chắc chắn một cuộc tấn công: đa dạng hóa tuyến truyền dẫn, kiểm tra phương án chuyển đổi dự phòng và duy trì tiêu chuẩn công khai, rõ ràng trong việc quy kết trách nhiệm. Trong xung đột diễn biến nhanh, đe dọa công khai, thông tin tình báo chưa kiểm chứng và hành động quân sự đã được xác nhận rất dễ bị đánh đồng.