Phá sản tăng, doanh nghiệp mới giảm: Sức ép kinh doanh tại EU lộ rõ trong quý II

Số liệu quý II/2026 của Eurostat cho thấy khoảng cách giữa việc thành lập doanh nghiệp và khả năng tồn tại của doanh nghiệp tại Liên minh châu Âu (EU) đang nới rộng. Sau khi điều chỉnh theo mùa, số tuyên bố phá sản tăng 5,7% so với quý I, trong khi đăng ký doanh nghiệp mới giảm 0,5%. Mức tăng này đưa số tuyên bố phá sản tại EU lên cao nhất kể từ khi chuỗi số liệu so sánh bắt đầu vào quý I/2019.

Diễn biến trên xuất hiện dù kinh tế vẫn tăng trưởng khiêm tốn: GDP điều chỉnh theo mùa tăng 0,5% tại EU và 0,4% tại khu vực đồng euro so với quý trước. Điều đó cho thấy tăng trưởng tổng thể chưa chuyển hóa đồng đều thành điều kiện kinh doanh thuận lợi hơn cho mọi doanh nghiệp.

Các chỉ số chính trong quý II

Bức tranh tại EU kém tích cực ở cả hai phía của chu kỳ kinh doanh:

• Đăng ký doanh nghiệp mới: giảm 0,5% so với quý trước.
• Tuyên bố phá sản: tăng 5,7% so với quý trước.
• GDP: tăng 0,5% so với quý trước, theo ước tính nhanh của Eurostat.

Các số liệu này phản ánh số đăng ký và số tuyên bố phá sản, không phải tình trạng tài chính của từng công ty. Số vụ phá sản tăng có thể là kết quả của những khó khăn tích tụ từ các quý trước; ngược lại, đăng ký mới giảm trong một quý cũng chưa đồng nghĩa hoạt động khởi sự kinh doanh trên diện rộng đã sụp giảm.

Đối với khu vực đồng euro, một số báo cáo thứ cấp dẫn thông cáo của Eurostat cho biết số vụ phá sản tăng 6,9%, còn đăng ký doanh nghiệp mới giảm 0,1% trong quý II. Tuy nhiên, các con số này không xuất hiện trong phần trích dẫn được cung cấp từ thông cáo gốc của Eurostat, vì vậy chỉ nên xem là số liệu được báo cáo lại, chưa được xác minh độc lập trong bài viết này.

Đăng ký doanh nghiệp giảm tại 5 trong 8 lĩnh vực

Đà giảm đăng ký mới tập trung ở một số khu vực của nền kinh tế doanh nghiệp. Mức giảm mạnh nhất thuộc về:

• Công nghiệp: giảm 3,6%.
• Dịch vụ lưu trú và ăn uống: giảm 3,4%.
• Giáo dục và dịch vụ xã hội: giảm 3,2%.

Xu hướng không diễn ra đồng đều. Đăng ký mới trong lĩnh vực thông tin và truyền thông tăng 8,8%, còn xây dựng tăng 1,0%. Đăng ký trong các dịch vụ tài chính không thay đổi.

Sự phân hóa này quan trọng vì nó cho thấy điều kiện kinh doanh khác nhau đáng kể giữa các ngành, thay vì toàn bộ nền kinh tế cùng rút lui khỏi hoạt động thành lập doanh nghiệp. Các lĩnh vực kỹ thuật số và truyền thông vẫn thu hút doanh nghiệp mới, trong khi công nghiệp, lưu trú - ăn uống và các hoạt động liên quan đến giáo dục suy yếu.

Phá sản tăng ở 5 lĩnh vực

Tuyên bố phá sản tăng tại 5 trong 8 lĩnh vực được Eurostat theo dõi. Mức tăng lớn nhất thuộc về giáo dục và hoạt động xã hội, với 21,1%.

Các thông tin được báo cáo cũng cho thấy số vụ phá sản tăng trong vận tải và dịch vụ tài chính, nhưng giảm ở dịch vụ lưu trú và ăn uống, xây dựng và thương mại. Việc đăng ký mới giảm trong khi phá sản tăng ở một số ngành cho thấy hoạt động thành lập doanh nghiệp và áp lực mất khả năng thanh toán đang vận động theo những hướng khác nhau giữa các lĩnh vực.

Kết quả 21,1% trong giáo dục và hoạt động xã hội cần được chú ý, nhưng không nên diễn giải quá mức. Nhóm thống kê này bao gồm các hoạt động liên quan đến giáo dục và hỗ trợ xã hội; con số theo quý không có nghĩa mọi trường học, cơ sở chăm sóc, tổ chức hỗ trợ gia đình hay doanh nghiệp chăm sóc người cao tuổi đều đang gặp khủng hoảng tài chính. Đây là mức thay đổi số tuyên bố phá sản ở cấp ngành, không phải thước đo lợi nhuận, chất lượng dịch vụ hay khả năng tồn tại của từng đơn vị.

Quốc gia nào biến động mạnh nhất?

Phần bằng chứng được cung cấp không có bảng xếp hạng đáng tin cậy về những quốc gia ghi nhận mức tăng đăng ký mới hoặc phá sản lớn nhất trong quý II. Vì vậy, sẽ thiếu cơ sở nếu khẳng định quốc gia nào đứng đầu về mức tăng mà không có bảng dữ liệu quốc gia gốc của Eurostat.

Về chiều giảm của số tuyên bố phá sản, các báo cáo hiện có cho biết Malta ghi nhận mức giảm lớn nhất, 50,0%, tiếp theo là Cyprus giảm 41,7% và Slovakia giảm 33,5%. Báo cáo đồng thời lưu ý tỷ lệ của Cyprus bị khuếch đại bởi số vụ việc thực tế tại nước này tương đối nhỏ.

Những con số trên cho thấy cần thận trọng khi đọc các tỷ lệ biến động theo quý. Một tỷ lệ rất lớn tại thị trường nhỏ có thể chỉ tương ứng với thay đổi hạn chế về số vụ thực tế; một quý riêng lẻ cũng chưa đủ để xác lập xu hướng dài hạn của một quốc gia.

Tín dụng thắt chặt làm gia tăng áp lực

Khảo sát quý II của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cho thấy điều kiện tài chính tổng thể của doanh nghiệp tiếp tục thắt chặt, đặc biệt đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), trong bối cảnh chi phí vay tăng và khả năng tiếp cận nguồn vốn bị hạn chế.

Một khảo sát riêng của ECB về hoạt động cho vay cho biết các ngân hàng khu vực đồng euro đã thắt chặt vừa phải tiêu chuẩn tín dụng đối với khoản vay và hạn mức tín dụng cho doanh nghiệp. Tỷ lệ ròng các ngân hàng báo cáo thắt chặt là 7%.

Tín dụng khó tiếp cận hơn có thể khiến doanh nghiệp gặp trở ngại khi tái cấp vốn, bổ sung vốn lưu động, xử lý các khoản thanh toán chậm hoặc đầu tư trong giai đoạn nhu cầu yếu. Chi phí vay cao hơn cũng làm giảm khả năng chống chịu của dòng tiền.

Đây là những kênh hợp lý có thể liên quan đến rủi ro phá sản, nhưng riêng chuỗi số liệu đăng ký doanh nghiệp và tuyên bố phá sản của Eurostat chưa thể chứng minh tín dụng thắt chặt là nguyên nhân khiến số vụ phá sản tăng trong quý II.

Vì sao giáo dục và dịch vụ xã hội có thể dễ tổn thương?

Mức tăng phá sản 21,1% trong giáo dục và hoạt động xã hội là tín hiệu cảnh báo rõ nhất trong dữ liệu theo ngành. Nhiều tổ chức hoạt động trong các lĩnh vực này có thể phải đối mặt đồng thời với chi phí vận hành nặng về nhân công, khả năng điều chỉnh giá hạn chế và sự phụ thuộc vào nguồn tài trợ từ khu vực công, các tổ chức hoặc hộ gia đình.

Khi vốn trở nên đắt đỏ hơn hoặc khó tiếp cận hơn, các đơn vị có lượng tiền mặt dự phòng mỏng sẽ dễ bị tổn thương. Điều này đặc biệt đáng lưu ý với những nhà cung cấp dịch vụ giáo dục, hỗ trợ gia đình, hỗ trợ xã hội và chăm sóc người cao tuổi có ít khả năng chuyển chi phí tăng thêm sang người sử dụng dịch vụ.

Tuy nhiên, đây vẫn là một suy luận từ bối cảnh kinh doanh, không phải kết luận trực tiếp của bộ dữ liệu phá sản Eurostat. Số liệu hiện có chỉ cho biết ngành nào ghi nhận số tuyên bố phá sản tăng; dữ liệu không chỉ ra chi phí, mô hình tài trợ, biên lợi nhuận hay nguyên nhân thất bại của từng doanh nghiệp. Các khảo sát tài chính của ECB củng cố nhận định rằng điều kiện tín dụng là một phần quan trọng của môi trường kinh doanh, nhưng không tách riêng được tác động lên các cơ sở giáo dục, tổ chức hỗ trợ gia đình hoặc đơn vị chăm sóc người cao tuổi.

Bức tranh này nói lên điều gì?

Mẫu hình trong quý II nên được xem là lời cảnh báo về khả năng tái tạo và sức chống chịu của khu vực doanh nghiệp, thay vì bằng chứng cho một cuộc suy thoái đồng loạt tại châu Âu. Sản lượng EU vẫn tăng nhẹ, đăng ký mới trong thông tin và truyền thông tăng mạnh, còn một số quốc gia và ngành ghi nhận số tuyên bố phá sản giảm.

Dù vậy, số phá sản tăng trên toàn EU, đăng ký doanh nghiệp mới giảm và điều kiện tài chính bị siết chặt đều cho thấy môi trường hoạt động đang khó khăn hơn đối với những doanh nghiệp phụ thuộc vào tín dụng giá rẻ hoặc có dư địa tài chính hạn chế.

Hàm ý đáng chú ý nhất nằm ở cấp ngành: giáo dục và hoạt động xã hội vừa ghi nhận mức tăng phá sản cao nhất, vừa chứng kiến số đăng ký mới giảm. Sự kết hợp này cần được theo dõi sát hơn, nhất là ở các đơn vị có chi phí nhân công cao, khả năng tăng giá hạn chế hoặc khó huy động thêm nguồn tài trợ.