Động cơ Cybercab không dùng đất hiếm của Tesla: Elon Musk đã nói gì và còn phải chứng minh điều gì?

Tesla đã đưa ra một tuyên bố đáng chú ý cùng Cybercab: mô-tơ kéo của mẫu robotaxi này không chứa kim loại đất hiếm, nhưng không làm giảm tầm hoạt động của xe. Nếu điều đó đúng cả về chi phí lẫn sản xuất đại trà, đây có thể là một cách giảm rủi ro chuỗi cung ứng đáng kể cho ngành xe điện.

Tuy vậy, bằng chứng hiện có mới cho thấy Cybercab đang vận hành ở quy mô hạn chế. Tesla chưa công bố đủ dữ liệu kỹ thuật và dữ liệu sản xuất để xác nhận rằng thiết kế này có thể thay thế rộng rãi các mô-tơ hiệu năng cao dùng nam châm đất hiếm.

Musk đã tuyên bố gì về mô-tơ Cybercab?

Ngày 4/9, Elon Musk viết trên X: “Mô-tơ Cybercab không dùng bất kỳ kim loại đất hiếm nào, nhưng vẫn duy trì cùng tầm hoạt động. Điều này cực kỳ khó đạt được.” 16

Tầm hoạt động được nhắc tới là khoảng 293 dặm, tương đương gần 472 km, theo ước tính dành cho Cybercab. 15 Các thông tin gắn với sự kiện ra mắt mô tả cụm truyền động này có stato dây quấn dạng thanh được đơn giản hóa cùng hệ thống bôi trơn đơn giản hơn. Tesla tuyên bố cụm này nhỏ hơn 18%, nhẹ hơn 25% và hiệu quả hơn các cụm truyền động xe điện hiệu năng cao khác; kiến trúc của nó cũng được thiết kế để phục vụ chu kỳ lắp ráp tự động dưới 10 giây. 16

Đây vẫn là các tuyên bố của nhà sản xuất. Tesla chưa chỉ rõ mô-tơ đối chứng là loại nào, cũng chưa công bố bản đồ hiệu suất độc lập, dữ liệu nhiệt, độ bền dài hạn, giá thành hay tỷ lệ thành phẩm trong sản xuất của cụm truyền động này. 4

Vì sao việc bỏ đất hiếm lại đáng chú ý?

Nam châm vĩnh cửu sử dụng đất hiếm được ưa chuộng trong mô-tơ xe điện cỡ gọn, công suất cao vì chúng giúp đạt mô-men xoắn và mật độ công suất lớn. Tesla vốn không xa lạ với lựa chọn khác: các mẫu xe đời đầu của hãng dùng mô-tơ cảm ứng xoay chiều (AC induction), vốn không cần nam châm vĩnh cửu và không cần đất hiếm. 21

Sau đó, khi bước vào giai đoạn Model 3, Tesla chuyển sang các thiết kế mô-tơ nam châm vĩnh cửu để tối ưu hiệu suất, tầm hoạt động và tính kinh tế cho xe sản xuất đại trà. 22 Vì thế, điểm đáng giá trong tuyên bố về Cybercab không đơn thuần là “không dùng đất hiếm” — điều này từng có thể thực hiện với mô-tơ cảm ứng — mà là làm được điều đó trong khi vẫn cạnh tranh về kích thước, hiệu suất, tầm hoạt động và chi phí.

Tesla chưa tiết lộ vật liệu nam châm hay cấu trúc rô-to đầy đủ của mô-tơ Cybercab. Một số thảo luận dựa trên thông tin công khai mô tả đây là mô-tơ nam châm vĩnh cửu, hàm ý Tesla có thể đã dùng vật liệu thay thế không phải đất hiếm thay vì quay lại hoàn toàn với mô-tơ cảm ứng. Tuy nhiên, đây chưa phải kết luận đã được xác nhận nếu chưa có tài liệu kỹ thuật chi tiết hoặc một đợt tháo rã, kiểm định độc lập. 2425

45 xe vận hành chưa phải bằng chứng về quy mô

Tesla bắt đầu cung cấp các chuyến đi Cybercab tại một số khu vực hạn chế ở Austin, bang Texas, từ ngày 3/9. Hồ sơ tại Texas ghi nhận 45 chiếc Cybercab trong đội xe tự hành của Tesla. 1

Con số này cho thấy xe đã được đưa vào vận hành, nhưng chưa đủ để chứng minh khả năng sản xuất hàng loạt. Một đột phá thương mại không chỉ cần một đội xe quy mô nhỏ hoạt động được, mà còn cần nguồn cung linh kiện ổn định, tỷ lệ thành phẩm cao, chi phí dự báo được, độ tin cậy lâu dài và hiệu năng nhất quán trong điều kiện nhiệt độ, tải trọng và cường độ khai thác khác nhau.

Vì vậy, mục tiêu lắp ráp tự động dưới 10 giây là một trong các tuyên bố quan trọng nhất. Nếu đạt được với tỷ lệ thành phẩm cao, nó có thể biến một thiết kế mới về kỹ thuật thành lợi thế chi phí. Ngược lại, nếu chỉ hoạt động trong cấu hình được kiểm soát và sản lượng thấp, mô-tơ này có thể chỉ phù hợp với Cybercab, thay vì trở thành lời giải thay thế cho toàn bộ danh mục xe Tesla.

Lợi ích chuỗi cung ứng: đáng kể, nhưng không phải lời giải toàn diện

Một mô-tơ kéo không dùng đất hiếm, nếu khả thi về thương mại, có thể giúp Tesla giảm mức độ phơi nhiễm trực tiếp trước chuỗi cung ứng chế biến đất hiếm và nam châm. Theo Reuters, Trung Quốc sản xuất hơn 90% lượng đất hiếm đã qua chế biến và nam châm đất hiếm của thế giới. 36

Sự tập trung này mang ý nghĩa chiến lược. Trung Quốc đã áp hạn chế xuất khẩu đối với một số nguyên tố đất hiếm vào tháng 4/2025 trong bối cảnh căng thẳng thương mại với Mỹ, ảnh hưởng đến vật liệu dùng trong vũ khí, điện tử và hàng tiêu dùng. 38 Reuters sau đó cho biết xuất khẩu nhiều loại đất hiếm và nam châm đã phục hồi, nhưng giá một số vật liệu thiết yếu vẫn gần mức cao kỷ lục do nguồn cung thắt chặt. 35

Dù vậy, một mô-tơ xe điện không dùng đất hiếm sẽ không xóa được đòn bẩy rộng hơn của Trung Quốc. Đất hiếm vẫn hiện diện trong xe điện, tua-bin gió, thiết bị điện tử, phần cứng trí tuệ nhân tạo và các hệ thống quốc phòng. 45 Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu cũng có thể áp dụng với nam châm, công nghệ chế biến và những mắt xích liên quan — không chỉ quặng thô. 42

Tesla cần chứng minh điều gì tiếp theo?

Mô-tơ Cybercab sẽ thực sự trở thành một diễn biến lớn của ngành nếu Tesla chứng minh được năm điểm sau:

1. Hiệu suất và tầm hoạt động thực tế tương đương trong nhiều mức nhiệt độ, tốc độ, tải hành khách và suốt vòng đời khai thác dài.
2. Độ bền và hiệu năng ổn định, gồm quản lý nhiệt, tiếng ồn, rung động và khả năng chống suy giảm theo thời gian.
3. Khả năng cạnh tranh về chi phí so với mô-tơ nam châm vĩnh cửu dùng đất hiếm, sau khi tính cả vật liệu, làm mát, điện tử công suất và độ phức tạp sản xuất.
4. Sản xuất sản lượng lớn, gồm tốc độ tự động hóa đã hứa hẹn, tỷ lệ thành phẩm cao và năng lực cung ứng đáng tin cậy.
5. Khả năng chuyển giao thiết kế sang các mẫu Tesla lớn hơn, cũng như khả năng các hãng khác áp dụng trên những nền tảng xe khác nhau.

Tuyên bố của Tesla hấp dẫn vì kết hợp mục tiêu độc lập hơn về vật liệu với tham vọng về hiệu năng và sản xuất. Nhưng dựa trên thông tin hiện có, kết luận thận trọng hơn là: Cybercab là một màn trình diễn ban đầu có tiềm năng quan trọng, chưa phải bằng chứng rằng mô-tơ không dùng đất hiếm có thể thay thế các cụm truyền động xe điện hiệu năng cao trên quy mô toàn cầu. 41