ECB cảnh báo đà tăng cổ phiếu AI dễ điều chỉnh, hộ gia đình eurozone chịu rủi ro 440 tỷ euro

Sự hưng phấn quanh trí tuệ nhân tạo (AI) đã đẩy giá một nhóm nhỏ cổ phiếu công nghệ Mỹ lên mức định giá rất cao. Cảnh báo cốt lõi của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) là về tính dễ tổn thương của thị trường: khi mức tăng giá, định giá và mức độ tiếp xúc của nhà đầu tư đều tập trung, chỉ một thay đổi trong kỳ vọng lợi nhuận hoặc điều kiện tài chính cũng có thể gây ra một đợt điều chỉnh mạnh. Đây không phải dự báo về thời điểm thị trường sụp đổ, nhưng là lý do ECB cho rằng một đợt điều chỉnh sẽ có khả năng xảy ra theo thời gian. 13

ECB đang cảnh báo điều gì?

Phó chủ tịch ECB Boris Vujčić cho biết các chỉ số giá trên lợi nhuận (P/E) và giá trên lợi nhuận kỳ vọng (forward P/E) đang ở những mức đã rất lâu thị trường mới chứng kiến. Ông lưu ý các định giá này rốt cuộc có thể được chứng minh là hợp lý, nhưng cũng có thể không; vì vậy, cổ phiếu được thúc đẩy bởi AI dễ bị điều chỉnh. 6

Đánh giá ổn định tài chính rộng hơn của ECB cũng đưa ra kết luận tương tự: định giá neo ở mức cao kéo dài và mức độ tập trung của các khoản tiếp xúc khiến thị trường tài chính dễ chịu những đợt điều chỉnh đột ngột. 3

Điều ECB lo ngại không phải AI không có giá trị kinh tế. Vấn đề là giá cổ phiếu đã phản ánh kỳ vọng rất lạc quan về lợi nhuận tương lai. Nếu kết quả kinh doanh, tốc độ ứng dụng AI, hiệu quả của khoản đầu tư hoặc kỳ vọng lãi suất gây thất vọng, thị trường có thể phải định giá lại.

Những công ty nào và nhà đầu tư nào được nhắc tới?

Phân tích của ECB tập trung vào nhóm Magnificent Seven gồm Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia và Tesla. Tỷ trọng lớn của họ trong các chỉ số cổ phiếu toàn cầu được nắm giữ rộng rãi đồng nghĩa mức độ tiếp xúc lan xa hơn nhiều so với những người chủ động mua riêng từng mã cổ phiếu. 1

Các hộ gia đình tại khu vực đồng euro có khoảng 440 tỷ euro tiếp xúc với cổ phiếu công nghệ Mỹ. Phần lớn mức tiếp xúc này nằm trong các quỹ đầu tư, quỹ ETF và sản phẩm theo dõi chỉ số, thay vì nắm giữ cổ phiếu trực tiếp. 1

Cấu trúc đó đáng chú ý vì một đợt giảm giá ở vài cổ phiếu Mỹ vốn hóa lớn có thể đồng thời tác động đến danh mục tưởng như đa dạng hóa, tài sản của hộ gia đình và thị trường tài chính châu Âu. ECB nêu hai kênh rủi ro cho khu vực: tiếp xúc trực tiếp với các cổ phiếu này và khả năng hưng phấn quá mức trên thị trường cổ phiếu eurozone. 1

So sánh với thời kỳ dot-com không có nghĩa lịch sử sẽ lặp lại y hệt

Các nhà kinh tế ECB cho biết đợt tăng giá công nghệ do AI dẫn dắt đã đưa định giá lên những mức từng thấy vào khoảng thời kỳ bong bóng dot-com. So sánh này không đồng nghĩa các hãng công nghệ lớn hiện nay giống hệt những doanh nghiệp internet chưa sinh lời vào năm 2000. 1

Thay vào đó, bài học lịch sử nằm ở diễn biến của các cuộc cách mạng công nghệ lớn: lạc quan ban đầu, đầu tư mạnh, quá trình ứng dụng không đồng đều và khoảng cách giữa lợi ích được kỳ vọng với lợi nhuận thực tế. Theo các nhà kinh tế ECB, những động lực đó có thể dẫn tới điều chỉnh định giá, dù mức giá hiện tại bắt nguồn từ niềm tin hợp lý vào một công nghệ có sức chuyển đổi thực sự hay từ sự hưng phấn quá mức. 1

Vì sao điều chỉnh có thể xảy ra nhưng chưa chắc cận kề?

“Có khả năng xảy ra” không đồng nghĩa “xảy ra ngay”. Phân tích của ECB không đưa ra ngày cụ thể hay chất xúc tác xác định cho một đợt bán tháo. Lợi nhuận doanh nghiệp tích cực và nhu cầu tiếp tục tăng với các sản phẩm liên quan đến AI vẫn có thể duy trì mặt bằng giá cao trong một thời gian.

Tuy nhiên, định giá cao khiến thị trường có ít chỗ hơn để hấp thụ thất vọng. Các yếu tố như kết quả kinh doanh thấp hơn dự kiến, bằng chứng cho thấy đầu tư AI cần lâu hơn để chuyển thành lợi nhuận, thay đổi trong kỳ vọng lãi suất hoặc sự suy giảm khẩu vị rủi ro có thể kích hoạt việc định giá lại. Thông điệp của ECB là điều chỉnh là một phần có thể xảy ra trong một chu kỳ bùng nổ công nghệ, chứ không phải khẳng định một vụ sụp đổ là tất yếu theo thời hạn cụ thể. 16

Bối cảnh chính sách khiến rủi ro đáng ngại hơn

Một đợt điều chỉnh cổ phiếu công nghệ sẽ diễn ra trong môi trường tài chính vốn đã có nhiều rủi ro khác. ECB cho biết căng thẳng địa chính trị kéo dài và những quan ngại gia tăng về tính bền vững của tài chính công có thể làm suy yếu tâm lý thị trường, kích hoạt bán tháo đột ngột và bộc lộ các điểm yếu liên quan đến nợ công. 25

Chi phí tài chính cao hơn cũng có thể làm suy giảm khả năng trả nợ của hộ gia đình, doanh nghiệp và chính phủ. Tháng 9/2026, ECB tăng các lãi suất chủ chốt thêm 25 điểm cơ bản, đồng thời nhận định lạm phát có thể duy trì trên mục tiêu trong thời gian dài. Điều này cho thấy chính sách tiền tệ có thể không đủ dư địa để phản ứng với căng thẳng thị trường chỉ bằng cách nhanh chóng hạ lãi suất. 18

Dư địa tài khóa cũng không đồng đều. ECB cảnh báo thâm hụt và nợ công dai dẳng ở mức cao làm thu hẹp không gian tài khóa vốn đã hạn chế của một số nước eurozone; các nước có nợ công cao hơn có thể chịu hiệu ứng khuếch đại mạnh hơn khi xuất hiện cú sốc địa chính trị hoặc tài chính. 1726

Điều nhà đầu tư cần lưu ý

Cảnh báo của ECB nên được hiểu trước hết là một cảnh báo về rủi ro tập trung. Một số ít doanh nghiệp Mỹ gắn với AI đang ngày càng chi phối danh mục đầu tư toàn cầu, còn hộ gia đình eurozone có mức tiếp xúc đáng kể qua quỹ và sản phẩm theo chỉ số. 1

Điều đó chưa thể kết luận định giá hiện nay cuối cùng có hợp lý hay không. Nhưng nó nhắc nhà đầu tư và nhà hoạch định chính sách cần phân biệt tiềm năng dài hạn của AI với rủi ro ngắn hạn: các tài sản được định giá cao có thể giảm mạnh khi kỳ vọng thay đổi. Theo ECB, định giá căng, tiếp xúc tập trung, bất định địa chính trị và dư địa chính sách bị hạn chế sẽ khiến một đợt điều chỉnh như vậy có hệ quả lớn hơn đối với châu Âu. 1325