Theo khuôn khổ sửa đổi, bất kỳ công ty con nào của một doanh nghiệp có trụ sở tại Trung Quốc đều phải xin giấy phép để mua chip AI cao cấp của Mỹ, bất kể công ty con đó hoạt động hay nhận hàng ở đâu. Động thái này nhắm trực tiếp vào chiến thuật chuyển hướng mua hàng qua các công ty con ở Malaysia và Singapore, mà giới quan sát gọi là 'xuất khẩu doanh nghiệp thay vì chip' .

BIS đã nêu cụ thể các dòng chip của Nvidia thuộc dòng Blackwell và Rubin, cũng như AMD MI350x, là những mặt hàng chịu sự điều chỉnh của giấy phép mới . Một phát ngôn viên của BIS cho rằng hướng dẫn này chỉ làm rõ 'các yêu cầu cấp phép xuất khẩu đã có từ năm 2023' , mặc dù các nhà phân tích và báo cáo từ Reuters cho thấy đây là sự thừa nhận về một thất bại thực thi lớn .

Nguồn gốc lỗ hổng: Quyết định hủy bỏ tháng 5/2025

Chính quyền Biden đã ban hành 'Quy tắc Phổ biến AI' vào ngày 15/1/2025, với các yêu cầu tuân thủ dự kiến có hiệu lực từ ngày 15/5/2025 . Quy tắc này nhằm hạn chế quyền tiếp cận toàn cầu với chip AI tiên tiến và ngăn chặn việc chuyển hướng tới các đối tượng cuối bị cấm, đặc biệt là các cơ quan tình báo và quân đội Trung Quốc.

Tuy nhiên, vào tháng 5/2025, chính quyền Trump đã hủy bỏ quy tắc này. Thứ trưởng Thương mại Jeffery Kessler đã chỉ thị cho các quan chức thực thi của BIS không thực thi quy tắc trong khi chờ xây dựng quy tắc thay thế . Quy tắc thay thế đã không bao giờ được hoàn thiện trong suốt một năm sau đó.

Điều này đã tạo ra một khoảng trống thực thi kéo dài khoảng một năm. Vì quy tắc bị hủy chưa từng đóng rõ ràng kênh 'công ty con nước ngoài', các doanh nghiệp Trung Quốc có thể đặt hàng chip cao cấp thông qua các thực thể ở nước ngoài mà không gặp rào cản về giấy phép xuất khẩu . Quỹ Bảo vệ Dân chủ (FDD) mô tả động thái này là việc Bộ Thương mại 'đình chỉ một phần các biện pháp kiểm soát đối với việc bán chip cao cấp cho các công ty Trung Quốc' .

Quy mô thiệt hại: Hàng trăm nghìn con chip

Reuters, trích dẫn các nguồn tin trong ngành chip, đưa tin ước tính hàng trăm nghìn chip tiên tiến đã được xuất khẩu sang các thực thể Trung Quốc thông qua lỗ hổng này trong suốt một năm trống vắng về quy định . Các chip cụ thể bao gồm Nvidia Blackwell và Rubin, cùng với AMD MI350x .

Con số chính xác vẫn chưa được xác định và có thể không bao giờ biết được. Hướng dẫn của BIS cũng nói rõ rằng các công ty có thể 'tiếp tục vận hành các linh kiện đã mua' , nghĩa là những chip đã đến tay các thực thể liên quan đến Trung Quốc vẫn nằm trong tay họ. Các đợt bán chip cấp thấp hơn đã có giấy phép vẫn tiếp tục theo các điều khoản trước đó .

Phản ứng của Trung Quốc: Cáo buộc lạm dụng và phá vỡ chuỗi cung ứng

Ngày 4/6/2026, Bộ Thương mại Trung Quốc đã phản ứng thông qua người phát ngôn Hà Vĩnh Tiền (He Yongqian), người cho rằng 'việc Mỹ lạm dụng kiểm soát xuất khẩu đã làm suy yếu nghiêm trọng sự ổn định của chuỗi công nghiệp và cung ứng bán dẫn toàn cầu' . Trung Quốc bày tỏ 'quan ngại cao độ' và kêu gọi Washington 'sửa chữa các hành vi của mình' .

Tuyên bố này nằm trong chuỗi phản ứng nhất quán của giới chức Trung Quốc đối với các biện pháp kiểm soát xuất khẩu bán dẫn của Mỹ kể từ tháng 10/2022, khi Bắc Kinh lần đầu tiên cáo buộc Washington 'vũ khí hóa' kiểm soát xuất khẩu và biến chúng thành công cụ của 'bá quyền công nghệ' .

Tranh cãi song song về trợ cấp: Trung Quốc bác bỏ báo cáo OECD

Trong một tuyên bố riêng cùng ngày, Bộ Thương mại Trung Quốc đã bác bỏ một báo cáo gần đây của OECD cho thấy các công ty sản xuất của Trung Quốc nhận được trợ cấp nhà nước nhiều gấp 3 đến 8 lần so với các đối thủ trong OECD . Cơ sở dữ liệu MAGIC của OECD - theo dõi trợ cấp cho 525 tập đoàn sản xuất lớn nhất thế giới, bao gồm cả ngành bán dẫn - đã ghi nhận 108 tỷ USD trợ cấp công nghiệp trên 15 lĩnh vực chính trong năm 2024 .

Bộ Thương mại Trung Quốc cho rằng báo cáo của OECD 'thiếu các định nghĩa khái niệm chặt chẽ, mắc lỗi chọn mẫu thiên lệch và đưa ra các kết luận phiến diện, độc đoán' . Bộ này lập luận rằng định nghĩa 'trợ cấp' của báo cáo thiếu các tiêu chuẩn đo lường thống nhất và đi chệch khỏi các khuôn khổ đa phương như Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) . Trung Quốc khẳng định thị phần toàn cầu của các công ty nước này đến từ 'tính kinh tế theo quy mô, hiệu quả sản xuất và vòng lặp công nghệ' chứ không phải từ hỗ trợ nhà nước .

Hàm ý rộng hơn cho cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ-Trung

Sự việc này cho thấy một thách thức mang tính cấu trúc trong chính sách kiểm soát xuất khẩu của Mỹ: các quy tắc do chính quyền này thiết kế có thể bị chính quyền kế nhiệm phá bỏ, tạo ra cơ hội cho đối thủ. Việc hủy bỏ 'Quy tắc Phổ biến AI' là một phần trong xu hướng chung của chính quyền Trump - 'Quy tắc Chi nhánh 50%', yêu cầu BIS điều tra các công ty có quan hệ sở hữu đáng kể với các thực thể Trung Quốc bị liệt đen, cũng bị đình chỉ ngay lập tức trong một năm sau khi được công bố .

Hướng dẫn ngày 31/5 thể hiện nỗ lực khẳng định quyền kiểm soát mà không gây ra một cuộc khủng hoảng tức thời. Đây là 'sự làm rõ thực thi, không phải là lệnh cấm toàn diện' . Các sản phẩm đã vận chuyển vẫn nằm trong tay khách hàng, và các đợt bán chip cấp thấp hơn đã có giấy phép vẫn tiếp tục . Cách tiếp cận này cho phép Bộ Thương mại thể hiện sự cứng rắn mà không làm gián đoạn các cuộc đàm phán thương mại đang diễn ra.

Liệu hướng dẫn mới có ngăn chặn hiệu quả các hành vi lách luật trong tương lai hay không vẫn là một câu hỏi bỏ ngỏ. Các công ty Trung Quốc đã theo đuổi các chiến lược có chủ đích để chuyển hướng mua hàng qua các công ty con ở nước thứ ba trong thời gian khoảng trống thực thi , và sự mơ hồ về mặt pháp lý vẫn tồn tại xung quanh cách cấp phép dựa trên quốc tịch tương tác với các cấu trúc doanh nghiệp đa quốc gia phức tạp.

Theo khuôn khổ sửa đổi, bất kỳ công ty con nào của một doanh nghiệp có trụ sở tại Trung Quốc đều phải xin giấy phép để mua chip AI cao cấp của Mỹ, bất kể công ty con đó hoạt động hay nhận hàng ở đâu. Động thái này nhắm trực tiếp vào chiến thuật chuyển hướng mua hàng qua các công ty con ở Malaysia và Singapore, mà giới quan sát gọi là 'xuất khẩu doanh nghiệp thay vì chip' .

BIS đã nêu cụ thể các dòng chip của Nvidia thuộc dòng Blackwell và Rubin, cũng như AMD MI350x, là những mặt hàng chịu sự điều chỉnh của giấy phép mới . Một phát ngôn viên của BIS cho rằng hướng dẫn này chỉ làm rõ 'các yêu cầu cấp phép xuất khẩu đã có từ năm 2023' , mặc dù các nhà phân tích và báo cáo từ Reuters cho thấy đây là sự thừa nhận về một thất bại thực thi lớn .

Nguồn gốc lỗ hổng: Quyết định hủy bỏ tháng 5/2025

Chính quyền Biden đã ban hành 'Quy tắc Phổ biến AI' vào ngày 15/1/2025, với các yêu cầu tuân thủ dự kiến có hiệu lực từ ngày 15/5/2025 . Quy tắc này nhằm hạn chế quyền tiếp cận toàn cầu với chip AI tiên tiến và ngăn chặn việc chuyển hướng tới các đối tượng cuối bị cấm, đặc biệt là các cơ quan tình báo và quân đội Trung Quốc.

Tuy nhiên, vào tháng 5/2025, chính quyền Trump đã hủy bỏ quy tắc này. Thứ trưởng Thương mại Jeffery Kessler đã chỉ thị cho các quan chức thực thi của BIS không thực thi quy tắc trong khi chờ xây dựng quy tắc thay thế . Quy tắc thay thế đã không bao giờ được hoàn thiện trong suốt một năm sau đó.

Điều này đã tạo ra một khoảng trống thực thi kéo dài khoảng một năm. Vì quy tắc bị hủy chưa từng đóng rõ ràng kênh 'công ty con nước ngoài', các doanh nghiệp Trung Quốc có thể đặt hàng chip cao cấp thông qua các thực thể ở nước ngoài mà không gặp rào cản về giấy phép xuất khẩu . Quỹ Bảo vệ Dân chủ (FDD) mô tả động thái này là việc Bộ Thương mại 'đình chỉ một phần các biện pháp kiểm soát đối với việc bán chip cao cấp cho các công ty Trung Quốc' .

Quy mô thiệt hại: Hàng trăm nghìn con chip

Reuters, trích dẫn các nguồn tin trong ngành chip, đưa tin ước tính hàng trăm nghìn chip tiên tiến đã được xuất khẩu sang các thực thể Trung Quốc thông qua lỗ hổng này trong suốt một năm trống vắng về quy định . Các chip cụ thể bao gồm Nvidia Blackwell và Rubin, cùng với AMD MI350x .

Con số chính xác vẫn chưa được xác định và có thể không bao giờ biết được. Hướng dẫn của BIS cũng nói rõ rằng các công ty có thể 'tiếp tục vận hành các linh kiện đã mua' , nghĩa là những chip đã đến tay các thực thể liên quan đến Trung Quốc vẫn nằm trong tay họ. Các đợt bán chip cấp thấp hơn đã có giấy phép vẫn tiếp tục theo các điều khoản trước đó .

Phản ứng của Trung Quốc: Cáo buộc lạm dụng và phá vỡ chuỗi cung ứng

Ngày 4/6/2026, Bộ Thương mại Trung Quốc đã phản ứng thông qua người phát ngôn Hà Vĩnh Tiền (He Yongqian), người cho rằng 'việc Mỹ lạm dụng kiểm soát xuất khẩu đã làm suy yếu nghiêm trọng sự ổn định của chuỗi công nghiệp và cung ứng bán dẫn toàn cầu' . Trung Quốc bày tỏ 'quan ngại cao độ' và kêu gọi Washington 'sửa chữa các hành vi của mình' .

Tuyên bố này nằm trong chuỗi phản ứng nhất quán của giới chức Trung Quốc đối với các biện pháp kiểm soát xuất khẩu bán dẫn của Mỹ kể từ tháng 10/2022, khi Bắc Kinh lần đầu tiên cáo buộc Washington 'vũ khí hóa' kiểm soát xuất khẩu và biến chúng thành công cụ của 'bá quyền công nghệ' .

Tranh cãi song song về trợ cấp: Trung Quốc bác bỏ báo cáo OECD

Trong một tuyên bố riêng cùng ngày, Bộ Thương mại Trung Quốc đã bác bỏ một báo cáo gần đây của OECD cho thấy các công ty sản xuất của Trung Quốc nhận được trợ cấp nhà nước nhiều gấp 3 đến 8 lần so với các đối thủ trong OECD . Cơ sở dữ liệu MAGIC của OECD - theo dõi trợ cấp cho 525 tập đoàn sản xuất lớn nhất thế giới, bao gồm cả ngành bán dẫn - đã ghi nhận 108 tỷ USD trợ cấp công nghiệp trên 15 lĩnh vực chính trong năm 2024 .

Bộ Thương mại Trung Quốc cho rằng báo cáo của OECD 'thiếu các định nghĩa khái niệm chặt chẽ, mắc lỗi chọn mẫu thiên lệch và đưa ra các kết luận phiến diện, độc đoán' . Bộ này lập luận rằng định nghĩa 'trợ cấp' của báo cáo thiếu các tiêu chuẩn đo lường thống nhất và đi chệch khỏi các khuôn khổ đa phương như Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) . Trung Quốc khẳng định thị phần toàn cầu của các công ty nước này đến từ 'tính kinh tế theo quy mô, hiệu quả sản xuất và vòng lặp công nghệ' chứ không phải từ hỗ trợ nhà nước .

Hàm ý rộng hơn cho cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ-Trung

Sự việc này cho thấy một thách thức mang tính cấu trúc trong chính sách kiểm soát xuất khẩu của Mỹ: các quy tắc do chính quyền này thiết kế có thể bị chính quyền kế nhiệm phá bỏ, tạo ra cơ hội cho đối thủ. Việc hủy bỏ 'Quy tắc Phổ biến AI' là một phần trong xu hướng chung của chính quyền Trump - 'Quy tắc Chi nhánh 50%', yêu cầu BIS điều tra các công ty có quan hệ sở hữu đáng kể với các thực thể Trung Quốc bị liệt đen, cũng bị đình chỉ ngay lập tức trong một năm sau khi được công bố .

Hướng dẫn ngày 31/5 thể hiện nỗ lực khẳng định quyền kiểm soát mà không gây ra một cuộc khủng hoảng tức thời. Đây là 'sự làm rõ thực thi, không phải là lệnh cấm toàn diện' . Các sản phẩm đã vận chuyển vẫn nằm trong tay khách hàng, và các đợt bán chip cấp thấp hơn đã có giấy phép vẫn tiếp tục . Cách tiếp cận này cho phép Bộ Thương mại thể hiện sự cứng rắn mà không làm gián đoạn các cuộc đàm phán thương mại đang diễn ra.

Liệu hướng dẫn mới có ngăn chặn hiệu quả các hành vi lách luật trong tương lai hay không vẫn là một câu hỏi bỏ ngỏ. Các công ty Trung Quốc đã theo đuổi các chiến lược có chủ đích để chuyển hướng mua hàng qua các công ty con ở nước thứ ba trong thời gian khoảng trống thực thi , và sự mơ hồ về mặt pháp lý vẫn tồn tại xung quanh cách cấp phép dựa trên quốc tịch tương tác với các cấu trúc doanh nghiệp đa quốc gia phức tạp.