Andre Cronje: DeFi Đã Chết, Tất Cả Chỉ Là Tài Chính Trên Chuỗi

Andre Cronje, người tạo ra mạng Fantom và đồng sáng lập nền tảng DeFi Flying Tulip, vừa đưa ra một nhận định thẳng thừng về ngành công nghiệp tiền số vào tháng 8/2026: thứ mà hầu hết mọi người gọi là DeFi không còn xứng đáng với cái tên đó nữa.

Trong một buổi phỏng vấn trên chương trình Chain Reaction X Spaces của Cointelegraph vào ngày 13/8/2024, Cronje lập luận rằng phần lớn các giao thức đã từ bỏ các nguyên tắc cốt lõi của sự phi tập trung, tính bất biến và tính không cần tin cậy — biến chất thành thứ mà ông gọi là "tài chính trên chuỗi" hoặc "tài chính mở" . Dưới đây là toàn bộ lập luận, dữ liệu nền và cuộc tranh luận về thiết kế mà ông đã khơi mào.

'Tôi Không Nghĩ DeFi Còn Tồn Tại Nữa'

Cronje tuyên bố thẳng thừng: "Tôi không nghĩ DeFi còn tồn tại bên ngoài những ngóc ngách rất nhỏ đó." Định nghĩa của ông về DeFi thực sự rất khắt khe: nó phải phi tập trung, bất biến và hoạt động mà không cần trung gian. Ông nói rằng những điều kiện đó không còn đúng với hầu hết các giao thức lớn đang hoạt động hiện nay .

"Chúng ta đã rời xa DeFi từ lâu rồi," Cronje nói với Cointelegraph. "Bởi vì trung gian của bạn bây giờ là một công ty, một người ra quyết định, một người quản lý, một ủy ban rủi ro — tất cả đều là những thứ truyền thống mà chúng ta từng thấy trong ngân hàng" .

Chuyện Gì Đã Xảy Ra: DeFi Trở Thành 'Tài Chính Trên Chuỗi'

Cronje lập luận rằng hầu hết các giao thức đã tiến hóa thành "tài chính trên chuỗi" hoặc "tài chính mở" — về cơ bản là các cấu trúc tài chính truyền thống chạy trên đường ray blockchain. Các trung gian ngày nay, ông giải thích, đã mang hình hài của các tập đoàn đảm nhận những vai trò trước đây do ngân hàng nắm giữ: người ra quyết định, người quản lý và ủy ban rủi ro .

DeFi thực sự, theo ông, vẫn tồn tại trong các dự án nhỏ, thích hợp, nơi sự đổi mới thực sự vẫn tiếp diễn. Nhưng hệ sinh thái rộng lớn hơn đã thay đổi. Cronje lưu ý rằng sự dịch chuyển sang các hợp đồng có thể nâng cấp, quyền đa chữ ký và cơ sở hạ tầng ngoài chuỗi đã biến các giao thức từ "hàng hóa công cộng bất biến" thành "các doanh nghiệp vì lợi nhuận có thể vận hành" .

Bằng Chứng Về Sự Suy Giảm: TVL Giảm Hơn Một Nửa

Để nhấn mạnh quan điểm của mình, Cronje đã chỉ ra dữ liệu từ DefiLlama cho thấy tổng giá trị bị khóa (TVL) trong DeFi đã giảm hơn một nửa trong 10 tháng trước đó — từ 167 tỷ USD vào đầu tháng 10 năm 2025 xuống còn khoảng 75 tỷ USD tại thời điểm ông phát biểu . Con số này tương ứng với mức giảm khoảng 55% .

Ánh Sáng Từ Cơ Quan Quản Lý: ECB Đặt Câu Hỏi Về Tính Phi Tập Trung Của DAO

Cronje cũng nhấn mạnh một báo cáo tháng 3/2026 của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã xem xét bốn giao thức nổi bật: Aave, MakerDAO, Ampleforth và Uniswap. ECB phát hiện ra rằng 100 người nắm giữ token quản trị hàng đầu kiểm soát hơn 80% nguồn cung trong mỗi giao thức, dựa trên dữ liệu chụp nhanh từ tháng 11/2022 và tháng 5/2023 .

Báo cáo đặt câu hỏi liệu các DAO có đủ phi tập trung để nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của Quy định về Thị trường Tài sản Mật mã (MiCA) của EU như các dịch vụ "hoàn toàn phi tập trung" hay không. Nếu các cơ quan quản lý quyết định rằng chúng không đủ phi tập trung, các giao thức này có thể phải đối mặt với các nghĩa vụ tuân thủ tương tự như các công ty tài chính truyền thống .

Sự Căng Thẳng Trong Thiết Kế: Cơ Chế Ngắt Mạch Và Tính Bất Biến

Cronje đã đưa ra một thách thức thiết kế gây tranh cãi: các giao thức có nên giới thiệu cơ chế ngắt mạch và các biện pháp kiểm soát khẩn cấp khác để bảo vệ người dùng khỏi các vụ tấn công hay không? Ông lập luận rằng cơ chế ngắt mạch có thể cho các nhóm thời gian để phản ứng trong thời gian dòng tiền chảy ra bất thường, có khả năng ngăn chặn các tổn thất thảm khốc .

Tuy nhiên, đề xuất này đã gây ra sự bất đồng gay gắt. Michael Egorov của Curve đã cảnh báo rằng cơ chế ngắt mạch có thể tạo ra các lỗ hổng mới từ con người — cùng một loại rủi ro điểm lỗi duy nhất mà DeFi ban đầu được thiết kế để loại bỏ .

Cronje cho rằng đây là một sự căng thẳng không thể tránh khỏi. Ngành công nghiệp, theo ông, vẫn đang quá tập trung vào kiểm toán hợp đồng thông minh trong khi bỏ qua các rủi ro vận hành phát sinh khi các giao thức phụ thuộc vào hợp đồng có thể nâng cấp, quyền đa chữ ký và các quy trình thủ công . Theo quan điểm của ông, các vụ tấn công lớn gần đây — bao gồm các vụ tấn công trị giá 280 triệu USD và 293 triệu USD — chứng minh rằng rủi ro đã mở rộng từ các lỗi hợp đồng thông minh thuần túy sang các mối đe dọa cơ sở hạ tầng kiểu "Web2" và tấn công kỹ thuật xã hội .

Thông Điệp Chính

Thông điệp của Cronje không phải là tài chính dựa trên blockchain đã thất bại, mà là ngành công nghiệp cần phải trung thực về những gì nó đã trở thành. Ông cho rằng việc gọi các giao thức ngày nay là "DeFi" là gây hiểu lầm khi chúng phụ thuộc vào các trung gian tập trung, mã có thể nâng cấp và các quyết định ngoài chuỗi. Thuật ngữ "tài chính trên chuỗi" mô tả chính xác hơn thực tế hiện tại — và thực tế đó đi kèm với những rủi ro khác, sự giám sát quy định khác và những đánh đổi thiết kế khác mà các nhà xây dựng không thể phớt lờ.