Kinh tế tầm thấp Trung Quốc bước vào giai đoạn mới

Tháng 7/2026 đánh dấu một bước chuyển quan trọng của kinh tế tầm thấp Trung Quốc. Luật Hàng không dân dụng sửa đổi đã đưa lĩnh vực này vào nền tảng pháp lý quốc gia, trong khi Triển lãm Hàng không di động tiên tiến quốc tế tại Thượng Hải cho thấy thị trường đang hình thành một hệ sinh thái rộng lớn gồm máy bay, drone, hạ tầng, phần mềm và dịch vụ.

Những diễn biến đó cho thấy hoạt động hàng không tầm thấp có thể được tiêu chuẩn hóa và mở rộng hơn. Tuy vậy, chúng chưa chứng minh rằng taxi bay chở khách hay mạng lưới eVTOL dày đặc trong đô thị đã đạt lợi nhuận thương mại.

Từ chính sách hỗ trợ sang nền tảng luật định

Luật Hàng không dân dụng sửa đổi của Trung Quốc có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Văn bản gồm 16 chương và 262 điều, trong đó có các quy định hỗ trợ phát triển kinh tế tầm thấp và quản lý máy bay không người lái. 1719

Điều 225 yêu cầu tối ưu hóa việc phân bổ tài nguyên vùng trời tầm thấp, xây dựng các nền tảng giám sát và dịch vụ cho hoạt động bay dân dụng tầm thấp, đồng thời thiết lập các hệ thống và tiêu chuẩn về chứng nhận đủ điều kiện bay, quản lý chuyến bay phù hợp với đặc thù của lĩnh vực này. Điều luật cũng cho phép các cơ quan trung ương và chính quyền cấp tỉnh xây dựng kế hoạch phát triển, hoàn thiện chính sách hỗ trợ, khuyến khích đổi mới công nghệ và mở rộng ứng dụng. 21

Ý nghĩa của thay đổi này nằm ở khả năng tạo ra các quy tắc nhất quán hơn. Hàng không tầm thấp không thể phát triển bền vững chỉ dựa vào các dự án thí điểm địa phương và những giấy phép cấp riêng lẻ. Doanh nghiệp cần biết trước các yêu cầu liên quan đến phương tiện, người vận hành, tuyến bay, giám sát và an toàn.

Luật mới không loại bỏ những yêu cầu đó. Ngược lại, luật tạo ra khung quốc gia để các tiêu chuẩn và cơ chế vận hành được tiếp tục hoàn thiện.

Thượng Hải trưng bày cả một “hệ sinh thái bay”

Triển lãm Hàng không di động tiên tiến quốc tế 2026 diễn ra từ ngày 22 đến 25/7 tại Trung tâm Triển lãm và Hội nghị quốc gia ở Thượng Hải. Theo thông tin từ ban tổ chức và các nguồn tin chính thức, sự kiện có 452 đơn vị tham gia, hơn 80 diễn đàn và diện tích trưng bày 60.000 m². Phạm vi triển lãm trải rộng từ chế tạo máy bay, linh kiện, hạ tầng, an toàn đến các dịch vụ công nghiệp. 18

Các con số cho thấy sự đa dạng của ngành: 51 máy bay hoặc mô hình eVTOL, 18 máy bay hoặc mô hình hàng không chung và 501 drone được giới thiệu tại sự kiện. Triển lãm cũng có 23 sản phẩm ra mắt toàn cầu và 42 sản phẩm ra mắt tại Trung Quốc. 1314

Tín hiệu đáng chú ý nhất không chỉ nằm ở những mẫu eVTOL bắt mắt. Để vận hành thường xuyên, ngành cần các điểm cất và hạ cánh, hệ thống sạc hoặc logistics pin, mạng lưới liên lạc, giám sát, quản lý giao thông, bảo dưỡng, bảo hiểm cùng nhiều dịch vụ hỗ trợ khác. Các thông tin về triển lãm nhấn mạnh lớp hạ tầng ít visible hơn này như điều kiện cốt lõi để hàng không tầm thấp mở rộng quy mô. 10

Nói cách khác, thị trường mới nổi không đơn thuần là thị trường bán máy bay. Đây là sự kết hợp giữa hàng không, logistics, phần mềm, hạ tầng và dịch vụ.

Con số 1,5 nghìn tỷ nhân dân tệ nên được hiểu thế nào?

Cục Hàng không dân dụng Trung Quốc được dẫn lại với dự báo quy mô kinh tế tầm thấp của nước này đạt khoảng 1,5 nghìn tỷ nhân dân tệ vào năm 2025 và có thể vượt 3,5 nghìn tỷ nhân dân tệ vào năm 2035. 4043

Tuy nhiên, cần đọc con số này một cách thận trọng. Kinh tế tầm thấp bao gồm hoạt động hàng không dân dụng có người lái và không người lái, trải dài từ nông nghiệp, kiểm tra hạ tầng, logistics, cứu hộ khẩn cấp đến nhiều dịch vụ công nghiệp khác. Đây không phải là thước đo riêng cho doanh thu eVTOL chở khách.

Drone nông nghiệp cho thấy rõ sự khác biệt giữa quy mô toàn ngành và viễn cảnh taxi bay. Mảng kinh doanh dân dụng của United Aircraft mô tả vận hành drone nông nghiệp là ứng dụng lớn nhất và trưởng thành nhất, bên cạnh cứu hộ khẩn cấp, logistics tầm thấp và dịch vụ cho ngành điện. 3

Vì vậy, cơ hội thương mại gần nhất nhiều khả năng nằm ở các nhiệm vụ lặp lại, có quy trình rõ ràng và nơi drone có thể tiết kiệm thời gian hoặc nhân công. Vận tải hành khách là bước khó hơn, bởi nó đòi hỏi thêm các tiêu chuẩn về chứng nhận, an toàn công cộng, độ tin cậy, sơ tán và dịch vụ khách hàng.

Các địa phương đang chuyên môn hóa theo thế mạnh riêng

Kinh tế tầm thấp Trung Quốc đang phát triển dựa trên lợi thế khác nhau của từng khu vực. Thâm Quyến gắn với sản xuất drone, logistics và vận tải hàng hóa bằng drone, trong khi Thượng Hải định vị mình ở mảng hàng không di động tiên tiến, phát triển eVTOL và kết nối chuỗi công nghiệp rộng hơn. Các báo cáo về ngành đã đề cập đến những tuyến drone chở hàng tại Thâm Quyến và tham vọng xây dựng cụm công nghiệp lấy eVTOL làm trung tâm của Thượng Hải. 11

Sự khác biệt này rất quan trọng. Drone chở hàng có thể bay trên các tuyến được xác định trước, phục vụ nhu cầu công nghiệp hoặc logistics mà chưa cần người dân chấp nhận rộng rãi việc đi lại bằng phương tiện chở khách trên không.

Trong khi đó, sự kết hợp giữa eVTOL, máy bay hàng không chung và drone tại triển lãm Thượng Hải cho thấy thị trường có thể phát triển đồng thời ở nhiều phân khúc, thay vì đi thẳng từ nguyên mẫu đến mạng lưới taxi bay đại trà. 13

Vì sao “chở hàng trước, chở khách sau” là lộ trình thực tế?

Logic phát triển thận trọng của ngành thường được tóm tắt bằng nguyên tắc “Ba ưu tiên trước, ba bước sau”:

• ưu tiên chở hàng trước, chở khách sau;
• ưu tiên vùng ngoại ô trước, khu vực đô thị đông đúc sau;
• ưu tiên vùng trời phân cách trước, vùng trời tích hợp sau.

Nguyên tắc này phản ánh sự khác biệt về rủi ro và yêu cầu vận hành giữa từng giai đoạn. Các tuyến chở hàng có thể tạo ra dữ liệu thực tế, đồng thời kiểm chứng độ tin cậy của điều phối, bảo dưỡng, liên lạc và quản lý giao thông mà chưa đặt hành khách lên máy bay.

Những khu vực ngoại ô hoặc được kiểm soát cũng dễ giám sát hơn trung tâm thành phố, nơi nhà cao tầng, người dân, hàng không truyền thống và nhiều phương tiện bay khác tạo ra môi trường phức tạp hơn nhiều. 52

Đây không phải là sự phủ nhận eVTOL chở khách. Đó là chiến lược sắp xếp thứ tự: bắt đầu bằng các hoạt động an toàn và lặp lại được trong điều kiện đơn giản, rồi mới tiến đến những nhiệm vụ khó nhất.

Công nghệ phải chuyển từ trình diễn sang vận hành

Hiệu năng của phương tiện chỉ là một phần trong bài toán thương mại hóa. Doanh nghiệp còn cần hệ thống điều khiển bay đáng tin cậy, liên lạc, giám sát, quản lý đội bay, phối hợp giao thông và quy trình xử lý tình huống bất thường.

Thước đo thực sự không phải là một chiếc máy bay có thể hoàn thành chuyến bay trình diễn hay không, mà là nó có thể bay lặp lại với mức an toàn và chi phí chấp nhận được hay không.

Hoạt động drone nông nghiệp được United Aircraft báo cáo là ví dụ cho tầm quan trọng của việc gắn công nghệ với một nhu cầu kinh doanh cụ thể. Các nhiệm vụ đồng nhất và lặp lại trên đồng ruộng có thể mang lại bài toán kinh tế rõ ràng hơn những dịch vụ chở khách giai đoạn đầu, đặc biệt khi phương tiện và mô hình vận hành được thiết kế cho một công việc cụ thể. 3

Với các nhà phát triển eVTOL, những câu hỏi khó hơn liên quan đến chứng nhận, độ tin cậy, tần suất khai thác, thời gian bảo dưỡng, chi phí năng lượng, mức độ sử dụng tuyến bay và mức giá khách hàng sẵn sàng trả. Chính các yếu tố này sẽ quyết định một mẫu máy bay nhiều triển vọng có trở thành dịch vụ thực sự hay không.

Quy định vừa là động lực, vừa là giới hạn

Quy định an toàn có thể làm chậm tốc độ triển khai, nhưng đồng thời tạo điều kiện cho các hoạt động bay thường xuyên. Việc luật mới tập trung vào chứng nhận đủ điều kiện bay, quản lý chuyến bay, tài nguyên vùng trời và các nền tảng giám sát - dịch vụ nhằm đưa ngành phát triển có trật tự hơn mà vẫn duy trì sự giám sát an toàn. 21

Một môi trường vận hành trưởng thành sẽ cần nhiều hơn một điều khoản pháp luật công nhận hoạt động tầm thấp. Ngành còn cần các quy tắc khả thi về chứng nhận phương tiện, trách nhiệm của đơn vị vận hành, bảo dưỡng, nhận diện, giám sát, báo cáo sự cố, an ninh mạng và bảo hiểm.

Cách những hệ thống này được triển khai trên thực tế sẽ quyết định tốc độ biến các màn trình diễn tại địa phương thành những mạng lưới có thể vận hành lặp lại.

Những trở ngại quyết định mạng lưới có sinh lời hay không

Một số hạn chế còn quan trọng hơn số lượng nguyên mẫu được trưng bày:

• Tiếp cận vùng trời: Doanh nghiệp cần các hành lang bay ổn định, có thể sử dụng thường xuyên, thay vì những giấy phép đơn lẻ. Việc phối hợp giữa cơ quan hàng không và các bên sử dụng vùng trời khác sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tần suất bay và thiết kế mạng lưới.
• Hạ tầng mặt đất: Bãi đáp eVTOL, khu vực bốc dỡ, trạm sạc hoặc thay pin, hệ thống liên lạc, dịch vụ thời tiết, giám sát và bảo dưỡng phải được bố trí ở nơi thực sự có nhu cầu.
• Tiêu chuẩn liên thông: Máy bay, đường truyền dữ liệu, nền tảng quản lý giao thông, hệ thống sạc, quy trình bảo dưỡng và khung bảo hiểm cần tương thích giữa các địa phương để tránh hình thành những hệ thống rời rạc, không kết nối.
• Niềm tin của công chúng: Tiếng ồn, quyền riêng tư, cảm nhận về an toàn và mức độ chấp nhận sự cố sẽ đặc biệt quan trọng với các chuyến bay chở khách trên khu vực đông dân.
• Nhân lực chuyên môn: Ngành cần chuyên gia chứng nhận đủ điều kiện bay, kỹ sư, kỹ thuật viên bảo dưỡng, người điều khiển từ xa, quản lý an toàn và nhân sự quản lý giao thông tầm thấp — không chỉ các nhà thiết kế phương tiện.

Đây là những bài toán của cả mạng lưới. Một phương tiện tốt không thể tự tạo ra dịch vụ khả thi nếu thiếu tuyến bay được phê duyệt, hạ tầng hạ cánh, hỗ trợ bảo dưỡng, nhân sự được đào tạo hoặc đủ nhu cầu để duy trì hiệu suất khai thác cao.

Bước tiếp theo sẽ là gì?

Lộ trình thương mại đáng tin cậy nhất nhiều khả năng bắt đầu từ các dịch vụ drone có thể lặp lại trong nông nghiệp, kiểm tra, cứu hộ khẩn cấp và vận chuyển hàng hóa cần giao nhanh. Các hành lang chở hàng cố định sẽ là bước kiểm chứng khó hơn đối với hoạt động mạng lưới.

Sau đó có thể là những tuyến chở khách được giám sát tại các địa điểm có rủi ro thấp hơn. Các dịch vụ trong đô thị đông đúc và vùng trời tích hợp chỉ có thể xuất hiện muộn hơn, nếu chứng nhận, mức độ chấp nhận của công chúng và hiệu quả kinh tế trên mỗi chuyến bay cùng đáp ứng yêu cầu.

Vì thế, tháng 7/2026 không hẳn là thời điểm kinh tế tầm thấp Trung Quốc đột ngột trở thành một thị trường vận tải hành khách đại chúng. Đúng hơn, đây là thời điểm quá trình chuyển đổi trở nên rõ ràng hơn về mặt thể chế.

Luật mới cung cấp nền tảng quốc gia, triển lãm Thượng Hải cho thấy chiều sâu của hệ sinh thái công nghiệp, còn các ứng dụng drone hiện hữu tạo ra điểm khởi đầu thực tế. Thử thách tiếp theo là kết nối những mảnh ghép đó thành các dịch vụ an toàn, được sử dụng thường xuyên và có lợi nhuận.