FAO cảnh báo 'cơn bão hoàn hảo': El Niño, chiến tranh và chuỗi cung ứng đẩy lạm phát lương thực toàn cầu đến năm 2027

Các yếu tố hội tụ

Cảnh báo được đưa ra khi nhiều áp lực cùng lúc xuất hiện:

• El Niño mạnh kỷ lục: Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) ước tính có 63% khả năng xảy ra một đợt El Niño "rất mạnh". Ngân hàng Thế giới cảnh báo nó có thể làm giảm sản lượng gạo từ 20–50% ở các khu vực bị ảnh hưởng . Tổ chức Khí tượng Thế giới dự báo 90% khả năng hiện tượng này sẽ kéo dài đến tháng 11 năm 2026 .
• Các cuộc xung đột tại Iran và Ukraine: Chiến tranh ở Iran đã đẩy giá năng lượng và phân bón lên cao, trong khi xung đột ở Ukraine vẫn tiếp tục đe dọa một trong những khu vực xuất khẩu ngũ cốc trọng yếu của thế giới . Eo biển Hormuz — nơi vận chuyển 30–35% dầu thô toàn cầu, 20% khí đốt tự nhiên và tới 30% lượng phân bón được giao dịch quốc tế trước khi xảy ra xung đột — đã bị đóng cửa trên thực tế kể từ tháng 2 năm 2026 .
• Giá dầu và khí đốt tự nhiên tăng: JP Morgan cảnh báo rằng El Niño kết hợp với giá dầu 100 USD/thùng có thể khiến lạm phát lương thực tăng vọt tới 1,5% . Ngân hàng Thế giới dự kiến giá năng lượng sẽ tăng khoảng 24% trong năm 2026, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vận chuyển, chế biến và bảo quản lạnh .
• Nguồn cung phân bón thắt chặt: Các gián đoạn liên quan đến xung đột ở Trung Đông đã làm tăng chi phí của các chất dinh dưỡng quan trọng cho đất trên toàn cầu . Việc mất nguồn cung phân bón từ khu vực Vịnh Ba Tư là một yếu tố quan trọng khiến chi phí sản xuất tăng cao .
• Kênh đào Panama bị gián đoạn vận chuyển: Điều kiện hạn hán liên quan đến El Niño đã làm giảm năng lực vận chuyển qua kênh đào, khiến chi phí vận chuyển ngũ cốc và phân bón tăng lên .
• Gió mùa dưới mức bình thường tại Ấn Độ: Lượng mưa trong tháng 6 thấp hơn khoảng 40% so với bình thường, đe dọa sản lượng gạo tại quốc gia trồng gần một phần ba lượng gạo của thế giới .
• Ngư trường cá cơm Peru đóng cửa: Việc đóng cửa ngư trường do El Niño đã loại bỏ một nguồn cung cấp bột cá quan trọng, vốn được dùng làm thức ăn chăn nuôi và phân bón .
• Sản lượng cây trồng dự kiến sụt giảm tại Australia và Trung Quốc: Hạn hán và nắng nóng do El Niño dự kiến sẽ làm giảm sản lượng lúa mì và ngũ cốc thức ăn chăn nuôi tại cả hai quốc gia này .
• Năng lực giám sát của WFP bị thu hẹp: FAO và Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) đã đưa ra Lời kêu gọi Hành động Phòng ngừa Chung đầu tiên, yêu cầu 202 triệu USD để bảo vệ gần chín triệu người tại 22 quốc gia có nguy cơ cao , nhưng việc thiếu hụt kinh phí đã hạn chế khả năng cảnh báo sớm và ứng phó.

Dự báo thời điểm và tác động

Ông Torero cho biết giá cả hàng hóa sẽ tiếp tục tăng đến cuối năm 2026 và giá lương thực bán lẻ sẽ chỉ leo thang sau đó từ 3 đến 6 tháng . Rủi ro cao nhất tập trung ở Đông Nam Á (Indonesia, Philippines), Nam Á, khu vực Sahel, miền nam châu Phi và "Hành lang khô hạn" của châu Mỹ Latinh — những khu vực phụ thuộc nhiều vào gạo và có độ nhạy cao với biến động nhập khẩu .

Tổ chức Oxford Economics hiện dự báo các yếu tố thời tiết sẽ đóng góp vào lạm phát lương thực năm 2027 nhiều hơn so với các cú sốc từ chiến tranh đang dần lắng xuống. Theo các chuyên gia của tổ chức này, các đợt nắng nóng sẽ là "yếu tố thúc đẩy giá lương thực mạnh hơn trong năm tới so với chiến tranh" . Deutsche Bank ước tính cú sốc hàng hóa vào mùa xuân sẽ đẩy giá lương thực tăng khoảng 1,3% tại Anh và 0,8% tại khu vực đồng euro .

Các dự báo dài hạn của FAO trước đó ước tính gần 600 triệu người có thể bị suy dinh dưỡng mãn tính vào năm 2030, với các nguyên nhân chính được xác định là xung đột, biến đổi khí hậu và các hiện tượng cực đoan, cùng các suy thoái kinh tế .

Lưu ý quan trọng

Con số cụ thể về "tổng thiệt hại toàn cầu có thể vượt quá 4 nghìn tỷ USD đến năm 2030" không xuất hiện trong các tài liệu của Reuters, DW, Firstpost hay FAO đã được xem xét. Con số 4 nghìn tỷ USD có thể đến từ một bài tập mô hình hóa kinh tế riêng biệt (ví dụ: của một ngân hàng phát triển hoặc một tổ chức dự báo tư nhân) chứ không phải từ chính FAO. Các dự báo trực tiếp từ FAO tập trung vào số người suy dinh dưỡng, chỉ số giá lương thực và quy mô dân số bị đói cấp tính, thay vì ước tính tổng thiệt hại bằng đô la .

Ngoài ra, một số nhà phân tích lưu ý rằng lượng mưa cải thiện và kho dự trữ ngũ cốc dồi dào ở một số khu vực có thể giúp hạn chế các tác động kinh tế trong nước . Các kho dự trữ hiện tại đang hấp thụ những cú sốc cung cấp ban đầu, nghĩa là tác động thực sự có thể chỉ bắt đầu xuất hiện nếu giao thông qua eo biển Hormuz không được nối lại .