ESA trao hợp đồng 760 triệu euro cho Nyx của The Exploration Company

Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) đã trao cho The Exploration Company (TEC) hợp đồng dịch vụ trị giá 760 triệu euro trong giai đoạn 2 của chương trình ALADDIN, dự án khoang tàu hàng tự hành của châu Âu trước đây mang tên LEO Cargo Return Service (LCRS). Trọng tâm của hợp đồng là tàu Nyx và một chuyến bay trình diễn vận chuyển, đưa hàng hóa trở về từ quỹ đạo. 2

ESA đã đặt mua những gì?

ALADDIN là viết tắt của Autonomous LEO Accelerated Demo Docking to ISS Node — chương trình đẩy nhanh việc trình diễn ghép nối tự động tại một điểm kết nối của Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS). “LEO” là quỹ đạo Trái Đất thấp, nơi ISS đang hoạt động. Giai đoạn 2 hướng tới hoàn thiện hệ thống và thực hiện một sứ mệnh trên quỹ đạo, trong đó có ghép nối tự động với ISS. 2

Tổng giá trị 760 triệu euro được cấu trúc thành hai phần:

• 310 triệu euro đã được cam kết cho chuyến bay trình diễn vận tải hàng hóa Nyx đầu tiên.
• 450 triệu euro là phần tùy chọn, dành cho tối đa hai dịch vụ hàng hóa bổ sung nếu được xác nhận sau này. Các dịch vụ đó có thể phục vụ ISS hoặc một điểm đến quỹ đạo Trái Đất thấp thương mại trong tương lai. 2

Điểm đáng chú ý là ESA không chỉ tài trợ nghiên cứu và phát triển một phương tiện bay. Cơ quan này đang mua một dịch vụ vận tải thương mại: có chuyến bay đầu tiên được cam kết và khả năng đặt thêm dịch vụ nếu nhu cầu tiếp tục phát sinh.

Vốn, tên lửa phóng và ghép nối ISS

Để vào giai đoạn 2, TEC phải chứng minh mức độ sẵn sàng về kỹ thuật lẫn thương mại. Theo mô hình của ESA, nhà đầu tư tư nhân phải cung cấp 40% vốn cho sứ mệnh trình diễn, còn ESA cung cấp 60% còn lại. 2

Đợt mời thầu giai đoạn 2 được ESA mở vào tháng 3/2026. Sau khi đánh giá các cột mốc kỹ thuật và kinh doanh, ESA đã chọn TEC; chuyến bay trình diễn đầu tiên dự kiến gồm hoạt động ghép nối tự động với ISS. 2

ESA cũng đề xuất khoản khuyến khích tối đa 50 triệu euro cho các nhà cung cấp giai đoạn 2 sử dụng tên lửa phóng của châu Âu cho sứ mệnh trình diễn. Đây là ưu đãi, không phải xác nhận rằng Nyx đã chọn một tên lửa cụ thể; các thông tin hiện có chưa nêu TEC sẽ phóng Nyx bằng phương tiện nào. 13

Vì sao đây là bước đi chiến lược của châu Âu?

Hiện châu Âu chưa có năng lực độc lập để thường xuyên đưa hàng hóa lên các trạm ở quỹ đạo Trái Đất thấp rồi chở hàng quay về. ESA cho biết dịch vụ Nyx nhằm góp phần tạo dựng năng lực đó, trước hết cho ISS và sau này cho các hạ tầng quỹ đạo thương mại hậu ISS. 2

Vai trò của ESA ở đây giống một khách hàng neo (anchor customer): một khách hàng công lớn đặt mua dịch vụ trước, tạo tín hiệu nhu cầu đủ rõ để doanh nghiệp thu hút vốn tư nhân và đầu tư năng lực công nghiệp. ESA cung cấp một sứ mệnh đã cam kết cùng các lựa chọn dịch vụ tiếp theo; đổi lại, TEC chịu trách nhiệm phát triển năng lực và huy động vốn tư nhân để biến nó thành dịch vụ thương mại khả thi. 2

Hợp đồng mới liên hệ thế nào với vốn của TEC?

TEC cho biết Nyx ban đầu được phát triển bằng vốn tư nhân. Ở giai đoạn 1 của chương trình LCRS trước đây, ESA đã trao cho TEC và Thales Alenia Space mỗi bên 25 triệu euro để phát triển các giải pháp vận tải hàng hóa có thể trở về Trái Đất. 227

Tháng 11/2024, TEC công bố vòng Series B trị giá 150 triệu euro; các báo cáo khi đó ước tính tổng vốn công ty huy động được vào khoảng 230 triệu euro trước vòng gọi vốn mới nhất. 4043 Đến tháng 9/2026, TEC thông báo vòng Series C 450 triệu USD nhằm thúc đẩy phát triển Nyx và động cơ Storm; tổng nguồn vốn huy động sau vòng này được đưa lên khoảng 680 triệu USD. 45

Hợp đồng ESA và Series C là hai nguồn tiền riêng biệt. Tuy vậy, chúng bổ trợ lẫn nhau: hợp đồng dịch vụ đã ký và các lựa chọn mua thêm của ESA giúp triển vọng thương mại của Nyx rõ ràng hơn, trong khi vốn tư nhân có thể hỗ trợ TEC đáp ứng phần đồng tài trợ bắt buộc và triển khai chương trình. Đây là suy luận từ cơ chế tài trợ được công bố, không phải bằng chứng cho thấy ESA đã cấp vốn cho vòng Series C. 24

Thales Alenia Space còn ở đâu trong câu chuyện này?

Thales Alenia Space và TEC đều là bên nhận hợp đồng giai đoạn 1 vào năm 2024. 27 Tuy nhiên, thông báo giai đoạn 2 của ESA nêu rõ TEC là bên nhận hợp đồng dịch vụ Nyx trị giá 760 triệu euro. 2

Giai đoạn đầu thực sự tạo ra cạnh tranh giữa các ý tưởng tàu hàng của châu Âu. Nhưng thông tin công bố hiện tại không cho thấy một hợp đồng giai đoạn 2 song song dành cho Thales Alenia Space, cũng không cho thấy hợp đồng TEC vừa ký vẫn còn bỏ ngỏ. 2

Điều cần theo dõi tiếp theo

Thỏa thuận ALADDIN đem lại cho Nyx lộ trình có nguồn tiền cho chuyến bay trình diễn ghép nối ISS: 310 triệu euro đã cam kết, kèm khả năng nhận thêm 450 triệu euro cho các dịch vụ sau đó. Quan trọng hơn, đây là phép thử cho mô hình mà ESA đang theo đuổi: dùng mua sắm công, đồng tài trợ tư nhân và ưu đãi tên lửa phóng nội khối để xây dựng dịch vụ đưa hàng lên quỹ đạo và đưa hàng về do châu Âu tự chủ.

Hai câu hỏi lớn còn lại là Nyx có hoàn thành chuyến bay trình diễn theo kế hoạch hay không, và TEC sẽ chọn tên lửa phóng nào. 213