Ngừng bắn trước, không tối hậu thư: điều kiện của Ukraine cho đối thoại Zelenskyy-Putin

Câu trả lời ngắn gọn là: Ukraine muốn ngừng bắn trước, nhưng không khóa cứng mọi cánh cửa ngoại giao. Lập trường của Kyiv giống một bộ “lằn ranh đỏ” hơn là danh sách thủ tục pháp lý cứng nhắc: phải có ngừng bắn thực chất, không chấp nhận đàm phán theo điều kiện áp đặt của Nga, và nếu bàn tới những vấn đề sống còn như lãnh thổ hay bảo đảm an ninh thì Putin phải trực tiếp có mặt.

Điều kiện trung tâm: một lệnh ngừng bắn thật sự

Yêu cầu cụ thể nhất của Ukraine là một lệnh ngừng bắn vô điều kiện trong 30 ngày. Tháng 5/2025, Tổng thống Volodymyr Zelenskyy cùng các đối tác châu Âu thúc ép Nga chấp nhận khoảng ngừng bắn này trước khi bước vào đàm phán, trong khi Tổng thống Vladimir Putin đề xuất đối thoại trực tiếp “không điều kiện tiên quyết” . Zelenskyy khi đó nói Ukraine sẵn sàng tham dự các cuộc gặp được đề xuất tại Thổ Nhĩ Kỳ nếu Nga đồng ý ngừng bắn . Ông cũng lập luận rằng một lệnh ngừng bắn đầy đủ, vô điều kiện và đủ dài để tạo nền tảng cho ngoại giao có thể kéo hòa bình đến gần hơn .

Vì vậy, “ngừng bắn trước” vẫn là cách tóm tắt rõ nhất lập trường của Kyiv. Ukraine liên tục phân biệt giữa những khoảng tạm dừng ngắn mang tính biểu tượng với một sự đình chỉ chiến sự đủ dài và đủ nghiêm túc. Tháng 4/2026, sau khi Putin nêu ý tưởng đình chiến tạm thời quanh lễ Ngày Chiến thắng 9/5 của Nga, Zelenskyy nói Ukraine muốn một lệnh ngừng bắn dài hạn, chứ không chỉ là vài giờ hay vài ngày yên tiếng súng quanh một cuộc duyệt binh .

Nhưng Kyiv không biến ngừng bắn thành “cửa ải” tuyệt đối trong mọi tình huống

Điểm cần chú ý là Ukraine đôi khi coi cuộc gặp cấp lãnh đạo không chỉ là phần thưởng sau khi ngừng bắn, mà còn có thể là cách để đạt được hoặc củng cố lệnh ngừng bắn. Sau khi Putin đề xuất đàm phán tại Thổ Nhĩ Kỳ, Zelenskyy nói ông sẽ có mặt để gặp trực tiếp Putin, dù vẫn hy vọng lệnh ngừng bắn được thiết lập . Một số tường thuật thời điểm đó cũng lưu ý rằng chưa hoàn toàn rõ liệu Zelenskyy có đặt điều kiện bắt buộc là ngừng bắn phải bắt đầu trước khi ông xuất hiện hay không .

Về sau, Zelenskyy được đưa tin là nói Ukraine sẵn sàng ngồi vào bàn đàm phán ngay cả khi chưa có các điều kiện từng được nêu, gồm ngừng bắn hoặc bảo đảm an ninh . Gần đây hơn, ông nói Ukraine từ lâu đã sẵn sàng cho các cuộc gặp; nhiệm vụ thực tế là xác định khuôn khổ đối thoại, chấm dứt chiến tranh và bảo đảm an ninh một cách đáng tin cậy . Vì thế, cách hiểu thận trọng hơn là: Kyiv rất muốn ngừng bắn trước, nhưng có thể chấp nhận gặp nếu khuôn khổ đó thực sự có khả năng dừng giao tranh.

Không đàm phán trên cơ sở “tối hậu thư” của Nga

Một điều kiện khác là Ukraine không muốn bước vào đàm phán nếu nền tảng của cuộc nói chuyện là những yêu sách mà Kyiv coi là tối hậu thư. Tháng 6/2025, Zelenskyy bác đề xuất ngừng bắn của Nga, gọi đó là một “tối hậu thư”, đồng thời tiếp tục kêu gọi đối thoại trực tiếp với Putin để phá thế bế tắc .

Sự khác biệt này rất quan trọng. Kyiv thể hiện sẵn sàng nói chuyện, nhưng không đồng nghĩa chấp nhận rằng các điều kiện mở màn của Mátxcơva là khung đàm phán đã được thừa nhận.

Với các vấn đề khó nhất, Ukraine muốn chính Putin ngồi vào bàn

Đối với một hội nghị thượng đỉnh cấp Zelenskyy-Putin, Ukraine nhấn mạnh rằng Putin — chứ không chỉ các quan chức cấp dưới của Nga — phải trực tiếp tham gia. Trong bối cảnh các cuộc đàm phán tại Thổ Nhĩ Kỳ, Zelenskyy được tường thuật là kiên quyết đòi gặp Putin trực tiếp, thay vì thay thế bằng các cuộc gặp với quan chức Nga .

Lãnh thổ là một lý do lớn. Zelenskyy đã nói rằng các thỏa thuận về lãnh thổ là không thể có nếu không tiếp xúc trực tiếp với Putin. Ông cũng nói Ukraine để ngỏ các định dạng có sự tham gia của Nga và Mỹ, đồng thời muốn châu Âu hiện diện ở một giai đoạn nào đó vì các bảo đảm an ninh gắn với Liên minh châu Âu và “Liên minh những nước sẵn sàng” rộng hơn .

Không chỉ dừng bắn: phải có khuôn khổ an ninh sau chiến tranh

Yêu cầu rộng hơn của Ukraine là đàm phán không được chỉ tạo ra một khoảng lặng tạm thời trên chiến trường. Kyiv muốn một khuôn khổ có thể kết thúc chiến tranh và bảo vệ Ukraine về sau. Zelenskyy mô tả nhiệm vụ là tìm một định dạng đối thoại cụ thể, chấm dứt chiến tranh và bảo đảm an ninh đáng tin cậy . Đó là lý do Ukraine gắn bất kỳ cuộc gặp nào với câu hỏi: ai tham gia, chương trình nghị sự gồm gì, và các đối tác như Mỹ, châu Âu sẽ đóng vai trò ra sao trong bảo đảm an ninh .

Tóm lại

Trước các cuộc đối thoại trực tiếp có nội dung thực chất giữa Zelenskyy và Putin, những điều kiện Ukraine ưu tiên gồm:

• một lệnh ngừng bắn đầy đủ và có thật, thường được nêu trong đợt vận động ngoại giao năm 2025 như thỏa thuận ngừng bắn vô điều kiện 30 ngày ;
• không buộc Ukraine phải chấp nhận trước các điều khoản mà Kyiv xem là “tối hậu thư” của Nga ;
• Putin phải trực tiếp tham gia nếu là đối thoại cấp lãnh đạo, đặc biệt với các quyết định liên quan tới lãnh thổ ;
• khuôn khổ đàm phán phải dẫn tới các bảo đảm an ninh đáng tin cậy, với vai trò của Mỹ và châu Âu khi cần thiết .

Điểm cần giữ trong đầu là Zelenskyy không phải lúc nào cũng nói đây là các điều kiện tuyệt đối theo nghĩa “thiếu một là không gặp”. Có những thời điểm ông phát tín hiệu sẵn sàng gặp ngay cả trước khi mọi điều kiện được đáp ứng, nếu chính cuộc gặp đó có thể tạo ra lệnh ngừng bắn và đưa chiến tranh tiến gần hơn tới hồi kết .