Shahed Nga 'Lột Xác' Thành Vũ Khí Dẫn Đường Bằng Mạng Lưới, Ukraine Tung Chiêu Phòng Không Chưa Từng Có

Công nghệ mạng mắt lưới chính là yếu tố then chốt. Không giống như các đường truyền vô tuyến truyền thống, modem mắt lưới cho phép các UAV hình thành chuỗi chuyển tiếp (relay chain) có khả năng tự phục hồi. Mỗi chiếc Shahed trong một đội hình có thể truyền tín hiệu điều khiển và luồng video cho chiếc tiếp theo, qua đó mở rộng tầm với của người điều khiển lên đến hàng trăm km vào sâu trong lãnh thổ Ukraine, đồng thời chống chịu tốt hơn trước các biện pháp chế áp điện tử . Chuyên gia phân tích quốc phòng Ukraine Serhii “Flash” Beskrestnov báo cáo rằng những chiếc Shahed dẫn đường hiện đã vươn tới Kyiv từ phía bắc, Poltava từ phía tây, và Dnipro, Kryvyi Rih, Odesa, cùng Mykolaiv từ phía nam . Công nghệ này cũng đã được sử dụng để săn lùng các mục tiêu đường sắt, sử dụng mạng lưới chuyển tiếp để duy trì kiểm soát vượt xa tiền tuyến .

Ukraine đã đáp trả bằng cách săn lùng và phá hủy chính các trạm chuyển tiếp của mạng lưới này. Vào tháng 2 năm 2026, Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine xác nhận đã vô hiệu hóa một mạng lưới mesh hoạt động từ lãnh thổ Belarus, vốn được sử dụng để thực hiện các chuyến bay trinh sát phía trên Kyiv . Tuy nhiên, năng lực cốt lõi này vẫn đang được Nga sử dụng rộng rãi.

Số lượng phóng kỷ lục và chiến thuật 'ngày đêm không ngơi nghỉ'

Quy mô là trụ cột thứ hai trong cách tiếp cận mới của Nga. Chỉ trong tháng 4 năm 2026, Nga đã phóng 6.583 UAV loại Shahed – trung bình 219 chiếc mỗi ngày, bao gồm 145 chiếc Shahed/Geran tấn công, vượt qua các đỉnh trước đó là 208 chiếc/ngày vào tháng 3 năm 2026 và 203 chiếc/ngày vào tháng 7 năm 2025 . Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine báo cáo mức tăng 35% số vụ phóng so với tháng trước kể từ đầu năm 2026 .

Kỷ lục trong một chu kỳ 24 giờ đã bị phá vỡ vào tháng 3 năm 2026 khi Nga phóng tới 948 chiếc Shahed và các UAV tấn công khác, phá sâu kỷ lục cũ 728 chiếc được thiết lập vào tháng 7 năm 2025 . Tính chung, Nga đã phóng hơn 54.000 UAV loại Shahed trong năm 2025, bao gồm khoảng 32.200 biến thể tấn công – gấp hơn bốn lần tổng số của năm 2024 là xấp xỉ 13.300 chiếc .

Điều đáng lo ngại hơn cho cả dân thường và lực lượng phòng không là sự mở rộng sang các cuộc tấn công ban ngày. Nga bắt đầu phóng UAV tấn công và UAV mồi nhử trong điều kiện ánh sáng ban ngày từ tháng 1 năm 2026, khác hẳn với thông lệ trước đây là chỉ tấn công vào ban đêm . Giờ đây, các đợt tấn công kết hợp các loạt Shahed với tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình trong các đợt kéo dài, bắt đầu từ đêm và lan sâu vào ban ngày, buộc người dân Ukraine phải trú ẩn hàng giờ liền và làm phức tạp hóa việc luân chuyển các đơn vị phòng không .

Cuộc chiến điện tử ngay trên từng chiếc UAV

Nga hiện đang tích hợp trực tiếp các thiết bị gây nhiễu điện tử (EW) lên một số chiếc Shahed để chế áp các UAV đánh chặn của Ukraine. Thứ trưởng thứ nhất Bộ Quốc phòng Ukraine, ông Oleksiy Vyskub, xác nhận rằng những chiếc Shahed được sửa đổi mang theo các bộ triệt nhiễu tần số gắn ở đuôi, có nhiệm vụ chủ động gây nhiễu các máy bay đánh chặn của Ukraine trong khi bay .

Điều này đe dọa trực tiếp đến mô hình máy bay đánh chặn chi phí thấp. Các máy bay đánh chặn của Ukraine – một số có chi phí thấp đến mức chỉ 1.000 USD mỗi chiếc – phụ thuộc rất nhiều vào dẫn đường bằng tần số vô tuyến. Thiết bị gây nhiễu trên khoang buộc phải có một cuộc chạy đua đối phó - phản đối phó mới: Ukraine đang đầu tư vào súng máy có hỗ trợ AI gắn trên xe bán tải, mạng lưới cảm biến âm thanh để phát hiện thụ động, và các biện pháp tăng cường khả năng chống chiến tranh điện tử cho máy bay đánh chặn của mình .

Một cách riêng biệt, có các báo cáo dựa trên tình báo Ukraine và hình ảnh nguồn mở – rằng Nga đã sửa đổi một số thân Shahed để mang tên lửa không đối không R-60, có khả năng cho phép UAV nhắm mục tiêu vào máy bay Ukraine . Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) cũng ghi nhận các sửa đổi để gắn tên lửa phòng không vác vai (MANPADS) lên Shahed . Những biến thể này vẫn còn hiếm nhưng báo hiệu ý định của Nga trong việc khai thác mọi vai trò chiến đấu có thể từ nền tảng này.

Những biện pháp đối phó đầy sáng tạo của Ukraine

Doanh nghiệp tư nhân tham chiến trên mặt trận phòng không

Trong một thử nghiệm khác thường nhất của cuộc chiến, Ukraine đã khởi động một chương trình cho phép các công ty tư nhân thành lập đội phòng không của riêng họ để đánh chặn UAV Nga. Đã có 27 công ty tham gia, một số đã thực hiện nhiệm vụ chiến đấu . Logic của việc này rất đơn giản: trước những làn sóng hàng trăm chiếc Shahed, các đơn vị phòng không của quân đội cần thêm người bắn. Các công ty đang tự đào tạo nhân sự, nhận vũ khí nhỏ và chất nổ từ quân đội, và tự mua sắm máy bay đánh chặn .

Cuộc cách mạng máy bay đánh chặn

Các công ty vũ khí tư nhân Ukraine đã đi đầu trong việc phát triển các dòng máy bay đánh chặn dùng một lần, giá rẻ – những UAV nhẹ có gắn camera, được phi công mặt đất điều khiển để lao thẳng vào Shahed và phá hủy chúng khi va chạm . Một số có giá chỉ từ 1.000 USD mỗi chiếc và có thể đạt tốc độ gần 320 km/giờ (gần 200 dặm/giờ) . Tỷ lệ Shahed bị bắn hạ bởi máy bay đánh chặn đã tăng gấp đôi chỉ trong vòng bốn tháng, ngay cả khi số lượng phóng của Nga đã tăng vọt . Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết họ đang xây dựng một hệ thống đa lớp hướng tới tỷ lệ đánh chặn 95%, với tên lửa chống Shahed chi phí thấp đang được đưa vào thử nghiệm . Tính đến đầu năm 2026, sản lượng đã đạt 1.500 máy bay đánh chặn mỗi ngày .

Cuộc chạy đua phản công điện tử

Sự xuất hiện của các thiết bị gây nhiễu trên khoang UAV Nga đã châm ngòi cho một cuộc chạy đua công nghệ mới. Bởi vì các máy bay đánh chặn phụ thuộc vào chính các tần số vô tuyến mà thiết bị gây nhiễu nhắm tới, Ukraine đang đầu tư vào các hệ thống dẫn đường có sức chống chịu tốt hơn, AI hỗ trợ nhắm mục tiêu cho các xe súng máy không phụ thuộc vào liên kết RF, và các cảm biến âm thanh để phát hiện thụ động . Cuộc đua giờ đây không chỉ là ai có thể tung ra nhiều UAV hơn – mà là ai có thể giữ chúng trong tầm kiểm soát trong một môi trường điện từ ngày càng bị tranh chấp khốc liệt.

Nhìn chung, việc Nga chuyển sang sử dụng Shahed nối mạng, điều khiển bởi người vận hành – được phóng với số lượng kỷ lục, cả ngày lẫn đêm, cùng với hệ thống phòng vệ điện tử tích hợp sẵn – thể hiện một sự leo thang cơ bản trong chiến tranh UAV. Phản ứng của Ukraine, được xây dựng trên nền tảng sản xuất phi tập trung, sự tham gia của khu vực tư nhân và vòng lặp cải tiến công nghệ nhanh chóng, đang thử thách liệu các biện pháp đối phó giá rẻ, sản xuất hàng loạt có thể theo kịp một đối thủ cũng đang học hỏi nhanh không kém.