Xuất khẩu lao dốc, ngừng bắn bị khước từ: Bên trong cuộc khủng hoảng ngũ cốc Biển Đen 2026

Các lực lượng Nga đã thực hiện hơn 70 cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng cảng Biển Đen của Ukraine và 62 cuộc tấn công vào tàu thuyền trong tháng 7 và đầu tháng 8, theo Cục Quản lý Cảng biển Ukraine . Việc nhắm mục tiêu có hệ thống vào các tàu chở hàng dân sự và nhà ga ngũ cốc đã tạo ra một lệnh phong tỏa trên thực tế, giam giữ ước tính 30 triệu tấn ngũ cốc đã thu hoạch bên trong đất nước .

Tác động đến năng lực xuất khẩu của Ukraine là ngay lập tức và nghiêm trọng. Bộ trưởng Nông nghiệp Taras Vysotskyi đã cắt giảm dự báo xuất khẩu chính thức cho niên vụ 2026/27 tới 12%, từ 43 triệu tấn xuống mục tiêu 38–40 triệu tấn . Bloomberg đưa tin rằng các lô hàng nông sản cho cả năm tiếp thị có thể thấp hơn 54% so với ước tính trước đó, xuống còn khoảng 29,6 triệu tấn . Trong khoảng thời gian từ ngày 1 đến ngày 12 tháng 8, Ukraine chỉ xuất khẩu được 590.000 tấn ngũ cốc — chỉ bằng khoảng 30% khối lượng cần thiết để duy trì dòng chảy thương mại bình thường .

Giá ngũ cốc nội địa ở Ukraine đã giảm xuống dưới chi phí sản xuất, đe dọa khả năng tài chính cho vụ gieo trồng năm sau của nông dân .

Phản ứng của Nga trước đề xuất ngừng bắn trên Biển Đen của Ukraine

Giữa lúc các cuộc tấn công leo thang, Ukraine đã thực hiện một động thái ngoại giao. Kyiv đã gửi một đề xuất tới Nga thông qua bên thứ ba — Thổ Nhĩ Kỳ đã chuyển tiếp đề nghị tới Moscow vào ngày 8 tháng 8 — đề nghị cả hai bên cùng ngừng các cuộc tấn công vào các mục tiêu dân sự trên Biển Đen .

Nga đã thẳng thừng bác bỏ ý tưởng này. Vào ngày 14 tháng 8, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Điện Kremlin Maria Zakharova tuyên bố rằng Moscow "không thấy cơ sở" cho cái mà bà gọi là "nửa vời" sẽ mang lại cho Ukraine một "khoảng thở" . Bà cáo buộc Ukraine có "những hành động khủng bố trơ trẽn" chống lại vận tải hàng hải dân sự trong khi không đề cập đến các cuộc tấn công của chính Nga vào tàu thuyền và cảng .

Nga cũng loại trừ hoàn toàn việc quay trở lại bất kỳ thỏa thuận nào giống như Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen giai đoạn 2022–2023 . Zakharova mô tả thỏa thuận trước đó là một "kế hoạch đơn phương" đã thất bại trong việc mang lại lợi ích tương đương cho Nga . Riêng biệt, Ngoại trưởng Sergei Lavrov nhắc lại vào ngày 14 tháng 8 rằng Nga vẫn không sẵn sàng tham gia vào các cuộc đàm phán hòa bình không đáp ứng các yêu cầu về sự đầu hàng hoàn toàn của Ukraine .

Các hậu quả toàn cầu dự kiến đối với giá lương thực và chuỗi cung ứng

Sự tê liệt của hoạt động vận tải biển Biển Đen đang diễn ra trong bối cảnh có nhiều cú sốc cung ứng toàn cầu đồng thời, và các nhà kinh tế dự báo những hậu quả nghiêm trọng trên ba khía cạnh: giá cả, khả năng cung cấp lương thực và hậu cần thương mại.

Giá lương thực toàn cầu tăng 25–35%. Một báo cáo của Politico dẫn lời Bộ trưởng Nông nghiệp Vysotskyi cảnh báo rằng nếu phong tỏa tiếp diễn, giá lương thực toàn cầu sẽ tăng "ít nhất 25, 30 phần trăm" . Viện Nghiên cứu Chính sách Lương thực Quốc tế lưu ý rằng giá lúa mì đã tăng gần 25% trong những tuần gần đây do tác động kết hợp của sự gián đoạn Biển Đen và hạn hán ở Bắc bán cầu .

Thiếu hụt 30–35 triệu tấn ngũ cốc. Việc ngừng lưu thông thương mại tại các cảng của Ukraine, kết hợp với mối đe dọa ngày càng tăng đối với các hành lang xuất khẩu của Nga, tạo ra nguy cơ nghiêm trọng về thâm hụt 30 đến 35 triệu tấn ngũ cốc trên thị trường toàn cầu . Vì khu vực Biển Đen cung cấp một phần đáng kể lúa mì, ngô, dầu hướng dương và lúa mạch cho thế giới, một sự thâm hụt ở quy mô này sẽ lan tỏa qua các chuỗi cung ứng lương thực trên toàn thế giới .

Nguy cơ nạn đói ở các khu vực dễ bị tổn thương. Nhóm vận động hành lang ngũ cốc chính của Nga đã cảnh báo vào cuối tháng 7 rằng việc đóng cửa hoàn toàn các hành lang xuất khẩu Biển Đen có thể gây ra nạn đói ở một số khu vực Trung Đông và châu Phi . Chương trình Lương thực Thế giới của Liên Hợp Quốc cũng bày tỏ lo ngại tương tự, lưu ý rằng các lô hàng ngũ cốc của Ukraine đang phải đối mặt với sự gián đoạn ngày càng sâu sắc . Vì Nga cũng là một nước xuất khẩu lương thực lớn và các lô hàng của nước này cũng đang bị gián đoạn do sự leo thang lẫn nhau, cuộc đối đầu có "ý nghĩa lớn đối với lạm phát" .

Các cuộc khủng hoảng chồng chéo làm căng thẳng chuỗi cung ứng toàn cầu. Bế tắc Biển Đen không tồn tại một cách riêng lẻ. Nó xảy ra đồng thời với việc đóng cửa eo biển Hormuz, nơi đã phong tỏa khoảng 3,9 triệu tấn xuất khẩu phân bón Trung Đông, và các hiện tượng thời tiết cực đoan đã đẩy giá cây trồng toàn cầu lên mức cao nhất trong ba năm vào cuối tháng 7/2026 . Hạn hán trên sông Danube đồng thời siết chặt khả năng sử dụng các tuyến đường xuất khẩu thay thế qua sông của Ukraine . Semafor đưa tin rằng thời tiết cực đoan do El Niño gây ra đã đe dọa đẩy 50 triệu người vào tình trạng mất an ninh lương thực, một cuộc khủng hoảng mà giá ngũ cốc tăng đột biến sẽ trực tiếp làm trầm trọng thêm .

Ukraine chạy đua tìm giải pháp thay thế, năng lực vẫn hạn chế. Các phương án dự phòng của Kyiv — vận chuyển đường sắt qua đất liền và đường sà lan trên sông Danube — đang bị hạn chế nghiêm trọng. Các tuyến đường thay thế sẽ chỉ đạt công suất yêu cầu vào cuối tháng 8 sớm nhất và có thể đáp ứng tối đa 50% khối lượng thường được vận chuyển qua các cảng Biển Đen . Bộ trưởng Vysotskyi đã thừa nhận rằng nếu không khôi phục hoạt động của các cảng Biển Đen, tổng khối lượng xuất khẩu của Ukraine sẽ không vượt quá 50% mức bình thường .

Kết luận

Cuộc khủng hoảng ngũ cốc Biển Đen vào tháng 8/2026 đại diện cho một trong những cú sốc nghiêm trọng nhất đối với chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu kể từ khi Nga phát động cuộc xâm lược toàn diện vào Ukraine năm 2022. Với việc Moscow không sẵn sàng chấp nhận ngay cả một lệnh ngừng bắn hải quân có giới hạn và các tuyến đường xuất khẩu thay thế của Ukraine chỉ có thể bù đắp một phần, thế giới phải đối mặt với một giai đoạn giá lương thực tăng cao, rủi ro chuỗi cung ứng gia tăng và tình trạng mất an ninh lương thực ngày càng sâu sắc ở các khu vực phụ thuộc vào nhập khẩu. Tình hình còn trở nên phức tạp hơn do việc đóng cửa eo biển Hormuz đồng thời và sản lượng sụt giảm do thời tiết, biến đây thành một cuộc khủng hoảng thực sự trên nhiều mặt trận đối với thị trường nông sản toàn cầu.