Tại sao bản dự thảo MOU bị bác bỏ?

Bản MOU dài một trang này được thiết kế như một bước đi tạm thời: nó sẽ gia hạn lệnh ngừng bắn hiện có thêm 60 ngày, mở lại tuyến hàng hải huyết mạch eo biển Hormuz cho tàu thuyền thương mại, và khởi động các cuộc đàm phán chính thức về chương trình hạt nhân của Iran . Trump phản đối văn bản này vì hai lý do chính.

Thứ nhất, ông cho rằng nó trì hoãn các cuộc đàm phán hạt nhân thực chất thay vì giải quyết chúng ngay lập tức. Dự thảo sẽ dỡ bỏ các hạn chế tại eo biển và cho phép nới lỏng trừng phạt trong khi hoãn lại các cuộc đàm phán chi tiết về việc làm giàu uranium và kho urani dự trữ của Iran . Trump muốn những cam kết hạt nhân đó phải được khóa chặt ngay từ đầu thay vì đẩy lùi về sau.

Thứ hai, ông cho rằng các hạn chế hạt nhân trong dự thảo quá yếu. Văn bản bao gồm cam kết của Iran không theo đuổi vũ khí hạt nhân, nhưng Trump muốn có những giới hạn cứng rắn hơn, có thể kiểm chứng được về việc làm giàu và các điều khoản cụ thể hơn để xử lý lượng urani làm giàu ở mức độ cao của Iran . Theo các quan chức chính quyền, ông tập trung vào việc "củng cố các yếu tố then chốt đối với ông, đặc biệt là liên quan đến vật liệu hạt nhân của Iran" .

Đằng sau hậu trường, Trump phải đối mặt với những áp lực trái chiều. Mở lại eo biển Hormuz sẽ giúp giảm giá xăng tại Mỹ – một mối quan tâm cấp bách trong nước – nhưng làm điều đó mà không có một thỏa thuận hạt nhân mạnh mẽ sẽ có nguy cơ vấp phải phản ứng dữ dội từ phe diều hâu Iran trong chính đảng của ông, những người coi bất kỳ sự nhượng bộ nào với Tehran là không thể chấp nhận .

Những điều kiện cụ thể Trump đã bổ sung

Những thay đổi chính xác mà Trump gửi tới Tehran chưa được tiết lộ đầy đủ, nhưng báo cáo từ Axios, The New York Times và các hãng tin khác chỉ ra những yêu cầu sau :

• Giới hạn hạt nhân mạnh mẽ và có thể kiểm chứng hơn: Vượt ra ngoài một lệnh tạm ngừng làm giàu uranium, Trump nhất quyết yêu cầu có các cơ chế cụ thể để xác minh và thực thi lệnh dừng này. Điều này được cho là bao gồm các yêu cầu Iran không được di chuyển kho urani làm giàu của mình và vật liệu này phải được xử lý theo cách mà Mỹ hài lòng .
• Không trì hoãn đàm phán hạt nhân: Trump phản đối cấu trúc của MOU, theo đó sẽ mở lại eo biển Hormuz trước trong khi trì hoãn các cuộc đàm phán hạt nhân. Ông muốn các điều khoản hạt nhân phải được giải quyết ngay lập tức, chứ không phải ở giai đoạn tiếp theo .
• Một thỏa thuận phục vụ lợi ích của Mỹ: Nhà Trắng không công bố danh sách đầy đủ các điều kiện nhưng nhắc lại rằng Trump "sẽ chỉ chấp nhận một thỏa thuận phục vụ lợi ích quốc gia của Mỹ" và đáp ứng các yêu cầu cốt lõi của ông .

Tehran đã phản ứng như thế nào

Phản ứng của Iran diễn ra trên nhiều mặt trận trong suốt tháng 5 năm 2026:

• Ngày 18 tháng 5: Tehran đệ trình một đề xuất sửa đổi thông qua các nhà trung gian Pakistan mà các quan chức Mỹ gọi là không đầy đủ và cảnh báo nó "có nguy cơ khiến chiến tranh tái diễn" . Iran đưa ra những cải thiện nhỏ nhưng tiếp tục khăng khăng rằng bất kỳ thỏa thuận toàn diện nào cũng phải bao gồm việc dỡ bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt và tiếp cận các tài sản bị đóng băng.
• Ngày 24 tháng 5: Các phương tiện truyền thông nhà nước Iran công khai thách thức những mô tả của Mỹ về dự thảo MOU. Họ tuyên bố rằng các vấn đề hạt nhân sẽ được xử lý trong "các cuộc đàm phán riêng biệt" sau khi MOU được ký kết và Iran sẽ giữ quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz, mâu thuẫn với khẳng định của Mỹ rằng eo biển này sẽ không bị hạn chế .
• Cuối tháng 5: Các nhà đàm phán cấp chuyên viên từ cả hai phía đã tạm thời đồng ý về các điều khoản dự thảo, tùy thuộc vào sự phê duyệt cuối cùng từ cả Trump và Lãnh tụ Tối cao Khamenei . Sau sự từ chối của Trump, Iran đã nhận được phiên bản sửa đổi của Mỹ, khởi đầu cho một vòng đàm phán mới dự kiến sẽ kéo dài vài ngày hoặc lâu hơn .

Các điều khoản chính của MOU được đề xuất

Mặc dù văn bản cụ thể chưa bao giờ được công bố, nhiều báo cáo từ Axios, Euronews, Iran International và Xinhua mô tả phác thảo của dự thảo như sau:

• Dòng thời gian: Thỏa thuận sẽ gia hạn lệnh ngừng bắn trong 60 ngày, với khả năng kéo dài thêm theo sự đồng thuận của cả hai bên . Khoảng thời gian đó nhằm mục đích khởi động các cuộc đàm phán hạt nhân chuyên sâu. Các báo cáo trước đó đã đề cập đến một lệnh cấm làm giàu uranium kéo dài 20 năm cho một thỏa thuận vĩnh viễn, nhưng MOU trước mắt là một biện pháp tạm thời kéo dài lệnh ngừng bắn .
• Yêu cầu làm giàu uranium: Iran sẽ cam kết ngừng làm giàu hạt nhân. Việc này có nghĩa là dừng hoàn toàn ngay lập tức hay chỉ là tạm dừng chờ các cuộc đàm phán rộng hơn vẫn là vấn đề gây tranh cãi giữa hai bên .
• Điều khoản về eo biển Hormuz: Hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz sẽ không bị hạn chế – không có phí cầu đường, không có tấn công và không có sự cản trở – Iran phải loại bỏ tất cả thủy lôi trong vòng 30 ngày. Mỹ sẽ dỡ bỏ phong tỏa hải quân một cách tương ứng khi giao thông thương mại nối lại .
• Nới lỏng trừng phạt: Mỹ sẽ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt và ban hành các miễn trừ để cho phép Iran tự do bán dầu. Hàng tỷ đô la trong các quỹ bị đóng băng của Iran sẽ được giải phóng, với việc nới lỏng gắn liền với sự tuân thủ có thể kiểm chứng của Iran theo khuôn khổ "cứu trợ lấy hiệu suất" (relief for performance) .
• Chấm dứt thù địch: MOU sẽ chính thức tuyên bố chấm dứt các hành động chiến tranh đang diễn ra giữa hai quốc gia .

Tranh chấp trung tâm của thỏa thuận vẫn chưa được giải quyết: các quan chức Mỹ cho biết MOU bao gồm các hạn chế hạt nhân, trong khi các quan chức Iran khẳng định các vấn đề hạt nhân sẽ chỉ được giải quyết trong các cuộc đàm phán tiếp theo .

Áp lực giá xăng dầu lên Washington

Thỏa thuận bị đình trệ đã gây ra những hậu quả trực tiếp tại các trạm xăng ở Mỹ. Việc Iran đóng cửa và rải thủy lôi tại eo biển Hormuz – nơi có khoảng 20% lượng dầu toàn cầu đi qua – đã khiến giá dầu thô và xăng tăng mạnh .

• Giá xăng trung bình tại Mỹ đã vượt qua 4 USD/gallon (tương đương khoảng 3,78 lít) vào cuối tháng 3 năm 2026 và tiếp tục leo thang khi các cuộc đàm phán kéo dài .
• Đến cuối tháng 4 năm 2026, dầu thô Brent vượt 110 USD/thùng, tăng 3% được cho là trực tiếp từ sự thất bại của ngoại giao. Giá đã có lúc giảm xuống dưới 100 USD trước đó trong tháng khi lệnh ngừng bắn ngày 7 tháng 4 được công bố .
• ABC News đưa tin giá trung bình toàn quốc đạt 4,23 USD/gallon vào cuối tháng 4, do sự bất ổn của thị trường về eo biển .
• Báo The Washington Times lưu ý lạm phát đã chạm mức 3,8% vào tháng 4 năm 2026, mức cao nhất trong ba năm, liên quan đến chi phí năng lượng của cuộc xung đột .

Trump đã gặp gỡ các giám đốc điều hành dầu khí để thảo luận về việc quản lý tác động của một cuộc phong tỏa kéo dài đối với người tiêu dùng nhưng công khai phủ nhận rằng những lo ngại về chi phí sinh hoạt đang buộc ông phải chấp nhận một thỏa thuận yếu kém . Cơ chế cơ bản vẫn như vậy: chừng nào eo biển Hormuz còn bị tranh chấp, nguồn cung dầu toàn cầu còn bị hạn chế, giữ cho giá xăng ở mức cao. Một thỏa thuận mở lại eo biển có thể sẽ mang lại sự giảm giá ngay lập tức; sự sụp đổ của các cuộc đàm phán có nguy cơ khiến giá tăng đột biến hơn nữa.

Tại sao bản dự thảo MOU bị bác bỏ?

Bản MOU dài một trang này được thiết kế như một bước đi tạm thời: nó sẽ gia hạn lệnh ngừng bắn hiện có thêm 60 ngày, mở lại tuyến hàng hải huyết mạch eo biển Hormuz cho tàu thuyền thương mại, và khởi động các cuộc đàm phán chính thức về chương trình hạt nhân của Iran . Trump phản đối văn bản này vì hai lý do chính.

Thứ nhất, ông cho rằng nó trì hoãn các cuộc đàm phán hạt nhân thực chất thay vì giải quyết chúng ngay lập tức. Dự thảo sẽ dỡ bỏ các hạn chế tại eo biển và cho phép nới lỏng trừng phạt trong khi hoãn lại các cuộc đàm phán chi tiết về việc làm giàu uranium và kho urani dự trữ của Iran . Trump muốn những cam kết hạt nhân đó phải được khóa chặt ngay từ đầu thay vì đẩy lùi về sau.

Thứ hai, ông cho rằng các hạn chế hạt nhân trong dự thảo quá yếu. Văn bản bao gồm cam kết của Iran không theo đuổi vũ khí hạt nhân, nhưng Trump muốn có những giới hạn cứng rắn hơn, có thể kiểm chứng được về việc làm giàu và các điều khoản cụ thể hơn để xử lý lượng urani làm giàu ở mức độ cao của Iran . Theo các quan chức chính quyền, ông tập trung vào việc "củng cố các yếu tố then chốt đối với ông, đặc biệt là liên quan đến vật liệu hạt nhân của Iran" .

Đằng sau hậu trường, Trump phải đối mặt với những áp lực trái chiều. Mở lại eo biển Hormuz sẽ giúp giảm giá xăng tại Mỹ – một mối quan tâm cấp bách trong nước – nhưng làm điều đó mà không có một thỏa thuận hạt nhân mạnh mẽ sẽ có nguy cơ vấp phải phản ứng dữ dội từ phe diều hâu Iran trong chính đảng của ông, những người coi bất kỳ sự nhượng bộ nào với Tehran là không thể chấp nhận .

Những điều kiện cụ thể Trump đã bổ sung

Những thay đổi chính xác mà Trump gửi tới Tehran chưa được tiết lộ đầy đủ, nhưng báo cáo từ Axios, The New York Times và các hãng tin khác chỉ ra những yêu cầu sau :

• Giới hạn hạt nhân mạnh mẽ và có thể kiểm chứng hơn: Vượt ra ngoài một lệnh tạm ngừng làm giàu uranium, Trump nhất quyết yêu cầu có các cơ chế cụ thể để xác minh và thực thi lệnh dừng này. Điều này được cho là bao gồm các yêu cầu Iran không được di chuyển kho urani làm giàu của mình và vật liệu này phải được xử lý theo cách mà Mỹ hài lòng .
• Không trì hoãn đàm phán hạt nhân: Trump phản đối cấu trúc của MOU, theo đó sẽ mở lại eo biển Hormuz trước trong khi trì hoãn các cuộc đàm phán hạt nhân. Ông muốn các điều khoản hạt nhân phải được giải quyết ngay lập tức, chứ không phải ở giai đoạn tiếp theo .
• Một thỏa thuận phục vụ lợi ích của Mỹ: Nhà Trắng không công bố danh sách đầy đủ các điều kiện nhưng nhắc lại rằng Trump "sẽ chỉ chấp nhận một thỏa thuận phục vụ lợi ích quốc gia của Mỹ" và đáp ứng các yêu cầu cốt lõi của ông .

Tehran đã phản ứng như thế nào

Phản ứng của Iran diễn ra trên nhiều mặt trận trong suốt tháng 5 năm 2026:

• Ngày 18 tháng 5: Tehran đệ trình một đề xuất sửa đổi thông qua các nhà trung gian Pakistan mà các quan chức Mỹ gọi là không đầy đủ và cảnh báo nó "có nguy cơ khiến chiến tranh tái diễn" . Iran đưa ra những cải thiện nhỏ nhưng tiếp tục khăng khăng rằng bất kỳ thỏa thuận toàn diện nào cũng phải bao gồm việc dỡ bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt và tiếp cận các tài sản bị đóng băng.
• Ngày 24 tháng 5: Các phương tiện truyền thông nhà nước Iran công khai thách thức những mô tả của Mỹ về dự thảo MOU. Họ tuyên bố rằng các vấn đề hạt nhân sẽ được xử lý trong "các cuộc đàm phán riêng biệt" sau khi MOU được ký kết và Iran sẽ giữ quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz, mâu thuẫn với khẳng định của Mỹ rằng eo biển này sẽ không bị hạn chế .
• Cuối tháng 5: Các nhà đàm phán cấp chuyên viên từ cả hai phía đã tạm thời đồng ý về các điều khoản dự thảo, tùy thuộc vào sự phê duyệt cuối cùng từ cả Trump và Lãnh tụ Tối cao Khamenei . Sau sự từ chối của Trump, Iran đã nhận được phiên bản sửa đổi của Mỹ, khởi đầu cho một vòng đàm phán mới dự kiến sẽ kéo dài vài ngày hoặc lâu hơn .

Các điều khoản chính của MOU được đề xuất

Mặc dù văn bản cụ thể chưa bao giờ được công bố, nhiều báo cáo từ Axios, Euronews, Iran International và Xinhua mô tả phác thảo của dự thảo như sau:

• Dòng thời gian: Thỏa thuận sẽ gia hạn lệnh ngừng bắn trong 60 ngày, với khả năng kéo dài thêm theo sự đồng thuận của cả hai bên . Khoảng thời gian đó nhằm mục đích khởi động các cuộc đàm phán hạt nhân chuyên sâu. Các báo cáo trước đó đã đề cập đến một lệnh cấm làm giàu uranium kéo dài 20 năm cho một thỏa thuận vĩnh viễn, nhưng MOU trước mắt là một biện pháp tạm thời kéo dài lệnh ngừng bắn .
• Yêu cầu làm giàu uranium: Iran sẽ cam kết ngừng làm giàu hạt nhân. Việc này có nghĩa là dừng hoàn toàn ngay lập tức hay chỉ là tạm dừng chờ các cuộc đàm phán rộng hơn vẫn là vấn đề gây tranh cãi giữa hai bên .
• Điều khoản về eo biển Hormuz: Hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz sẽ không bị hạn chế – không có phí cầu đường, không có tấn công và không có sự cản trở – Iran phải loại bỏ tất cả thủy lôi trong vòng 30 ngày. Mỹ sẽ dỡ bỏ phong tỏa hải quân một cách tương ứng khi giao thông thương mại nối lại .
• Nới lỏng trừng phạt: Mỹ sẽ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt và ban hành các miễn trừ để cho phép Iran tự do bán dầu. Hàng tỷ đô la trong các quỹ bị đóng băng của Iran sẽ được giải phóng, với việc nới lỏng gắn liền với sự tuân thủ có thể kiểm chứng của Iran theo khuôn khổ "cứu trợ lấy hiệu suất" (relief for performance) .
• Chấm dứt thù địch: MOU sẽ chính thức tuyên bố chấm dứt các hành động chiến tranh đang diễn ra giữa hai quốc gia .

Tranh chấp trung tâm của thỏa thuận vẫn chưa được giải quyết: các quan chức Mỹ cho biết MOU bao gồm các hạn chế hạt nhân, trong khi các quan chức Iran khẳng định các vấn đề hạt nhân sẽ chỉ được giải quyết trong các cuộc đàm phán tiếp theo .

Áp lực giá xăng dầu lên Washington

Thỏa thuận bị đình trệ đã gây ra những hậu quả trực tiếp tại các trạm xăng ở Mỹ. Việc Iran đóng cửa và rải thủy lôi tại eo biển Hormuz – nơi có khoảng 20% lượng dầu toàn cầu đi qua – đã khiến giá dầu thô và xăng tăng mạnh .

• Giá xăng trung bình tại Mỹ đã vượt qua 4 USD/gallon (tương đương khoảng 3,78 lít) vào cuối tháng 3 năm 2026 và tiếp tục leo thang khi các cuộc đàm phán kéo dài .
• Đến cuối tháng 4 năm 2026, dầu thô Brent vượt 110 USD/thùng, tăng 3% được cho là trực tiếp từ sự thất bại của ngoại giao. Giá đã có lúc giảm xuống dưới 100 USD trước đó trong tháng khi lệnh ngừng bắn ngày 7 tháng 4 được công bố .
• ABC News đưa tin giá trung bình toàn quốc đạt 4,23 USD/gallon vào cuối tháng 4, do sự bất ổn của thị trường về eo biển .
• Báo The Washington Times lưu ý lạm phát đã chạm mức 3,8% vào tháng 4 năm 2026, mức cao nhất trong ba năm, liên quan đến chi phí năng lượng của cuộc xung đột .

Trump đã gặp gỡ các giám đốc điều hành dầu khí để thảo luận về việc quản lý tác động của một cuộc phong tỏa kéo dài đối với người tiêu dùng nhưng công khai phủ nhận rằng những lo ngại về chi phí sinh hoạt đang buộc ông phải chấp nhận một thỏa thuận yếu kém . Cơ chế cơ bản vẫn như vậy: chừng nào eo biển Hormuz còn bị tranh chấp, nguồn cung dầu toàn cầu còn bị hạn chế, giữ cho giá xăng ở mức cao. Một thỏa thuận mở lại eo biển có thể sẽ mang lại sự giảm giá ngay lập tức; sự sụp đổ của các cuộc đàm phán có nguy cơ khiến giá tăng đột biến hơn nữa.