Vệt dầu nghi vấn quanh đảo Kharg: đã biết gì, điều gì vẫn chưa được xác nhận?

Một nhà phân tích được dẫn trong các báo cáo ước tính vệt loang rộng khoảng 45 km² . Một số bản tin khác, dẫn Orbital EOS, cho biết diện tích bề mặt vượt 52 km² .

Tuy nhiên, các con số này chỉ nói về dấu vết nhìn thấy trên mặt biển, không phải thể tích dầu đã tràn. Những báo cáo công khai hiện chưa xác định được có bao nhiêu dầu, nếu có, đã đi vào nước biển; nó xuất phát từ đâu; hay nguồn là cơ sở hạ tầng, tàu chở dầu, hay một sự kiện xả thải nào đó .

Nguyên nhân đã được xác nhận chưa?

Chưa. Cách diễn giải thận trọng nhất hiện nay là nguyên nhân vẫn chưa được xác nhận. Có vài giả thuyết được nêu ra, nhưng chưa giả thuyết nào trở thành kết luận độc lập.

Có thể liên quan hạ tầng dầu khí

Một số báo cáo đặt sự việc trong bối cảnh lo ngại về tình trạng hạ tầng dầu khí của Iran quanh đảo Kharg . Một cập nhật giám sát môi trường sau đó nói hạ tầng dầu khí Iran “có thể” là nguồn của vệt loang nghi vấn, nhưng cũng nhấn mạnh nguyên nhân chưa rõ ngay lập tức . Nói cách khác, đây là một khả năng, không phải kết luận.

Cũng có thể là rò rỉ hoặc xả thải từ tàu

Một hướng khác được nêu trong các bản tin là khả năng rò rỉ từ tàu chở dầu, hoặc xả nước dằn tàu/chất thải . Phía quan chức và nghị sĩ Iran bác bỏ cáo buộc vệt loang xuất phát từ cơ sở ở Kharg, đồng thời cho rằng đó là cặn dầu và chất thải nước dằn tàu do các tàu châu Âu xả ra . Những tuyên bố này là một phần của tranh cãi về nguồn gốc, chưa phải bằng chứng độc lập.

Cáo buộc cố ý xả dầu chưa được chứng minh

Nghị sĩ Iran Jafar Pourkabgani bác bỏ cáo buộc Tehran xả dầu gần đảo Kharg, gọi đó là thông tin sai và là một phần của “chiến dịch tâm lý” . Tư liệu nguồn hiện có không chứng minh việc cố ý xả dầu là sự thật.

Rủi ro môi trường nghiêm trọng đến đâu?

Rủi ro môi trường là có thật, vì vệt loang nghi vấn bao phủ hàng chục km² mặt biển ở Vịnh Ba Tư và các báo cáo liên hệ sự việc với lo ngại về thiệt hại môi trường cũng như an toàn hàng hải gần một khu vực xuất khẩu dầu lớn . Một vệt loang giống dầu ở vị trí như vậy cần được theo dõi kỹ, kể cả khi chưa rõ nguồn gốc.

Dù vậy, bằng chứng hiện tại chưa đủ để xem đây là một thảm họa đã được xác nhận ở mức xấu nhất. Một cập nhật giám sát sau đó cho biết ảnh vệ tinh cho thấy vệt loang đã “giảm nhiều” vào thứ Bảy; nếu xu hướng này được quan sát tiếp và xác nhận, rủi ro tức thời sẽ thấp hơn .

Những câu hỏi môi trường quan trọng vẫn còn bỏ ngỏ: chất trên mặt biển chính xác là gì, thể tích xả ra bao nhiêu, nguồn từ đâu, có tiếp tục rò rỉ sau thời điểm chụp ảnh hay không, và dòng chảy đã đưa vệt loang đi đâu. Các con số được công khai đáng tin hơn hiện là diện tích bề mặt, không phải số thùng dầu .

Vì sao rủi ro địa chính trị lại cao?

Độ nhạy cảm nằm ở vị trí. Đảo Kharg được mô tả là trung tâm dầu mỏ chính hoặc cửa xuất khẩu dầu thô chủ chốt của Iran . Hòn đảo nằm trong Vịnh Ba Tư, phía bắc eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược thường được theo dõi sát . Các báo cáo cũng đặt vệt loang trong bối cảnh căng thẳng khu vực, gián đoạn vận tải biển và các hạn chế hải quân ở Vùng Vịnh .

Điều đó không có nghĩa sự cố đã gây ra một đợt đóng cửa hay gián đoạn xuất khẩu được xác nhận. Các báo cáo công khai được xem xét ở đây chưa chứng minh có gián đoạn xuất khẩu. Rủi ro lớn hơn nằm ở niềm tin và cảm nhận thị trường: sự bất định gần Kharg có thể làm tăng chú ý đối với hạ tầng dầu khí Iran, hoạt động tàu chở dầu, trách nhiệm ô nhiễm và an toàn hàng hải.

Điều gì sẽ làm bức tranh rõ hơn?

Cần ít nhất ba nhóm bằng chứng: xác định được nguồn phát sinh, xác nhận vệt loang tiếp tục lan rộng hay đang tan đi, và đo lường đáng tin cậy về loại chất cũng như lượng vật chất đã đi vào biển. Trước khi có các dữ liệu đó, kết luận thận trọng vẫn là chính xác nhất.

Kết luận

Vệt loang gần đảo Kharg là một sự cố ô nhiễm dầu nghi vấn đáng chú ý, nhưng nguyên nhân chưa được giải quyết. Ảnh vệ tinh cho thấy một vệt lớn giống dầu ở phía tây trung tâm xuất khẩu dầu thô chính của Iran trong giai đoạn 6–8/5 . Về môi trường, sự việc đáng lo nhưng chưa được chứng minh là thảm họa; về địa chính trị, nó nhạy cảm vì xảy ra cạnh một điểm xuất khẩu dầu then chốt trong một trong những vùng hàng hải được theo dõi chặt chẽ nhất thế giới .