Tesla lại vượt BYD: Bên trong cú lội ngược dòng doanh số xe điện quý I/2026

Trong quý đầu tiên của năm 2026, Tesla đã giành lại danh hiệu nhà sản xuất xe thuần điện (BEV) lớn nhất thế giới. Nhưng sự đảo chiều này không phải là sản phẩm của một cuộc phục hưng ngoạn mục nào từ Tesla. Về bản chất, đây là câu chuyện về sự rút lui đột ngột và nghiêm trọng của BYD ngay tại thị trường nội địa Trung Quốc.

Tesla đã giao tổng cộng 358.023 xe BEV trên toàn cầu trong quý I/2026, tăng trưởng khiêm tốn khoảng 6,3 đến 6,5% so với cùng kỳ năm ngoái . Trong khi đó, BYD, hãng xe đã vượt qua Tesla để giành vương miện BEV cả năm 2025, chỉ bán được khoảng 310.389 xe điện chở khách thuần túy - giảm mạnh 25,5% so với cùng kỳ năm trước . Khoảng cách gần 48.000 xe đã giúp Tesla nắm giữ 12,9% thị phần BEV toàn cầu, so với 10,9% của BYD, theo dữ liệu từ TrendForce . Dù tổng doanh số xe năng lượng mới (NEV) của BYD, bao gồm cả xe hybrid sạc điện (plug-in hybrid), vẫn ở mức cao khoảng 700.000 xe, ngôi vương cho dòng xe thuần điện đã quay trở lại với nhà sản xuất Mỹ .

Doanh số BEV toàn cầu chỉ tăng 5% so với cùng kỳ, với BEV chiếm 14% tổng doanh số xe du lịch, theo Counterpoint Research . Thị trường NEV nói chung, kết hợp BEV, PHEV và xe chạy bằng pin nhiên liệu, thực tế đã giảm 2% xuống còn 3,94 triệu xe, chiếm 19% doanh số ô tô toàn cầu .

Phía Tesla: Tăng trưởng khiêm tốn trong một thị trường yếu

Hiệu suất quý I/2026 của Tesla ổn định hơn là ngoạn mục. Mức tăng trưởng giao hàng 6,5% được thúc đẩy bởi việc định giá quyết liệt, giảm tồn kho và nhu cầu duy trì ở Bắc Mỹ và Châu Âu . Công ty cũng lấy lại đà tăng trưởng ngay tại Trung Quốc, nơi các đợt giảm giá đã giúp doanh số tăng vọt – Tesla Trung Quốc đóng góp khoảng 60% tổng doanh số toàn cầu trong quý .

Counterpoint Research lưu ý rằng trong khi nhu cầu BEV toàn cầu suy yếu ở một số khu vực trọng điểm, sự ổn định tương đối của Tesla là đủ để giành lại vị trí dẫn đầu khi BYD chùn bước . Dòng sản phẩm hẹp hơn và thuần thục hơn của công ty cũng giúp duy trì hiệu quả sản xuất so với các đối thủ Trung Quốc đang quản lý danh mục đầu tư rộng lớn hơn.

Mức giảm 25% của BYD: Sự sụp đổ trong nước

Sự sụt giảm của BYD không phải do Tesla đột nhiên vượt trội về sản phẩm. Đó là một cuộc khủng hoảng nội địa Trung Quốc, bắt nguồn từ ba áp lực chồng chéo.

1. Vực thẳm trợ cấp. Các ưu đãi mua xe điện của chính phủ Trung Quốc đã hết hạn vào cuối tháng 12 năm 2025. Kết quả là một hiệu ứng dồn cầu kinh điển: nhu cầu tăng vọt vào cuối năm 2025 khi người mua đổ xô đi nhận các khoản trợ cấp sắp hết hạn, để lại quý I/2026 với một khoảng trống nhu cầu đột ngột . Trung Quốc cũng thu hẹp các khoản trợ cấp đổi xe (trade-in) cho xe điện giá rẻ và xe hybrid sạc điện, thắt chặt điều kiện tài chính cho người mua phổ thông .

2. Cuộc chiến giá cả khốc liệt. Sự cạnh tranh nội địa khốc liệt đã đè nén biên lợi nhuận và sản lượng trên tất cả các thương hiệu Trung Quốc. Các đối thủ như Geely (với thương hiệu Zeekr), Leapmotor, Nio, Xiaomi và Li Auto cạnh tranh quyết liệt về giá, bào mòn thị phần của BYD . Tổng doanh số NEV của BYD tại Trung Quốc giảm ước tính 20% đến 30% so với cùng kỳ trong quý, với việc công ty ghi nhận tháng thứ bảy liên tiếp sụt giảm doanh số vào tháng 3 năm 2026 .

3. Sự điều chỉnh rộng hơn của thị trường NEV Trung Quốc. TrendForce mô tả giai đoạn này là "thời kỳ điều chỉnh" đối với thị trường xe năng lượng mới của Trung Quốc. Tổng doanh số NEV tại Trung Quốc đã giảm so với cùng kỳ lần đầu tiên sau nhiều năm và các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc tập trung mạnh vào thị trường nội địa đã bị ảnh hưởng nặng nề nhất . BYD, Geely và SAIC-GM-Wuling—các thương hiệu BEV xếp thứ hai, ba và tư—đều chứng kiến doanh số của họ sụt giảm so với một năm trước đó .

Tổn thất tài chính là rất nghiêm trọng. Lợi nhuận ròng của BYD giảm 55,4% xuống còn 4,1 tỷ nhân dân tệ (khoảng 600 triệu USD), mức sụt giảm lợi nhuận hàng quý mạnh nhất kể từ năm 2020 và là sự gia tốc từ mức giảm 38,2% được ghi nhận trong quý IV/2025 . Doanh thu giảm 11,8% xuống 150,2 tỷ nhân dân tệ, đánh dấu quý giảm thứ ba liên tiếp và là con số doanh thu thấp nhất kể từ năm 2023 . Các nhà phân tích tại Citigroup ước tính rằng mảng kinh doanh tại Trung Quốc của BYD có thể đã rơi vào tình trạng thua lỗ lần đầu tiên trong quý này .

Nghịch lý quốc tế: Xuất khẩu bùng nổ, quy mô chưa đủ lớn

Trong khi hoạt động kinh doanh nội địa của BYD sụp đổ, các hoạt động quốc tế của họ lại tăng vọt—nhưng chưa ở quy mô đủ để thu hẹp khoảng cách.

Doanh số bán hàng ở nước ngoài của BYD, bao gồm cả xe thuần điện và xe hybrid sạc điện, đã tăng trưởng mạnh trong quý I/2026. Xuất khẩu tăng ước tính từ 40% đến 65% so với cùng kỳ, với doanh thu nước ngoài tăng khoảng 40% . Xuất khẩu chiếm khoảng 40% tổng khối lượng bán hàng của BYD trong quý này, tăng so với tỷ trọng nhỏ hơn nhiều vào năm trước .

Nhà sản xuất ô tô này đã và đang tích cực mở rộng sang Đông Nam Á, Châu Âu, Châu Mỹ Latinh và Trung Đông, mở các nhà máy và kênh phân phối mới, đồng thời giới thiệu các mẫu xe có giá cạnh tranh tại các khu vực đó .

Tuy nhiên, phép toán không có lợi cho BYD. Thị trường nội địa của công ty vẫn là nền tảng doanh số chi phối, và sản lượng tuyệt đối bị mất tại Trung Quốc đơn giản là quá lớn để tăng trưởng xuất khẩu có thể bù đắp trong mảng xe thuần điện. Sự gia tăng quốc tế, dù nhanh chóng, bắt đầu từ một cơ sở nhỏ hơn và chưa đủ để ngăn chặn sự sụt giảm doanh số và lợi nhuận hàng quý mạnh nhất mà BYD phải chứng kiến trong nhiều năm .

Quý này tiết lộ gì về cuộc đua BEV toàn cầu

Sự thay đổi trong quý I/2026 ít mang tính chất chiến thắng về phía Tesla hơn là một cú vấp ngã của BYD, một cú vấp bắt nguồn từ thời điểm chính sách hơn là tính ưu việt của sản phẩm. Dữ liệu từ TrendForce và Counterpoint Research nhấn mạnh một thị trường nơi vị trí dẫn đầu hàng quý có thể thay đổi do điểm yếu tương đối cũng như sức mạnh tuyệt đối. Sự tăng trưởng quốc tế của BYD báo hiệu giai đoạn cạnh tranh tiếp theo sẽ diễn ra ở đâu, nhưng quý I/2026 cho thấy quá trình chuyển đổi từ gã khổng lồ nội địa thành một thế lực toàn cầu vẫn đang dang dở.