Vì sao lợi suất trái phiếu Đức kỳ hạn 10 năm vượt 3,5%?

Đợt bán tháo trái phiếu chính phủ châu Âu diễn ra khi nhà đầu tư kết luận rằng cú sốc năng lượng từ Trung Đông có thể giữ lạm phát ở mức cao lâu hơn. Nếu điều đó xảy ra, các ngân hàng trung ương có thể phải duy trì lãi suất cao lâu hơn, hoặc tiếp tục nâng lãi suất.

Với trái phiếu, giá và lợi suất thường đi ngược chiều: khi nhà đầu tư bán trái phiếu và đòi hỏi mức bù đắp cao hơn cho rủi ro lạm phát cũng như lãi suất, lợi suất sẽ tăng. Sự điều chỉnh kỳ vọng này đã đưa lợi suất Bund Đức kỳ hạn 10 năm — chuẩn tham chiếu của khu vực đồng euro — vượt 3,5%. 210

Mốc so sánh lịch sử có khác nhau giữa các báo cáo: Bloomberg gọi 3,50% là mức cao nhất kể từ năm 2009, trong khi một số nguồn khác đối chiếu với các mức của năm 2011. Điểm chung là lợi suất đã lên vùng cao nhất nhiều năm trong một đợt định giá lại rất nhanh về triển vọng lạm phát và lãi suất. 21012

Từ xung đột đến lợi suất Bund

Chất xúc tác trước mắt là rủi ro xấu đi đối với nguồn cung năng lượng và các tuyến vận tải. Các cuộc tấn công của lực lượng Houthi nhằm vào cơ sở năng lượng Saudi Arabia đã đẩy giá dầu Brent lên 97,92 USD/thùng vào ngày 8/9. Những vụ tấn công tiếp theo vào hạ tầng Saudi Arabia và tàu thuyền, cùng rủi ro quanh eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb, tiếp tục làm gia tăng lo ngại về nguồn cung; Reuters đưa tin Brent đã trở lại trên 107 USD/thùng vào ngày 14/9. 202122

Điều nhà đầu tư trái phiếu châu Âu quan tâm không chỉ là việc dầu tăng giá trong một phiên. Vấn đề là liệu gián đoạn sản xuất, vận tải biển và chi phí logistics có biến cú sốc này thành lạm phát dai dẳng hay không.

Dầu và khí đốt đắt hơn có thể làm tăng hóa đơn năng lượng của hộ gia đình, đồng thời đẩy cao chi phí vận chuyển và đầu vào của doanh nghiệp. Khi đó, lạm phát khởi đầu từ năng lượng có nguy cơ lan rộng sang các nhóm giá khác và khó được ngân hàng trung ương kiềm chế hơn.

Khí tự nhiên và điện là mối bận tâm đặc biệt với châu Âu. Thành viên ECB Peter Kazimir cho biết diễn biến giá khí đốt và điện đã trở thành yếu tố then chốt của triển vọng; lạm phát có thể vượt các dự báo vốn đã cao của ECB, với rủi ro nghiêng về chiều tăng. 3940

Vì sao quyết định của ECB làm đà bán tháo mạnh hơn?

Ngày 10/9, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) tăng cả ba lãi suất chủ chốt thêm 25 điểm cơ bản, đưa lãi suất tiền gửi lên 2,50%. Đây là lần tăng thứ hai của ECB trong năm 2026. Dự báo cơ sở mới của đội ngũ ECB cho thấy lạm phát toàn phần bình quân đạt 3,0% năm 2026, 2,5% năm 2027 và 2,1% năm 2028 — vẫn cao hơn mục tiêu 2% của ECB trong toàn bộ giai đoạn dự báo. 33

Tổ hợp này có ý nghĩa lớn với thị trường:

• Lãi suất chính sách cao hơn làm tăng lợi tức ngắn hạn mà nhà đầu tư có thể nhận từ tiền mặt và công cụ ngắn hạn.
• Dự báo lạm phát cao hơn làm giảm sức hấp dẫn của các khoản lãi coupon cố định từ trái phiếu dài hạn.
• Khả năng thắt chặt thêm khiến thị trường kỳ vọng mặt bằng lãi suất cao sẽ kéo dài, từ đó yêu cầu lợi suất cao hơn trên toàn bộ đường cong lãi suất.

Vì thế, đây không đơn thuần là phản ứng kỹ thuật trước một đợt tăng 25 điểm cơ bản. Thị trường đang điều chỉnh theo kịch bản cú sốc năng lượng kéo dài đủ lâu để thay đổi triển vọng lạm phát trung hạn và lộ trình chính sách của ECB. Reuters cho biết các nhà hoạch định chính sách nhìn thấy khả năng thắt chặt thêm, có thể ngay từ cuộc họp ngày 29/10, tùy thuộc dữ liệu mới và diễn biến tại Iran. 34

Vì sao thị trường còn định giá một đợt tăng lãi suất ECB?

Sau quyết định tháng 9, thị trường đặt xác suất khoảng 60% cho một lần ECB tăng lãi suất nữa tại cuộc họp ngày 29/10, đồng thời đã phản ánh đầy đủ một đợt tăng vào cuối năm. 39

Đây là xác suất hàm ý từ giá thị trường, không phải cam kết của ECB. Nó phản ánh ba rủi ro liên kết với nhau:

1. Lạm phát năng lượng có thể kéo dài: các cuộc tấn công tiếp diễn, gián đoạn nguồn cung hoặc hạn chế vận tải biển có thể duy trì giá dầu, khí đốt và cước vận chuyển ở mức cao. 212223
2. Chi phí năng lượng có thể lan sang toàn nền kinh tế: doanh nghiệp có thể chuyển chi phí điện, vận tải và nguyên liệu đầu vào cao hơn sang giá bán, từ đó tác động đến kỳ vọng lạm phát và tiền lương.
3. Lạm phát vốn đã được dự báo sẽ trở về mục tiêu rất chậm: kịch bản cơ sở của ECB vẫn đặt lạm phát ở 2,5% năm 2027 và 2,1% năm 2028. 33

Việc Kazimir nhấn mạnh giá khí đốt và điện càng củng cố cách diễn giải này. Chủ tịch Bundesbank Joachim Nagel cũng cho rằng áp lực năng lượng kéo dài có thể buộc chính sách phải đi vào vùng “hạn chế nhẹ”, nhưng nhấn mạnh quyết định sẽ dựa trên triển vọng kinh tế chứ không diễn ra tự động. 12

Trái phiếu Anh chịu áp lực còn mạnh hơn

Việc định giá lại rủi ro lạm phát và lãi suất không chỉ diễn ra ở khu vực đồng euro. Trái phiếu chính phủ Anh, hay gilt, cũng bị bán tháo mạnh. Theo Reuters, lợi suất gilt kỳ hạn 10 năm lên mức cao nhất kể từ năm 2007; lợi suất kỳ hạn 20 năm và 30 năm lên mức cao nhất kể từ năm 1998; còn lợi suất kỳ hạn 5 năm ghi nhận mức tăng trong một ngày mạnh nhất kể từ tháng 5. 49

Nhà đầu tư cũng nâng cược vào việc Ngân hàng Anh tiếp tục thắt chặt, với xác suất 97% cho một đợt tăng lãi suất trước tháng 11 vào thời điểm đó. 49 Diễn biến này cho thấy một cú sốc năng lượng ảnh hưởng đến các tuyến cung ứng toàn cầu có thể nâng rủi ro lạm phát ở nhiều nền kinh tế, dù điều kiện tăng trưởng và tiền lương trong nước của từng nước không giống nhau.

Những yếu tố cần theo dõi

Phản ứng của thị trường trái phiếu phụ thuộc nhiều vào việc gián đoạn năng lượng được xem là tạm thời hay kéo dài. Nếu căng thẳng khu vực hạ nhiệt một cách đáng tin cậy hoặc điều kiện vận tải biển an toàn hơn, phần bù rủi ro trong giá dầu và khí đốt có thể giảm; qua đó hạ áp lực lên kỳ vọng lạm phát và lợi suất. Ngược lại, các cuộc tấn công tiếp diễn vào hạ tầng năng lượng hoặc tàu thương mại sẽ củng cố áp lực đi lên. 171822

Giá lương thực là một kênh rủi ro bổ sung nhưng khó đo lường trực tiếp hơn. Chi phí dầu diesel, phân bón, chế biến và vận tải duy trì ở mức cao có thể làm tăng áp lực giá thực phẩm; điều kiện nông nghiệp bất lợi sẽ khuếch đại rủi ro này. Tuy nhiên, các báo cáo được cung cấp không lượng hóa tác động dự kiến, nên đây nên được xem là rủi ro lạm phát vòng hai, thay vì nguyên nhân đã được xác nhận của đợt tăng lợi suất Bund.

Tóm lại: đợt bán tháo Bund là một đánh giá mang tính dự báo. Thị trường đang định giá khả năng gián đoạn năng lượng và vận tải biển kéo dài sẽ làm lạm phát dai dẳng hơn, trì hoãn quá trình đưa lạm phát về mục tiêu 2% của ECB và đòi hỏi chính sách tiền tệ thắt chặt hơn dự tính trước đó.