Tại sao một đợt nắng nóng chạy bằng năng lượng mặt trời lại khiến giá điện Đức tăng vọt 29%?

Vào ngày 27 tháng 5 năm 2026, cũng chính đợt nắng nóng đẩy nhiệt độ ở London vượt ngưỡng 35°C đã giáng một đòn mạnh vào thị trường điện châu Âu. Giá điện giao ngay của Đức đã tăng vọt 29% , một sự kiện đã phơi bày một thực tế đáng lo ngại: một lưới điện tràn ngập năng lượng tái tạo vẫn có thể bị thời tiết chi phối, tạo ra những biến động giá cực đoan chỉ trong một buổi chiều. Chỉ trong vài giờ, giá điện đã chuyển từ gần như vô giá trị sang đắt đỏ một cách khó tin, tất cả chỉ vì gió đã ngừng thổi đúng vào thời điểm nhu cầu làm mát đạt đỉnh.

Nguyên nhân kích hoạt là một hệ thống áp suất cao tĩnh mạnh mẽ – một 'vòm nhiệt' – đã bao trùm lên Tây Bắc Âu. Nó mang đến bầu trời không một gợn mây và nền nhiệt phá kỷ lục, nhưng cũng đồng thời khiến tốc độ gió gần như bằng không. Trên khắp nước Đức, sản lượng điện gió sụp đổ xuống chỉ còn 4,4 GW, một phần rất nhỏ so với công suất lắp đặt của quốc gia này . Khi nhu cầu làm mát tăng cao đột biến, đơn vị vận hành lưới điện buộc phải huy động những công cụ đắt tiền nhất: các nhà máy nhiệt điện chạy bằng khí đốt và than đá .

Một ngày của hai thị trường điện đối lập

Để hiểu được sự biến động, chúng ta hãy cùng theo dõi diễn biến của một ngày. Vào buổi trưa, bầu trời quang đãng của vòm nhiệt đã tạo ra một kết cục đầy nghịch lý. Các tấm pin mặt trời trên khắp nước Đức và Vương quốc Anh đã tràn ngập lưới điện, đẩy sản lượng lên mức kỷ lục ở cả hai quốc gia . Nguồn cung vượt xa nhu cầu đến mức, trong một giờ trên sàn giao dịch Epex Spot, giá điện của Đức đã giảm xuống còn -413,77 €/MWh và của Pháp là -412,55 €/MWh . Các nhà sản xuất về cơ bản đã phải trả tiền cho người tiêu dùng để họ sử dụng điện của mình.

Rồi mặt trời bắt đầu lặn.

Khi sản lượng điện mặt trời giảm xuống, các vấn đề của lưới điện bắt đầu lộ rõ. Điện gió, nguồn cung lẽ ra phải cung cấp một lượng điện sạch ổn định vào buổi tối, vẫn gần như vắng mặt ở mức 4,4 GW . Để đáp ứng nhu cầu làm mát dai dẳng, hệ thống phải khởi động các nhà máy nhiệt điện chạy bằng nhiên liệu hóa thạch vốn có thể được điều phối linh hoạt. 'Phụ tải dư' (residual load) – phần nhu cầu phải được các nhà máy này đáp ứng – đã tăng vọt khoảng 12 GW . Sự dịch chuyển đột ngột từ dư thừa sang khan hiếm này chính là nguyên nhân gây ra cú tăng giá 29% . Các nhà phân tích tại Engie's EnergyScan chỉ ra rằng thời tiết đặc biệt ấm áp là động lực chi phối, đồng thời ghi nhận sự gia tăng mạnh về chỉ số ngày làm mát (cooling degree days) trên khắp lục địa .

Cái bẫy biến động của năng lượng tái tạo

Sự kiện này không phải là cá biệt; nó là một bài kiểm tra ứng suất, hé lộ ba điểm yếu cốt lõi trong quá trình chuyển đổi năng lượng của châu Âu.

1. Tính không ổn định liên quan đến thời tiết tạo ra các thái cực giá đối lập. Vòm nhiệt chỉ là một sự kiện khí tượng đơn lẻ nhưng đã tạo ra hai cuộc khủng hoảng trái ngược: một sự kiện là sự dư thừa điện mặt trời vào buổi trưa và sự kiện còn lại là tình trạng thiếu hụt điện gió vào buổi tối. Hiệu ứng kép này – giá âm vào ban ngày, tiếp sau đó là các đỉnh giá đắt đỏ vào buổi tối – là hệ quả trực tiếp của việc phụ thuộc vào nguồn phát phụ thuộc thời tiết mà không có đủ công cụ để cân bằng .

2. Hệ thống lưu trữ vẫn còn vắng bóng trong cuộc chơi. Giá âm xảy ra vì các tấm pin mặt trời sản xuất ra nhiều điện hơn mức lưới điện có thể hấp thụ hoặc lưu trữ. Dung lượng pin và thủy điện tích năng ở châu Âu, dù đang phát triển, vẫn còn quá nhỏ để hấp thụ lượng điện dư thừa vào buổi trưa và xả ra vào giờ cao điểm buổi tối . Nếu không có bộ đệm đó, các tín hiệu giá sẽ dao động một cách điên cuồng. Tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember ghi nhận rằng trong đợt nắng nóng năm 2025, chênh lệch giá đã vượt quá 400 €/MWh vào những ngày nóng nhất , một mô hình đã lặp lại vào tháng 5 năm 2026.

3. Lá chắn cuối cùng vẫn là các nhà máy nhiên liệu hóa thạch. Bất chấp các kỷ lục về lắp đặt điện mặt trời, nhà máy thiết lập giá trong thời kỳ khan gió hầu như luôn là nhà máy đốt khí đốt hoặc than đá . Điều này khiến giá bán buôn điện bị neo vào thị trường khí đốt tự nhiên, tạo ra chính xác kiểu rủi ro chi phí đã gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022. Khi gió ngừng thổi, đường cong merit-order (thứ tự ưu tiên huy động các nhà máy điện dựa trên chi phí biên) dịch chuyển mạnh sang phải, và các nhà máy nhiệt điện đắt tiền trở thành công nghệ thiết lập giá.

Bối cảnh rộng hơn và nóng hơn

Đợt nắng nóng cũng mang theo một thông điệp chính trị đanh thép. Người đứng đầu cơ quan khí hậu Liên Hợp Quốc, Simon Stiell, gọi đợt nắng nóng sớm phá kỷ lục này là "một lời nhắc nhở tàn khốc về những tác động ngày càng gia tăng của cuộc khủng hoảng khí hậu" . Ông xác định 'thủ phạm chính' là hoạt động đốt than, dầu và khí đốt đang diễn ra của nhân loại . Bình luận của ông nhấn mạnh vòng luẩn quẩn nghiệt ngã đang diễn ra: biến đổi khí hậu do nhiên liệu hóa thạch gây ra đang khiến các đợt nắng nóng xảy ra thường xuyên và dữ dội hơn, điều này đến lượt nó lại làm tăng nhu cầu sử dụng điện và – khi gió khan hiếm – buộc các lưới điện phải đốt thêm nhiều nhiên liệu hóa thạch hơn. Tờ LA Times đã nắm bắt được sự trớ trêu của thời khắc này, lưu ý rằng đợt nắng nóng đồng thời tạo ra sản lượng điện mặt trời kỷ lục và đưa giá điện xuống mức âm ở một số thị trường, ngay cả khi nó đẩy chi phí tổng thể của hệ thống lên cao hơn .

Cú tăng giá vào tháng 5 năm 2026 là một phần của xu hướng lớn hơn về các sự kiện giá cực đoan trên thị trường Đức. Phân tích của Neon Energy cho thấy các cú tăng giá đột biến trên 936 €/MWh chỉ xảy ra trong những giai đoạn sản lượng điện gió và mặt trời rất thấp kết hợp với phụ tải dư cao . Mặc dù mức tăng 29% này thấp hơn những đỉnh cực đoan đó, nhưng nó phù hợp với cùng một kịch bản: một lưới điện phụ thuộc vào năng lượng tái tạo, trong những khoảnh khắc căng thẳng về khí tượng, về cơ bản vẫn vận hành giống như hệ thống nhiên liệu hóa thạch mà nó được định sẵn để thay thế.