2026: Cuộc đại cải tổ thương mại điện tử và sở hữu trí tuệ tại Việt Nam

Luật Thương mại điện tử và Nghị định 248/2026: Những thay đổi lớn từ tháng 7/2026

Nghị định số 248/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 30/6/2026, quy định chi tiết thi hành Luật Thương mại điện tử . Văn bản này làm rõ nghĩa vụ của người bán, trách nhiệm của nền tảng và các yêu cầu tuân thủ đối với các nền tảng xuyên biên giới hoạt động tại Việt Nam.

Xác thực danh tính bắt buộc cho người bán và livestreamer

Theo quy định mới, các nền tảng thương mại điện tử trung gian có trách nhiệm thực hiện xác thực điện tử danh tính người bán trong nước trước khi cho phép họ kinh doanh . Việc xác thực phải dựa trên các thông tin: họ và tên, ngày tháng năm sinh, số định danh cá nhân (hoặc hộ chiếu đối với người nước ngoài), số điện thoại và email .

Một thay đổi then chốt là việc mở rộng định nghĩa "người bán" (seller), nay bao gồm bất kỳ tổ chức, cá nhân nào bán hàng qua website, ứng dụng, sàn thương mại điện tử, mạng xã hội có chức năng giao dịch, livestream và tiếp thị liên kết .

Người bán hàng qua livestream, KOLs và KOCs trong các thỏa thuận tiếp thị liên kết cũng phải được xác thực danh tính . Quy định về xác thực điện tử bắt buộc đối với người bán và người phát trực tiếp sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, cho các nền tảng thời gian 6 tháng để triển khai .

Các nền tảng mạng xã hội có tích hợp chức năng thương mại điện tử phải thiết lập cơ chế cụ thể để xác thực người bán và người tham gia livestream . Các nền tảng cũng phải công khai quy chế hoạt động thương mại qua livestream, bao gồm quy trình xác thực người bán và cơ chế giải quyết khiếu nại .

Khoản ký quỹ 20 tỷ đồng cho nền tảng nước ngoài

Một trong những quy định có tác động mạnh nhất là yêu cầu tài chính bắt buộc đối với các nền tảng thương mại điện tử nước ngoài hoạt động tại Việt Nam mà không có pháp nhân được thành lập tại địa phương. Các nền tảng này phải đặt một khoản ký quỹ bảo đảm tối thiểu 20 tỷ đồng Việt Nam (tương đương khoảng 820.000 USD) tại một ngân hàng thương mại ở Việt Nam hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam, và duy trì trong suốt thời gian hoạt động .

Khi nào một nền tảng nước ngoài bị điều chỉnh?

Luật áp dụng "phép thử sự hiện diện tại Việt Nam" (Vietnam presence test). Một nền tảng nước ngoài được coi là có hoạt động tại Việt Nam khi đáp ứng một trong ba điều kiện sau :

1. Cung cấp nội dung bằng tiếng Việt
2. Sử dụng tên miền .vn
3. Xử lý từ 100.000 giao dịch trở lên mỗi năm với người mua tại Việt Nam

Các nghĩa vụ bổ sung dành cho nền tảng nước ngoài

Khi đã đáp ứng các điều kiện trên, nền tảng nước ngoài còn phải chỉ định một pháp nhân được ủy quyền hợp pháp tại Việt Nam và tuân thủ các yêu cầu về khấu trừ và nộp thuế . Hậu quả của việc không tuân thủ là rất nghiêm trọng, bao gồm chặn truy cập, đình chỉ chức năng giao dịch hoặc xử phạt hành chính .

Cuộc tranh luận sôi nổi: Đề xuất sửa đổi Luật Xuất bản và nguy cơ trách nhiệm SHTT tuyệt đối

Tách biệt với Luật Thương mại điện tử, Quốc hội đang thảo luận về đề xuất sửa đổi Luật Xuất bản. Một điều khoản duy nhất — điểm h, khoản 2, Điều 10 của dự thảo — đã gây ra tranh cãi đáng kể .

Nội dung dự thảo nêu: Quy định cấm hành vi "không ngăn chặn, gỡ bỏ xuất bản phẩm có nội dung vi phạm pháp luật, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên nền tảng, ứng dụng do mình quản lý, vận hành" .

Mối quan ngại cốt lõi: Các đại biểu Quốc hội và chuyên gia ngành cảnh báo rằng cách diễn đạt này có thể bị hiểu là yêu cầu các nền tảng chủ động giám sát và kiểm duyệt trước toàn bộ nội dung để tìm vi phạm SHTT. Điều này sẽ có hiệu lực như một hình thức trách nhiệm nghiêm ngặt hoặc tuyệt đối đối với hành vi vi phạm SHTT của bên thứ ba .

Điều này xung đột trực tiếp với hai khuôn khổ pháp lý đã được thiết lập:

Điều 198b: Khuôn khổ "bến đỗ an toàn" hiện hành của Việt Nam

Được giới thiệu trong Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2022 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2023, Điều 198b đã thiết lập một khuôn khổ miễn trừ trách nhiệm có điều kiện (safe harbor) cho các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian . Theo Điều 198b, các nhà cung cấp dịch vụ trung gian chỉ phải chịu trách nhiệm nếu họ không đáp ứng yêu cầu gỡ bỏ nội dung từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền — họ không bắt buộc phải chủ động giám sát nội dung người dùng .

Khuôn khổ này về cơ bản được chuyển thể từ Điều 12.551 của Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EU (EVFTA) .

Cam kết thương mại quốc tế của Việt Nam

Các cam kết trong các hiệp định thương mại tự do của Việt Nam — bao gồm CPTPP, EVFTA, RCEP và các điều ước WIPO — thường yêu cầu các khuôn khổ bến đỗ an toàn và cấm áp đặt nghĩa vụ giám sát chung lên các bên trung gian .

Đề xuất sửa đổi Luật Xuất bản vẫn đang ở dạng dự thảo và chưa được ban hành. Cuộc tranh luận vẫn đang tiếp diễn, với một số đại biểu kêu gọi làm rõ ngôn ngữ để đảm bảo Luật Xuất bản không chồng lấn hoặc xóa bỏ chế độ bến đỗ an toàn của Điều 198b, cũng như không tạo ra các nghĩa vụ mâu thuẫn có thể vi phạm các cam kết quốc tế của Việt Nam .