Ba tín hiệu cảnh báo cơn sốt AI đang 'đỏ rực' như bong bóng dot-com

Các hệ số định giá cho các công ty liên quan đến AI cũng đã tăng lên mức chóng mặt. Các công ty chưa có doanh thu trong các lĩnh vực như điện toán lượng tử và eVTOL (máy bay điện cất cánh và hạ cánh thẳng đứng) đang được định giá cao gấp 5 đến 10 lần so với các công ty cùng loại thời dot-com, theo cảnh báo từ các nhà phân tích tại Goldman Sachs và các ngân hàng khác . Palantir, một công ty phân tích dữ liệu thường được liên kết với AI, có thời điểm giao dịch ở mức gấp 123 lần doanh thu .

Chuyên gia chiến lược cổ phiếu và định lượng của Bank of America, Victoria Roloff, đã thừa nhận rằng "độ rộng thị trường hẹp và các hệ số định giá cao ngất ngưởng gần giống với năm 2000" nhưng cũng cảnh báo rằng bà nhìn thấy "nhiều khả năng là một túi khí AI hơn là một bong bóng AI đã căng phồng hoàn toàn (ít nhất là ở thời điểm hiện tại)" . Sự phân biệt này rất quan trọng: một túi khí cho thấy sự định giá quá cao chỉ tập trung vào một vài cái tên cụ thể, trong khi một bong bóng thực sự ám chỉ sự dư thừa có tính hệ thống.

Các thước đo khác cũng củng cố mối lo ngại về định giá. Tỷ lệ giá trên giá trị sổ sách (P/B) của S&P 500 đã đạt 5,3 vào tháng 8 năm 2025, vượt qua mức 5,1 được ghi nhận trong thời kỳ đỉnh cao của bong bóng dot-com vào tháng 3 năm 2000 . Tỷ lệ CAPE (hệ số giá trên thu nhập điều chỉnh theo chu kỳ) đã tăng vượt quá hai độ lệch chuẩn so với mức trung bình lịch sử, theo nhà kinh tế học David Rosenberg, một mức độ mà ông lập luận là phù hợp với một thị trường đã ở trong tình trạng bong bóng giá hơn một năm qua .

2. Làn sóng IPO 'khủng' tăng vọt, sánh ngang tốc độ trước năm 2000 và 2008

Lượng hồ sơ chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng từ các công ty tập trung vào AI đã phình to đến mức tương đương với các cơn sốt IPO trước đỉnh khủng hoảng cuối những năm 1990 và giữa những năm 2000. Business Insider đưa tin vào tháng 6 năm 2026 rằng cuộc đua lên sàn của các công ty công nghệ vốn hóa lớn đang "gửi đi một tín hiệu từng lóe sáng lần cuối trong cơn sốt chào bán cổ phiếu ra công chúng từ cuối những năm 1990 đến đầu những năm 2000" . Các nhà phân tích tại TS Lombard lập luận rằng làn sóng IPO khổng lồ này cho thấy mong muốn của những người trong nội bộ công ty và các nhà đầu tư ban đầu là muốn bán cổ phiếu cho công chúng ở mức định giá cao ngất—hành vi thường thấy ở gần các đỉnh thị trường trong lịch sử .

Quy mô của các đợt niêm yết được lên kế hoạch thật đáng kinh ngạc. Tổng giá trị kỳ vọng khi IPO của chỉ ba công ty—SpaceX, OpenAI, và Anthropic—sẽ vượt qua toàn bộ làn sóng IPO dot-com giai đoạn 1995–2000 khi được điều chỉnh theo lạm phát, theo một phân tích thị trường . Vào tháng 3 năm 2026, một "làn sóng IPO AI trị giá 200 tỷ USD" được mô tả là đang định hình lại Phố Wall, dẫn đầu bởi CoreWeave, Databricks và Cerebras Systems . Tờ South China Morning Post lưu ý rằng "hàng loạt thương vụ phát hành lần đầu ra công chúng khổng lồ" đang phản ánh rõ rệt các đợt dẫn đến những đỉnh thị trường trong quá khứ, sánh ngang với tốc độ từng thấy trước cả hai đợt suy thoái năm 2000 và 2008 .

Sự tương đồng lịch sử này thật đáng lo ngại: hoạt động IPO đã tăng vọt trong những năm trước khi bong bóng dot-com vỡ, và một mô hình tương tự đã diễn ra trước cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008. Mặc dù chỉ riêng khối lượng IPO không đảm bảo sẽ có sụp đổ, nhưng nó đã từng là một tín hiệu đáng tin cậy cho sự hưng phấn cuối chu kỳ trong các giai đoạn trước đó.

3. Bảy trong số mười chỉ báo thị trường giá xuống của Bank of America đang nhấp nháy

Có lẽ cảnh báo mang tính hệ thống nhất đến từ khuôn khổ thị trường giá xuống nội bộ của Bank of America. Tính đến tháng 6 năm 2026, chiến lược gia Savita Subramanian báo cáo rằng 7 trong số 10 dấu hiệu báo trước thị trường giá xuống độc quyền của ngân hàng đã được kích hoạt—tăng từ 5 tín hiệu vào tháng 4 và 4 tín hiệu vào tháng 3 . Theo lịch sử, việc kích hoạt 7 tín hiệu là mức điển hình mà tại đó một đỉnh thị trường xuất hiện, một mô hình đã đúng trong các thị trường giá xuống kể từ năm 1990 .

Các chỉ báo này bao gồm một loạt các thước đo đa dạng, như niềm tin của người tiêu dùng, kỳ vọng về hiệu suất cổ phiếu, mức độ căng thẳng tín dụng, điều kiện thắt chặt tín dụng, và hiệu suất tương đối của các cổ phiếu có hệ số P/E cao so với cổ phiếu có P/E thấp . Hai tín hiệu mới được kích hoạt trong tháng 5 đặc biệt đáng chú ý: sự vượt trội của các cổ phiếu P/E cao so với các cổ phiếu P/E thấp—một dấu hiệu kinh điển của sự đầu cơ quá mức—và các kỳ vọng tăng trưởng dài hạn quá lạc quan, vượt xa xu hướng lịch sử năm năm .

Để phản ứng với các cảnh báo đã tích lũy, Bank of America đã thẳng thắn khuyên khách hàng chốt lời, tuyên bố có "quá nhiều dấu hiệu đỏ" . Riêng nhóm chiến lược cổ phiếu châu Âu của ngân hàng này hồi tháng 2 năm 2026 đã cảnh báo rằng "những nghi ngờ xung quanh cuộc cách mạng AI đang nổi lên" và câu chuyện thị trường đang chuyển từ góc nhìn "chỉ có tăng" sang những lo ngại rằng AI thực sự có thể "phá hủy lợi nhuận doanh nghiệp" thay vì thúc đẩy chúng một cách phổ quát .

Sự tiến triển đều đặn của các tín hiệu được kích hoạt—từ bốn vào tháng 3 lên bảy vào tháng 5—cho thấy sự suy giảm diễn ra từ từ thay vì đột ngột, nhưng hướng đi là nhất quán. Đến cuối tháng 5 và đầu tháng 6 năm 2026, 70% các chỉ báo thị trường giá xuống của ngân hàng này đang báo động đỏ .

Cuộc tranh luận: bong bóng, túi khí, hay chỉ mới ở 'trại căn cứ'?

Bất chấp những cảnh báo đang tích lũy, cộng đồng nhà phân tích vẫn chưa đạt được sự đồng thuận. Một phe đáng kể lập luận rằng những so sánh với bong bóng dot-com là phóng đại hoặc ít nhất là còn quá sớm.

Goldman Sachs đã cảnh báo rằng sự mất cân bằng đầu tư AI hiện tại phản ánh rất giống điểm uốn năm 1997 hơn là đỉnh điểm năm 2000, ngụ ý rằng chu kỳ này vẫn có thể còn nhiều năm phía trước trước khi sụp đổ . Ngân hàng đầu tư này chỉ ra chi tiêu vốn tăng trong khi lợi nhuận giảm và chênh lệch tín dụng mở rộng là những sự mất cân bằng sẽ trở nên "rõ ràng hơn khi bùng nổ đầu tư AI kéo dài", nhưng đã dừng lại trước khi tuyên bố về một đỉnh điểm sắp xảy ra .

Ngay trong nội bộ Bank of America cũng có những quan điểm trái ngược. Một báo cáo tháng 12 năm 2025 từ bộ phận Nghiên cứu Toàn cầu của ngân hàng này lập luận rằng "một số phân khúc của thị trường đã biểu hiện sự bất ổn phù hợp với dư thừa cuối chu kỳ" nhưng "các phân khúc chính liên quan đến AI của chứng khoán Mỹ vẫn còn kém xa so với các điều kiện thường gắn liền với một đỉnh bong bóng sắp xảy ra" . Cùng nhóm này dự báo trong triển vọng năm tới rằng những lo ngại về bong bóng AI là "bị phóng đại" và chi tiêu vốn liên quan đến AI sẽ tiếp tục được xây dựng thay vì vỡ tung .

Nhóm Return on Investment của Reuters đã công bố một phân tích vào tháng 5 năm 2026 lập luận rằng mặc dù "cơn sốt chi tiêu vốn AI do các nhà cung cấp siêu quy mô dẫn đầu có thể làm lu mờ cơn sốt dotcom, nhưng một sự lặp lại của cú sụp đổ năm 2000 là khó xảy ra" ngay cả khi nhu cầu AI không theo kịp nguồn cung . Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng tuyên bố tương tự rằng một đợt suy thoái là có thể xảy ra nhưng khó có khả năng phát triển thành một cuộc khủng hoảng hệ thống .

Ngân hàng Trung ương Anh (Bank of England) đã có lập trường thận trọng hơn, cảnh báo vào tháng 10 năm 2025 rằng định giá AI "bị kéo căng" có nguy cơ gây ra "một đợt điều chỉnh thị trường mạnh" nếu kỳ vọng về tác động của công nghệ này trở nên kém lạc quan hơn . Ủy ban Chính sách Tài chính của ngân hàng này đã so sánh trực tiếp với cơn sốt dot-com cuối những năm 1990 .

Điều khiến thời điểm này trở nên đặc biệt khó phân tích là nhiều tổ chức đang đưa ra cảnh báo cũng đồng thời phòng ngừa các dự báo của mình bằng các kịch bản tăng giá. Chỉ báo Rủi ro Bong bóng của Bank of America cho thấy áp lực đầu cơ đã tăng cường, nhưng các tài sản AI cốt lõi vẫn chưa hoàn toàn tách rời khỏi các yếu tố cơ bản . Cuộc tranh luận xoay quanh việc phép so sánh nào là phù hợp nhất: giai đoạn xây dựng năm 1997, đỉnh điểm năm 2000, hay một điều gì đó mới mẻ.

Những điểm rủi ro tập trung ở đâu

Đối với các nhà đầu tư đang theo dõi những tín hiệu này, một số điểm áp lực đáng được chú ý. Chênh lệch tín dụng, vốn đã duy trì ở mức eo hẹp lịch sử, đã bắt đầu mở rộng trong những tuần gần đây—chỉ số ICE Bank of America US High Yield Index đã cho thấy những dấu hiệu căng thẳng ban đầu . Chỉ số Buffett—tỷ lệ giữa tổng vốn hóa thị trường và GDP—đã đạt 230%, cao hơn hai độ lệch chuẩn so với xu hướng dài hạn, báo hiệu sự định giá quá cao có tính hệ thống vượt ra ngoài khu vực công nghệ .

Chính làn sóng IPO cũng tạo ra những rủi ro cơ học. Quy mô tuyệt đối của các đợt niêm yết sắp tới có nghĩa là sẽ có áp lực mua vào quy mô lớn từ các quỹ chỉ số, có khả năng tạo ra nhu cầu nhân tạo có thể đảo ngược khi lượng cổ phiếu mới phát hành được hấp thụ hoặc khi các nhà đầu tư ban đầu bắt đầu bán ra thị trường .

Không có tín hiệu nào trong số này đảm bảo một cú sụp đổ, và làn sóng AI khác với thời kỳ dot-com ở những điểm quan trọng. Các công ty AI hàng đầu ngày nay là những doanh nghiệp có lợi nhuận với doanh thu thực tế, chứ không phải là những công ty khởi nghiệp đầu cơ không có mô hình kinh doanh. Bản thân công nghệ này đã và đang tạo ra giá trị kinh tế có thể đo lường được trên nhiều ngành công nghiệp. Nhưng các dấu hiệu cảnh báo đủ nhiều và có tiếng vang lịch sử lớn đến mức ngay cả những tổ chức lạc quan nhất cũng đang khuyên nên thận trọng.