Nga hạ dự báo GDP 2026 còn 0,4%: những lực cản nào đang kéo nền kinh tế chậm lại?

Xu hướng hạ dự báo không chỉ đến từ chính phủ. Sberbank, ngân hàng lớn nhất Nga, đã giảm dự báo tăng trưởng GDP năm 2026 xuống 0,5%–1% từ mức 1%–1,5% sau một quý I yếu . Một khảo sát Reuters cuối tháng 3 đưa dự báo tăng trưởng 2026 xuống 0,8%, từ mức 1% một tháng trước đó, trong khi Bộ trưởng Kinh tế Maxim Reshetnikov cảnh báo nửa đầu năm sẽ khó khăn . Trung tâm Phân tích Kinh tế vĩ mô và Dự báo Ngắn hạn, hay CMAKP, một viện nghiên cứu gắn với Kremlin, dự báo tăng trưởng 2026 chỉ 0,5%–0,7%, thấp hơn mức 0,9%–1,3% trước đó .

Lãi suất cao đang trở thành chiếc phanh nội địa

Một lực hãm dễ thấy nhất là lãi suất cao. Các báo cáo về lần hạ dự báo của Sberbank liên hệ khởi đầu yếu của năm 2026 với lãi suất cao, tăng thuế, đồng rúp mạnh và giá dầu Nga yếu hơn . Dữ liệu sơ bộ được Continuum Economics dẫn lại cũng mô tả mức giảm trong quý I diễn ra dưới áp lực từ lãi suất cao, trừng phạt, đồng rúp mạnh, hạn chế nguồn cung và áp lực giá cả dai dẳng .

Cơ chế ở đây khá trực diện: tín dụng đắt hơn khiến hộ gia đình và doanh nghiệp khó vay, khó đầu tư và khó chi tiêu mạnh tay. Điều đó đặc biệt đáng chú ý vì đà tăng trưởng thời chiến của Nga vốn đã giảm tốc. The Moscow Times mô tả giai đoạn tăng nhanh 2023–2024 đang phai dần, trong khi nhu cầu quân sự đối với ngân sách vẫn cao và các biện pháp trừng phạt của phương Tây tiếp tục siết chặt .

Giá dầu cao không tự động cứu được tăng trưởng

Với Nga, dầu mỏ thường là một phần quan trọng của câu chuyện ngân sách và thương mại đối ngoại. Nhưng lần này, bài toán không chỉ là một thùng dầu bán được bao nhiêu.

Một báo cáo do Reuters đăng lại, dẫn viện TsMAKP, cho rằng giá dầu toàn cầu cao sẽ không giúp tăng trưởng Nga bật lên đáng kể, vì các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine và các lệnh trừng phạt mới của phương Tây đang đè lên sản lượng và xuất khẩu dầu thô .

Điểm mấu chốt là: nếu sản lượng giảm, cảng và nhà máy lọc dầu bị gián đoạn, hoặc hoạt động bán hàng gặp rào cản do trừng phạt, giá tham chiếu cao hơn chưa chắc chuyển hóa thành GDP hay nguồn thu ngân sách cao hơn. NEST Centre cũng cho rằng Nga vẫn dễ chịu sức ép ngân sách do chi tiêu quân sự tăng và doanh thu dầu khí giảm .

Sản lượng và xuất khẩu dầu yếu đi làm mất bớt bộ đệm quen thuộc

The Moscow Times, dẫn CMAKP, cho biết các cuộc tấn công của Ukraine vào cảng và nhà máy lọc dầu đang làm suy yếu khả năng xuất khẩu dầu thô và nhiên liệu của Nga, đồng thời có thể buộc nước này phải cắt giảm sản lượng . Cùng hướng đó, báo cáo do Reuters đăng lại cho biết dự báo xuất khẩu dầu và sản phẩm dầu mỏ của Nga giai đoạn 2026–2029 đã bị điều chỉnh giảm .

Vì vậy, đợt giảm tốc này khác với một chu kỳ giá dầu thông thường. Vấn đề không chỉ nằm ở giá bán, mà còn ở khả năng Nga có thể sản xuất, lọc, vận chuyển và xuất khẩu đủ khối lượng trong bối cảnh chiến tranh và trừng phạt.

Giả định giá dầu thấp hơn làm ngân sách bớt dư địa

Chính phủ Nga giữ giả định giá dầu năm 2026 ở mức 59 USD/thùng, nhưng hạ giả định cho giai đoạn 2027–2029 xuống 50 USD/thùng .

Một giả định giá dầu thấp hơn không tự động kéo GDP đi xuống. Tuy nhiên, nó làm phần đệm dự kiến từ nguồn thu năng lượng mỏng hơn. Khi chi tiêu quân sự vẫn lớn và doanh thu dầu khí yếu đi, khả năng dùng ngân sách để bù đắp đà giảm của nền kinh tế cũng bị thu hẹp .

Quý I âm tăng trưởng khiến việc hạ dự báo khó tránh

Tín hiệu cảnh báo rõ nhất đến từ quý I/2026. Dữ liệu sơ bộ của Bộ Phát triển Kinh tế Nga cho thấy GDP giảm 0,3% trong quý này, lần giảm đầu tiên kể từ quý I/2023, dù nền kinh tế vẫn được hỗ trợ bởi chi tiêu quân sự lớn, tiền lương tăng và kích thích tài khóa .

Con số âm đó biến câu chuyện từ một rủi ro lý thuyết thành sự suy yếu đã nhìn thấy trong dữ liệu. Nó cũng giúp giải thích vì sao các ngân hàng, giới phân tích và dự báo chính thức đều dịch về kịch bản tăng trưởng thấp hơn cho năm 2026 .

Triển vọng 2026–2029: tăng chậm và phụ thuộc nhiều điều kiện

Với năm 2026, dự báo chính thức 0,4% cho thấy Nga đang tiến sát trạng thái đình trệ hơn là chỉ hạ nhiệt nhẹ . Với năm 2027, việc giảm dự báo từ 2,8% xuống 1,4% cho thấy nhà hoạch định chính sách không còn đặt cược vào một nhịp phục hồi nhanh .

Đến năm 2029, lộ trình chính thức vẫn kỳ vọng tăng trưởng đạt 2,4%, nhưng kịch bản đó phụ thuộc vào nhiều điều kiện chưa chắc chắn: sản lượng và xuất khẩu dầu, mức độ trừng phạt, áp lực ngân sách từ chiến tranh và khả năng ngân hàng trung ương nới lỏng chính sách mà không làm áp lực giá bùng lên trở lại .

Tóm lại: Nga hạ dự báo GDP 2026 vì những lợi ích dễ thấy từ kích thích thời chiến đang cạn dần, trong khi lãi suất cao, trừng phạt và giới hạn trong ngành dầu mỏ cùng lúc bóp hẹp tăng trưởng. Dự báo chính thức vẫn để ngỏ một lộ trình phục hồi dần đến năm 2029, nhưng mức 0,4% cho năm 2026 cho thấy khoảng an toàn của nền kinh tế Nga đã hẹp đi đáng kể .