Khung Thỏa Thuận Mong Manh: Ý Nghĩa Thực Sự Của Việc Gia Hạn Ngừng Bắn Mỹ - Iran

Số phận của thỏa thuận gắn chặt với sức mạnh hải quân đang bóp nghẹt nền kinh tế Iran. Lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ, được áp đặt vào ngày 13 tháng 4 sau sự sụp đổ của các cuộc đàm phán Islamabad, đang khiến Iran thiệt hại khoảng 400 triệu đô la mỗi ngày trong thương mại bị mất và đã trở thành con bài mặc cả chính của Washington . Theo dự thảo MOU, Mỹ sẽ dỡ bỏ phong tỏa để đổi lấy việc Iran khôi phục vận chuyển thương mại qua eo biển Hormuz về mức trước chiến tranh trong vòng một tháng . Tuy nhiên, Iran đã ra tín hiệu rằng ngay cả trong thời gian ngừng bắn, họ sẽ không quay trở lại quyền tự do hàng hải như trước chiến tranh, mà tìm cách kiểm soát vĩnh viễn tuyến đường thủy vận chuyển khoảng 20% lượng dầu trung chuyển của thế giới này . Bất đồng cốt lõi này đảm bảo rằng ngay cả một sự tạm dừng giao tranh cũng sẽ bị phủ bóng bởi những toan tính chiến lược để giành ưu thế lâu dài trên eo biển.

Bảng dưới đây phác thảo các quan điểm chính về eo biển Hormuz, minh họa cho khoảng cách mà thỏa thuận tạm thời đang cố gắng thu hẹp:

Thỏa thuận tạm thời cũng đặt nền móng cho một vòng đàm phán hạt nhân mới, chính là vấn đề đã châm ngòi cho xung đột khi các cuộc đàm phán trước đó sụp đổ. Khuôn khổ được báo cáo nêu rõ Iran "sẽ không được phép làm giàu uranium" . Điều này tạo ra một va chạm trực tiếp với các "lằn ranh đỏ" đã được Iran tuyên bố. Ông Ebrahim Azizi, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của Quốc hội Iran, đã công khai nhấn mạnh rằng nước này sẽ không từ bỏ quyền làm giàu, sở hữu uranium đã làm giàu, kiểm soát eo biển Hormuz, hay yêu cầu dỡ bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt .

Ngoài các vấn đề trước mắt là lệnh phong tỏa và việc đóng băng làm giàu, một loạt điểm vướng mắc quan trọng khác vẫn chưa được MOU sơ bộ đề cập đến, và sẽ phải giải quyết trong các cuộc đàm phán tương lai :

• Các lệnh trừng phạt của Mỹ: Tehran yêu cầu dỡ bỏ hoàn toàn và có thể xác minh được, trong khi Washington có ý định giữ lại công cụ đòn bẩy kinh tế chính của mình .
• Rút quân: Iran khăng khăng đòi rút toàn bộ lực lượng quân sự Mỹ khỏi khu vực như một điều kiện cho hòa bình lâu dài .
• Tên lửa Đạn đạo và Lực lượng Ủy nhiệm: Mỹ đang thúc đẩy hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo của Iran và chấm dứt hỗ trợ cho các nhóm ủy nhiệm như Hezbollah và Hamas, hai điều mà Iran đã gắn mác là trụ cột không thể thương lượng trong chiến lược phòng thủ của mình .
• Vai trò của Israel: Vị thế chưa được giải quyết của Israel, quốc gia có các cuộc tấn công vào các nhà khoa học hạt nhân Iran đầu năm 2026 đã giúp châm ngòi chiến tranh, vẫn là một trở ngại lớn cho bất kỳ giải pháp lâu dài nào .

Có lẽ mối đe dọa trực tiếp nhất đối với thỏa thuận đến từ chính bên trong Iran. Một phản ứng dữ dội từ phe cứng rắn đã biến các buổi canh thức đường phố hàng đêm thành một chiến dịch gây áp lực chính trị bền vững chống lại bất kỳ ai sẵn lòng đối thoại với Washington . Các nhóm này miêu tả Iran là người chiến thắng và cáo buộc trưởng đoàn đàm phán, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf, đã vi phạm các lằn ranh đỏ do cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei đặt ra . Phe này, dù được mô tả là một "nhóm thiểu số nhưng có tiếng nói", có ảnh hưởng thông qua các ghế trong Quốc hội và Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, sử dụng truyền thông nhà nước để khuếch đại thông điệp và công khai nhắm vào ông Ghalibaf . Cuộc đấu đá chính trị nội bộ gay gắt đến mức việc Tehran từ chối các điều khoản của Mỹ vào giữa tháng 5 đã từng làm dấy lên lo ngại rằng lệnh ngừng bắn sẽ sụp đổ và giao tranh sẽ tái diễn trong vài ngày .

Việc gia hạn ngừng bắn 60 ngày là một chiếc phao cứu sinh ngoại giao, không phải là một hiệp ước hòa bình. Nó phụ thuộc vào chữ ký của Tổng thống Trump, bị phản đối quyết liệt bởi chính các quan chức Iran sẽ phải thực thi nó, và trì hoãn mọi bất đồng cơ bản cho một tương lai không có gì là chắc chắn.