Bức thư AI 'Phải Hành Động Ngay' của 16 người đoạt giải Nobel vấp phải chỉ trích gay gắt — Đặc biệt vì sự vắng mặt của Trung Quốc

Vào ngày 13 tháng 7 năm 2026, Phòng thí nghiệm Kinh tế Số Stanford đã công bố một bức thư ngỏ chỉ 88 từ có tựa đề "We Must Act Now: A Statement on AI's Transformation of the Economy" (Chúng ta phải hành động ngay: Tuyên bố về sự chuyển đổi nền kinh tế do AI) . Hơn 200 nhà kinh tế và nhà nghiên cứu AI, bao gồm 16 người đoạt giải Nobel và các giám đốc điều hành từ Google, Anthropic và OpenAI, đã ký tên . Bức thư cảnh báo rằng AI có thể kích hoạt một cuộc biến đổi kinh tế lớn hơn Cách mạng Công nghiệp, diễn ra nhanh hơn nhiều, và kêu gọi khẩn trương chuẩn bị các thể chế và rào cản .

Lập luận cốt lõi của bức thư

Tuyên bố đầy đủ, có sẵn tại wemustactnow.ai, đưa ra bốn điểm ngắn gọn :

• AI có thể trở nên mạnh mẽ hơn đáng kể trong 10 năm tới.
• Điều này có thể thúc đẩy một cuộc biến đổi kinh tế lớn hơn Cách mạng Công nghiệp, nhưng bị nén lại trong một khung thời gian ngắn hơn nhiều — mang theo cả rủi ro dịch chuyển việc làm quy mô lớn và cơ hội cho những cải thiện lớn về mức sống.
• Các nhà kinh tế, nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo công nghệ phải hành động ngay để hiểu về kinh tế học của AI mang tính chuyển đổi.
• Mục tiêu là xây dựng các ưu đãi, rào cản và thể chế cần thiết để định hướng AI theo hướng bổ trợ cho con người và mang lại lợi ích cho xã hội .

Bức thư cố tình không kêu gọi tạm dừng đào tạo AI, cũng không đề xuất các công cụ chính sách cụ thể như thuế, chương trình đào tạo lại hay dự luật an toàn . Nó được thiết kế như một tuyên bố đồng thuận từ giới kinh tế học, thúc giục sự chuẩn bị thay vì báo động.

Những chỉ trích nhắm vào bức thư

1. Sự lệch lạc về địa lý trong danh sách người ký
Việc xem xét danh sách người ký tại wemustactnow.ai cho thấy sự tập trung địa lý rõ rệt. Khoảng 4/5 người ký đến từ Mỹ và Canada, và hầu hết số còn lại đến từ châu Âu . Đáng chú ý, không một người ký nào có trụ sở tại Trung Quốc — quốc gia chiếm khoảng một nửa hoạt động phát triển mô hình AI tiên tiến và được cho là có tốc độ ứng dụng AI nhanh nhất thế giới .

Sự vắng mặt này đã vấp phải chỉ trích gay gắt. Một bài xã luận trên South China Morning Post (ngày 26/7/2026), có tựa đề "Phương Tây đang tranh luận về tương lai của AI khi thiếu vắng một nửa thế giới," lập luận rằng bất kỳ cuộc tranh luận có ý nghĩa nào về tác động kinh tế toàn cầu của AI đều phải bao gồm Trung Quốc, nơi cuộc thử nghiệm AI đang diễn ra với tốc độ và quy mô lớn hơn, và cho ra những kết quả khác biệt . Bài báo chỉ ra rằng bằng cách loại trừ Trung Quốc, cách tiếp cận của bức thư đối với một cuộc biến đổi kinh tế toàn cầu đã loại bỏ một nửa thế giới AI .

2. Thiếu các đề xuất chính sách cụ thể
Các nhà bình luận chỉ ra rằng độ dài 88 từ và cấu trúc bốn câu của bức thư — dù cố tình rộng để thu hút một liên minh lớn — nhưng không đưa ra các công cụ chính sách cụ thể như thuế, chương trình đào tạo lại, kiểm định mô hình hay luật an toàn . Podcast của Viện Cato (ngày 30/7/2026) đã đặt câu hỏệu liệu một lời kêu gọi mơ hồ như vậy có thể tác động một cách có ý nghĩa đến chính sách hay không .

3. Không có quy định ràng buộc bất chấp các cảnh báo trước đó
Các nhà phê bình chỉ ra rằng nhiều bức thư cảnh báo AI quan trọng kể từ năm 2023 đã yêu cầu chính phủ quản lý AI, nhưng không có bức thư nào tạo ra một đạo luật ràng buộc . Điều này đặt ra câu hỏệu liệu "We Must Act Now" có chung số phận — tạo ra các tiêu đề nhưng không có thay đổi về thể chế .

4. Sự đa dạng về ý thức hệ là một tín hiệu trái chiều
Mặc dù bức thư bao gồm các nhà kinh tế nổi tiếng trên khắp các phổ chính trị (từ những người đoạt Nobel theo khuynh hướng cánh tả như Paul Krugman và Joseph Stiglitz đến những nhân vật theo chủ nghĩa tự do như Tyler Cowen), một số nhà quan sát tại Viện Cato cho rằng sự đa dạng về ý thức hệ này phản ánh sự mơ hồ của bức thư hơn là sự đồng thuận thực sự về các giải pháp .

Tổng kết

Lập luận cốt lõi của bức thư — rằng sự gián đoạn kinh tế do AI gây ra có thể lớn hơn và nhanh hơn bất kỳ cuộc chuyển đổi công nghệ nào trước đây, và các thể chế chưa sẵn sàng — được nhiều người coi là quan trọng và kịp thời. Tuy nhiên, sự loại trừ về mặt địa lý đối với Trung Quốc là chỉ trích nổi bật nhất, làm suy yếu tuyên bố của bức thư rằng nó đại diện cho một cuộc biến đổi kinh tế toàn cầu thực sự. Cùng với việc thiếu các đề xuất chính sách cụ thể, bức thư đã được mô tả là một lời kêu gọi "tất cả chung tay" có thiện chí nhưng dang dở, để lại những câu hỏi khó nhất chưa có lời giải .