Bên trong các cuộc đàm phán hòa bình Mỹ–Iran do Pakistan làm trung gian

Các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt cuộc xung đột năm 2026 giữa Hoa Kỳ và Iran đang tăng tốc, với Pakistan nổi lên như bên trung gian quan trọng nhất. Một số báo cáo trong tháng 5/2026 cho biết các nhà đàm phán có thể đã soạn xong bản dự thảo thỏa thuận, nhưng đến nay vẫn chưa có xác nhận đáng tin cậy rằng hai bên đã ký kết một hiệp định hòa bình hoàn chỉnh. Những bất đồng lớn — đặc biệt là về chương trình hạt nhân của Iran, cơ chế giám sát lệnh ngừng bắn và an ninh tại eo biển Hormuz — vẫn đang làm chậm tiến trình.

Bản dự thảo thỏa thuận hiện ở giai đoạn nào?

Một số nguồn tin gần đây cho rằng một “bản dự thảo cuối cùng” do Pakistan làm trung gian đã được hoàn thành và có thể sớm được công bố. Theo các báo cáo này, thỏa thuận đề xuất bao gồm một lệnh ngừng bắn toàn diện ngay lập tức và cam kết từ cả hai phía không tấn công các cơ sở của nhau.

Tuy nhiên, nhiều nguồn tin khác cho thấy đàm phán vẫn chưa kết thúc. Tính đến giữa tháng 5, các quan chức Pakistan vẫn đang chuyển các đề xuất sửa đổi từ Iran sang Washington và cảnh báo rằng hai bên còn nhiều khác biệt cần thu hẹp.

Trong các vòng thảo luận trước đó, các bên tập trung vào một bản ghi nhớ ngắn hoặc thỏa thuận khung, thay vì giải quyết mọi vấn đề ngay lập tức. Cách tiếp cận này nhằm dừng giao tranh trước, sau đó mở các cuộc thương lượng sâu hơn về hạn chế hạt nhân và nới lỏng trừng phạt.

Vai trò trung gian then chốt của Pakistan

Pakistan hiện là kênh ngoại giao chính giữa Tehran và Washington.

• Islamabad đã tổ chức vòng đàm phán trực tiếp duy nhất cho đến nay và tiếp tục truyền đạt đề xuất cũng như phản hồi giữa hai bên.
• Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif xác nhận rằng Iran đã gửi phản hồi đối với đề xuất hòa bình của Mỹ thông qua các nhà trung gian Pakistan.
• Lãnh đạo chính phủ và quân đội Pakistan cũng tham gia xử lý các vấn đề khó như điều khoản ngừng bắn và nội dung đàm phán hạt nhân.

Hoạt động “ngoại giao con thoi” này khiến Pakistan trở thành cầu nối chính cho các cuộc thương lượng gián tiếp giữa Mỹ và Iran trong suốt cuộc xung đột.

Lập trường của Mỹ và vai trò của Nhà Trắng

Chính quyền Mỹ đang theo đuổi chiến lược hai hướng: vừa đàm phán, vừa duy trì áp lực quân sự.

Tổng thống Donald Trump nhiều lần kêu gọi đạt thỏa thuận nhanh chóng nhưng cũng cảnh báo rằng Washington có thể nối lại các hành động quân sự nếu phản hồi của Iran không đáp ứng yêu cầu của Mỹ.

Theo các báo cáo, Nhà Trắng đang xem xét các đề xuất từ Tehran và tham khảo ý kiến của các cố vấn an ninh quốc gia để quyết định bước đi tiếp theo — bao gồm khả năng tiếp tục đàm phán hoặc gia tăng sức ép.

Chiến lược này phản ánh nỗ lực của Washington nhằm vừa chấm dứt xung đột vừa đạt được các cam kết liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran và an ninh khu vực.

Những điểm bất đồng lớn nhất

Dù ngoại giao đã có tiến triển, nhiều vấn đề cốt lõi vẫn chưa được giải quyết.

1. Điều khoản ngừng bắn

Một lệnh ngừng bắn mong manh đã tồn tại từ đầu tháng 4/2026, khi Mỹ và Iran đồng ý tạm dừng giao tranh trong hai tuần dưới sự trung gian của Pakistan. Tuy nhiên, cả hai bên đều bị cáo buộc vi phạm thỏa thuận này, khiến lệnh ngừng bắn phải gia hạn nhiều lần trong khi đàm phán tiếp tục.

Nhiều đề xuất hiện nay áp dụng cấu trúc hai giai đoạn: trước tiên là ngừng bắn ngay lập tức, sau đó là đàm phán về một thỏa thuận chính trị toàn diện hơn.

2. Chương trình hạt nhân và trừng phạt

Đây là vấn đề gây tranh cãi lớn nhất.

Tehran yêu cầu các nhượng bộ như giải phóng tài sản Iran bị đóng băng và nới lỏng trừng phạt, trong khi Washington muốn các cam kết chặt chẽ hơn về việc hạn chế làm giàu uranium và tăng cường giám sát quốc tế đối với chương trình hạt nhân của Iran.

Do khoảng cách quan điểm lớn, nhiều đề xuất hiện nay chọn cách hoãn quyết định cuối cùng về vấn đề hạt nhân cho giai đoạn sau khi giao tranh chấm dứt.

3. Eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz — tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới — cũng là trọng tâm trong đàm phán.

Một số kế hoạch ngoại giao gắn việc ngừng bắn với việc mở lại tuyến vận tải hàng hải qua eo biển, vốn đã bị gián đoạn trong xung đột.

Iran cho biết việc mở lại hoàn toàn tuyến đường này có thể phụ thuộc vào một lệnh ngừng bắn lâu dài, chứ không chỉ là thỏa thuận tạm thời.

Thị trường và kinh tế toàn cầu phản ứng ra sao?

Khoảng 20% nguồn cung dầu thế giới thường đi qua eo biển Hormuz, vì vậy mọi tín hiệu ngoại giao đều tác động nhanh tới thị trường.

• Giá dầu có xu hướng giảm khi xuất hiện tin tức tích cực về các đề xuất hòa bình.
• Thị trường tài chính cũng biến động: Phố Wall từng giảm điểm khi các cuộc đàm phán có dấu hiệu bế tắc.

Vì vậy, các nhà đầu tư thường coi tiến triển ngoại giao đáng tin cậy là tín hiệu tiêu cực cho giá dầu nhưng tích cực cho tâm lý rủi ro toàn cầu.

Áp lực chính trị trong nước tại Mỹ

Tiến trình đàm phán diễn ra trong bối cảnh chính trị nhạy cảm tại Mỹ.

Các báo cáo cho biết Tổng thống Trump đang chịu áp lực liên quan đến giá năng lượng và tác động kinh tế của cuộc xung đột.

Tuy vậy, phần lớn thông tin công khai tập trung vào quá trình ra quyết định trong Nhà Trắng hơn là các cuộc tranh luận chi tiết tại Quốc hội.

Kết luận

Ngoại giao giữa Mỹ và Iran hiện có vẻ gần đạt được một khuôn khổ thỏa thuận hơn bất kỳ thời điểm nào kể từ khi xung đột bắt đầu, nhưng một hiệp định hòa bình chính thức vẫn chưa được xác nhận. Pakistan tiếp tục đóng vai trò trung gian trung tâm, chuyển đề xuất giữa hai bên, trong khi các tranh cãi về chính sách hạt nhân, đảm bảo ngừng bắn và an ninh tại eo biển Hormuz vẫn là những nút thắt lớn.

Hiện tại, tiến trình vẫn còn biến động: dấu hiệu tiến triển đã xuất hiện, nhưng những vấn đề khó nhất vẫn chưa được giải quyết.