Elon Musk thuyết phục ASML: Vấp phải 'bức tường' phẫn nộ của nhân viên vì làn sóng sa thải

Đối với nhiều nhân viên, hình ảnh này là không thể tha thứ. Musk là một nhân vật gây chia rẽ sâu sắc, đang phải đối mặt với các cuộc biểu tình "Tesla Takedown" đang diễn ra trên khắp nước Mỹ và châu Âu vì các hoạt động chính trị và phong cách quản lý của ông . Việc mời ông phát biểu trước một lực lượng lao động vốn đang quay cuồng vì sa thải bị coi là thiếu tinh tế, khiến các nhân viên đe dọa sẽ bỏ qua toàn bộ sự kiện .

Khủng hoảng lao động của ASML: Sa thải, đình công và bảy tuần im lặng

Lời đe dọa tẩy chay không tự nhiên mà có. Đây là điểm nóng mới nhất trong nhiều tháng bất ổn lao động leo thang tại ASML.

Vào tháng 1 năm 2026, công ty tuyên bố tái cơ cấu lớn để cắt giảm 1.700 việc làm – chiếm khoảng 4% lực lượng lao động toàn cầu – chủ yếu nhắm vào các vị trí quản lý ở bộ phận công nghệ và IT. Trong số đó, 1.400 vị trí cắt giảm nằm ở Hà Lan . Việc sa thải được biện minh là cần thiết để tinh gọn bộ máy hành chính và tập trung lại các đội ngũ kỹ sư vào đổi mới, nhưng các nhân viên và công đoàn ngay lập tức phản đối dữ dội .

Thời điểm diễn ra càng khiến mọi thứ trở nên khó chịu hơn: việc cắt giảm được công bố cùng với doanh thu cả năm kỷ lục 32,7 tỷ Euro và lượng đơn hàng tồn đọng lên đến 38,8 tỷ Euro . Các công đoàn Hà Lan FNV và De Unie gọi quyết định này là đạo đức giả, lập luận rằng một công ty đạt kết quả kinh doanh tốt như vậy không nên dùng đến biện pháp sa thải cưỡng chế .

Căng thẳng lên đến đỉnh điểm vào ngày 24 tháng 3 năm 2026, khi hơn 1.000 nhân viên tổ chức một cuộc đình công vào giờ ăn trưa tại trụ sở chính ở Veldhoven . Peter Reniers của công đoàn FNV kêu gọi ban lãnh đạo "quay lại bàn vẽ" và đưa ra một kế hoạch không có sa thải cưỡng ép . Gia tăng sự thất vọng, công nhân đã phải sống trong cảnh mù mờ suốt bảy tuần liền không biết liệu cá nhân mình có bị mất việc hay không, theo một phát ngôn viên của công ty .

Terafab: Dự án siêu lớn 25 tỷ USD cần đến ASML

Liên doanh Terafab, được Musk công bố vào ngày 21 tháng 3 năm 2026, tại Nhà máy điện Seaholm cũ ở Austin, Texas, là một trong những dự án bán dẫn đầy tham vọng nhất từng được hình thành . Các đối tác – SpaceX, Tesla, xAI (hiện đã sáp nhập với SpaceX trước thềm IPO) và Intel – đặt mục tiêu xây dựng một siêu cơ sở tích hợp theo chiều dọc sản xuất 1 terawatt sức mạnh tính toán AI mỗi năm .

Intel đã tham gia vào tháng 4 năm 2026 sau cuộc gặp cuối tuần giữa Musk và CEO Intel Lip-Bu Tan, cam kết thiết kế, chế tạo và đóng gói chip sử dụng tiến trình 18A của mình . Cơ sở này sẽ kết hợp chip logic, bộ nhớ HBM, đóng gói tiên tiến, kiểm tra và sản xuất mặt nạ quang khắc dưới cùng một mái nhà – một thiết lập hiện chưa tồn tại ở bất kỳ đâu trên thế giới .

Chi phí được công bố công khai là 25 tỷ USD, mặc dù một số báo cáo trích dẫn khoảng 20–25 tỷ USD . Con số lớn hơn 55–119 tỷ USD từng được nhắc đến trong một số cuộc thảo luận không xuất hiện trong bất kỳ nguồn tin đã được xác minh nào và có thể phản ánh các ước tính mang tính suy đoán về vòng đời dự án hoặc sự nhầm lẫn với các dự án mạo hiểm khác của Musk.

Thế độc quyền EUV: Tại sao Musk phải thuyết phục các kỹ sư của ASML

Toàn bộ tiền đề của Terafab phụ thuộc vào một nhà cung cấp không thể thay thế. ASML là nhà sản xuất toàn cầu duy nhất của các máy quang khắc cực tím (EUV), thiết bị cần thiết để sản xuất hàng loạt các thiết kế chip tiên tiến nhất dưới 7nm . Không có nhà cung cấp thay thế nào khác.

Để đạt được mục tiêu sản lượng tính toán 1 terawatt hàng năm, Terafab sẽ cần nhiều công cụ EUV Khẩu độ số cao (High-NA) thế hệ tiếp theo. CEO ASML Christophe Fouquet xác nhận đã có các cuộc đàm phán trực tiếp với Musk, gọi kế hoạch Terafab là "rất nghiêm túc" và nói với Reuters rằng ông kỳ vọng những con chip đầu tiên sẽ được sản xuất trong vòng vài tháng tới bằng cách sử dụng hệ thống High-NA của ASML .

Nếu không có quyền truy cập ưu tiên được đảm bảo vào sản lượng EUV hạn chế của ASML, Terafab không thể đáp ứng các mục tiêu công suất đã đề ra. Điều này mang lại cho công ty Hà Lan đòn bẩy phi thường – và khiến cho việc Musk phải trực tiếp thuyết phục các kỹ sư của ASML trở thành một nhu cầu chiến lược, chứ không chỉ là một chuyến thăm xã giao.

Nhưng đòn bẩy đó là con dao hai lưỡi. ASML thực chất đang yêu cầu chính những công nhân mà họ đang sa thải, và chính các công đoàn đang yêu cầu chấm dứt sa thải cưỡng bức, hãy giúp tạo điều kiện cho tham vọng sản xuất chip của một tỉ phú có hình ảnh công chúng đang ở mức thấp. Đó là sự va chạm giữa chiến lược của tập đoàn và tinh thần của nhân viên, sẽ diễn ra trong thời gian thực tại hội nghị thứ Năm tới đây.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo

Buổi trò chuyện vào ngày 11 tháng 6 sẽ là một bài kiểm tra trực tiếp về sự gắn kết nội bộ của ASML. Nếu một số lượng đáng kể các kỹ sư tẩy chay sự kiện này, nó sẽ gửi đi một tín hiệu không thể nhầm lẫn về mức độ bất mãn sâu sắc của công nhân – và đặt ra câu hỏi liệu ASML có thể duy trì sự ổn định cần thiết để cung cấp những cỗ máy EUV mà lộ trình của Musk, và của toàn ngành công nghiệp bán dẫn rộng lớn hơn, đang phụ thuộc vào hay không.