Iran vạch 'lằn đỏ' trong Biên bản Ghi nhớ 17/6 với Mỹ: Giữ urani làm giàu, không đàm phán tên lửa, mở Hormuz trong 60 ngày

Vướng mắc trung tâm được giải quyết có lợi cho Iran. Lập trường ban đầu của Washington là yêu cầu loại bỏ hoàn toàn lượng urani làm giàu cấp độ 60% của Iran khỏi lãnh thổ nước này. Tehran đã kiên quyết phản đối với lập trường rằng mọi quá trình pha trộn và pha loãng phải diễn ra trên đất Iran. Đây chính là điểm mấu chốt gây ra bế tắc trong nhiều tháng. Ngôn ngữ cuối cùng của MoU đã phản ánh lập trường của Iran: lượng urani làm giàu sẽ được "pha loãng bên trong lãnh thổ Iran" , với việc Mỹ đồng ý với sự sắp xếp này như một sự thỏa hiệp để tiến tới lệnh ngừng bắn và mở cửa Hormuz . Iran hiện đang nắm giữ hơn 9.000 kg urani làm giàu, trong đó có 440 kg ở cấp độ gần vũ khí (độ giàu 60%) .

Loại trừ các vấn đề về tên lửa và năng lực quốc phòng

Iran đã đảm bảo rằng MoU không bao gồm bất kỳ điều khoản nào hạn chế chương trình tên lửa, phát triển tên lửa đạn đạo hay năng lực quốc phòng rộng lớn hơn của nước này. Theo các báo cáo từ truyền thông Iran (IRNA), các cuộc đàm phán trong khung thời gian 60 ngày bị giới hạn nghiêm ngặt ở ba vấn đề: chương trình hạt nhân hòa bình của Iran, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của Mỹ và bồi thường cho các thiệt hại liên quan đến chiến tranh . Các vấn đề về tên lửa và quốc phòng thông thường bị loại trừ hoàn toàn khỏi phạm vi đàm phán . Điều này có nghĩa là Iran đã duy trì được lập trường rằng các năng lực này là bất khả thương lượng theo khuôn khổ thỏa thuận hiện tại.

Eo biển Hormuz và khuôn khổ trừng phạt

Mở cửa Hormuz. MoU quy định việc chấm dứt ngay lập tức phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng của Iran và mở cửa dần eo biển Hormuz cho tàu thuyền thương mại trong vòng 30 ngày, với hoạt động rà phá thủy lôi do lực lượng Iran thực hiện . Eo biển này sẽ được miễn phí trong suốt thời gian đình chiến 60 ngày . MoU nêu rõ Iran sẽ "thực hiện các sắp xếp với nỗ lực tốt nhất để đảm bảo sự đi qua an toàn của các tàu thương mại mà không thu phí" .

Nới lỏng trừng phạt. Mỹ cam kết miễn trừ các lệnh trừng phạt đối với hoạt động xuất khẩu dầu thô của Iran ngay sau khi ký kết, cho phép Iran nối lại các hoạt động bán dầu . MoU cũng tuyên bố Mỹ sẽ làm việc để dỡ bỏ mọi lệnh trừng phạt do chính quyền Mỹ và Liên Hợp Quốc áp đặt lên Iran trong vòng 60 ngày đàm phán, mặc dù trình tự và phạm vi của việc dỡ bỏ hoàn toàn vẫn phụ thuộc vào một thỏa thuận cuối cùng . Các quan chức cấp cao của Mỹ đã bác bỏ các báo cáo cho rằng Tehran sẽ ngay lập tức nhận được quyền tiếp cận các tài sản bị đóng băng hoặc một gói tái thiết trị giá hàng tỷ đô la Mỹ, làm rõ rằng những lợi ích đó chỉ phụ thuộc vào một thỏa thuận cuối cùng .

Không có quyền tiếp cận quỹ trước hạn. MoU phác thảo một quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD cho Iran, nhưng các đại diện Mỹ khẳng định điều này không có nghĩa là có sự tham gia tài chính trực tiếp từ Hoa Kỳ . Quỹ này sẽ được hỗ trợ bởi các quốc gia trong khu vực và chỉ được giải ngân khi một thỏa thuận cuối cùng về chương trình hạt nhân của Iran đạt được .

Cửa sổ 60 ngày và hiện trạng hạt nhân

Toàn bộ khuôn khổ được thiết kế như một lệnh ngừng bắn tạm thời kéo dài 60 ngày. Trong thời gian này, Mỹ và Iran sẽ đàm phán để đạt được một "thỏa thuận cuối cùng" bao gồm các vấn đề hạt nhân còn lại, trừng phạt và bồi thường . Nếu không đạt được thỏa thuận cuối cùng trong vòng 60 ngày, lệnh ngừng bắn và việc mở cửa Hormuz có thể chấm dứt . Trong thời gian tạm thời, Iran đã đồng ý duy trì hiện trạng hạt nhân – không làm giàu urani thêm và không mở rộng các cơ sở hạt nhân – nhưng không đảm nhận bất kỳ nghĩa vụ hạt nhân mới nào ngoài những gì đã quy định trong MoU . Điều khoản đầu tiên của MoU cũng yêu cầu "chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả ở Lebanon" .

Kết luận chính

Biên bản Ghi nhớ ngày 17/6 phần lớn đã hệ thống hóa các 'lằn đỏ' của Iran: urani làm giàu ở lại Iran để pha loãng dưới sự giám sát của IAEA; tên lửa và quốc phòng bị đưa ra khỏi bàn đàm phán; việc nới lỏng trừng phạt dầu mỏ có hiệu lực ngay lập tức; và eo biển Hormuz mở cửa trở lại trên cơ sở thử nghiệm 60 ngày. Thỏa thuận này là một khuôn khổ để bắt đầu các cuộc đàm phán chứ không phải là một dàn xếp cuối cùng – những vấn đề khó khăn nhất, bao gồm quyền làm giàu trong tương lai của Iran và dỡ bỏ hoàn toàn trừng phạt, sẽ được hoãn lại vào các cuộc thương lượng trong những tuần tới .