Iran lao đao: 50 tàu dầu mắc kẹt, tài khoản dầu mỏ bị phong tỏa, nền kinh tế co lại 6,1%

Vòng vây eo biển Hormuz và sụp đổ kinh tế

Giao thông vận tải qua eo biển Hormuz, một trong những điểm nghẽn chiến lược nhất của thế giới, đã gần như sụp đổ kể từ khi chiến tranh nổ ra vào cuối tháng 2 năm 2026. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) gọi đây là "sự gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu" . Đến cuối tháng 6, lưu lượng tàu qua eo biển này mới dần phục hồi nhưng chỉ bằng "một phần nhỏ" so với mức trung bình trước chiến tranh (125 tàu/ngày) . Việc đóng cửa gần như hoàn toàn eo biển đã làm giảm 11 triệu thùng dầu lưu thông toàn cầu mỗi ngày, gây ra sự thiếu hụt khoảng 9 triệu thùng/ngày — một con số lớn hơn tổng mức tiêu thụ dầu của Anh, Pháp, Đức, Tây Ban Nha và Ý cộng lại . Đối với Iran, xuất khẩu dầu từ mức khoảng 1,7 triệu thùng/ngày trước chiến tranh đã rơi xuống chỉ còn 100.000 thùng/ngày vào thời điểm thấp nhất . Hậu quả là nền kinh tế Iran được IMF dự báo sẽ suy giảm 6,1% trong năm 2026, lạm phát lên tới 69% trên cơ sở hàng năm. Đồng rial đã mất khoảng 60% giá trị, kéo theo giá các mặt hàng thiết yếu tăng phi mã: bánh mì và ngũ cốc tăng 140%, dầu và chất béo tăng tới 219% .

Pakistan trở thành "phao cứu sinh"

Đối mặt với bế tắc trên biển, Iran buộc phải tìm kiếm các tuyến đường thay thế. Ngày 25 tháng 4, Pakistan chính thức mở sáu tuyến đường bộ vận tải hàng hóa quá cảnh theo "Sắc lệnh Vận chuyển Hàng hóa qua Lãnh thổ Pakistan 2026", kết nối các cảng Karachi, Gwadar và Port Qasim đến các cửa khẩu biên giới Gabd và Taftan của Iran . Động thái này cho phép hàng hóa từ các nước thứ ba vận chuyển miễn thuế vào Iran, giúp Tehran có thể nhập khẩu nhu yếu phẩm và nguyên liệu thô. Đến ngày 4 tháng 8, người đứng đầu Tổ chức Xúc tiến Thương mại Iran xác nhận Tehran đang khai thác Karachi và Gwadar làm trung tâm tái xuất khẩu hàng hóa sang các nước thứ ba để vượt qua phong tỏa của Mỹ . Đây được xem là một nỗ lực mang tính chiến lược để tạo ra một hành lang thương mại mới. Ngoài ra, Iran cũng chuyển hướng sang các tuyến đường bộ qua Thổ Nhĩ Kỳ và vận chuyển hàng hóa từ Nga qua Biển Caspi .

Căng thẳng và thử thách chiến lược

Lệnh phong tỏa của Mỹ không phải là tuyệt đối và đã có những biến động. Nó được áp đặt lần đầu vào giữa tháng 4, được dỡ bỏ vài tuần sau Bản Ghi nhớ (MoU) tháng 6, và được tái thiết lập vào tháng 7 . Trong thời gian ngắn ngủi được dỡ bỏ, Iran đã xuất khẩu hơn 40 triệu thùng dầu thô với mức giá cao hơn 20% so với trước chiến tranh . Iran cũng nhiều lần thử thách lệnh phong tỏa: giữa tháng 6, ba tàu chở 5 triệu thùng đã vượt qua thành công ; đến giữa tháng 7, có 23 tàu Iran được phát hiện đã tắt thiết bị định vị (dark vessels) và treo cờ giả, chuẩn bị cho một cuộc thử thách lớn . Ngay cả khi đạt được một giải pháp lâu dài, các nhà phân tích tại RBC Capital Markets cảnh báo lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz có thể chỉ phục hồi được 60-70% so với mức trước chiến tranh, trong đó các tàu liên quan đến Trung Quốc có thể hoạt động tự do trong khi các tàu phương Tây sẽ phải có thỏa thuận song phương với Iran .